رویداد۲۴ | وال استریت ژورنال گزارشی درباره تحولات دوازده ساعته روز گذشته نوشته است. این گزارش با تماس تلفنی ترامپ به نتانیاهو در نخستین ساعات افزایش تنش آغاز شده و می گوید: در حالی که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، شامگاه یکشنبه در حال بررسی نحوه پاسخ به موج حملات موشکی ایران بود، دونالد ترامپ با او تماس گرفت و پیامی روشن داد: «دست نگه دار.».
اما زمانی که مشخص شد نتانیاهو حاضر نیست حمله مستقیم ایران را بیپاسخ بگذارد، ترامپ لحن خود را تغییر داد. به گفته منابع آگاه از این گفتوگو، رئیسجمهور آمریکا از او خواست حمله را محدود نگه دارد و اجازه ندهد درگیری از کنترل خارج شود.
ترامپ امیدوار بود شعلهور شدن دوباره درگیریها را مهار کند تا مذاکرات صلحی که در تلاش برای پیشبرد آن با تهران است، مختل نشود. اما ناتوانی او در متوقف کردن حملات تلافیجویانه اسرائیل نشان داد مدیریت وضعیتی که در آن اولویتهای آمریکا و اسرائیل، بهویژه درباره لبنان، بهطور فزایندهای از یکدیگر فاصله گرفتهاند، تا چه اندازه دشوار شده است.
صبح دوشنبه و پس از چند دور حمله و ضدحمله ــ از جمله حمله اسرائیل به یک مجتمع پتروشیمی در ایران و تهدید تهران به هدف قرار دادن تأسیسات انرژی منطقه ــ ترامپ بار دیگر با نتانیاهو تماس گرفت و خواستار توقف حملات شد.
بیشتر بخوانید: چرا دوباره جنگ شد؟ | نبرد در تهران برای حزبالله لبنان
منابع مطلع میگویند نخستوزیر اسرائیل در نهایت بهصورت علنی پذیرفت که از حملات بیشتر خودداری کند؛ مگر آنکه ایران بار دیگر حملهای جدید انجام دهد.
این شکاف میان آمریکا و اسرائیل، مذاکرات صلح را پیچیدهتر کرده و به ایران فرصت داده است با قدرت بیشتری از متحد لبنانی خود دفاع کند؛ متحدی که بخشی از «محور مقاومت» مورد حمایت تهران محسوب میشود.
اوفر گوترمن، پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل در تلآویو، میگوید: «ایران احساس راحتی نسبی میکند، زیرا معتقد است آمریکا و اسرائیل در موضوع لبنان همنظر نیستند. دولت اسرائیل میخواهد تا جای ممکن از ابزار نظامی برای تحقق اهداف خود در لبنان و ایران استفاده کند، در حالی که دولت ترامپ رویکرد متفاوتی دارد.»
اولویت اصلی ترامپ پایان دادن به جنگی است که در داخل آمریکا محبوبیت چندانی ندارد و موجب افزایش قیمت بنزین و سایر هزینهها شده است. اما این هدف با اولویتهای بازیگران منطقهای در تضاد قرار گرفته است.
اسرائیل در تلاش است حزباللهی را که پس از شکست در سال ۲۰۲۴ بار دیگر احیا شده و به پهپادهای مرگبار و آمادگی تازه برای جنگ مجهز شده است، عقب براند. همزمان تلآویو میخواهد به حملات علیه ایران ادامه دهد تا رژیمی را که تهدیدی وجودی برای خود میداند، بیش از پیش تضعیف کند.
از سوی دیگر، ایران توافق صلح گستردهتر را به برقراری آتشبس در لبنان گره زده و با شلیک چندین موج موشک به اسرائیل در یکشنبه شب و دوشنبه، در پاسخ به حمله پیشین اسرائیل به پایگاه حزبالله در ضاحیه جنوبی بیروت، سطح تنش را بالا برده است.
نتانیاهو روز دوشنبه گفت: «ایران و حزبالله در ۲۴ ساعت گذشته تلاش کردند معادلهای جدید و غیرقابلقبول بر ما تحمیل کنند. این اتفاق رخ نداد و رخ نخواهد داد.»
او افزود: «اسرائیل حق کامل دفاع از خود را دارد و ما این حق را اعمال میکنیم؛ این را با احترام و قدردانی نسبت به گفتوگوهای خوبم با رئیسجمهور ترامپ میگویم.»
این در حالی است که نتانیاهو از سوی مخالفان سیاسی و حتی برخی اعضای ائتلاف حاکم خود به دلیل اجازه دادن به آمریکا برای تأثیرگذاری بر تصمیمات امنیتی اسرائیل تحت فشار قرار گرفته است.
تا صبح دوشنبه، ایران و اسرائیل چندین دور حمله متقابل انجام داده بودند. ایران در چند موج پیاپی نزدیک به ۳۰ موشک به سمت اسرائیل شلیک کرد و اسرائیل نیز تأسیسات پتروشیمی و سامانههای پدافندی ایران را هدف قرار داد.
این دور جدید درگیریها دشواریهای پیش روی ترامپ برای نجات توافق احتمالی پایان جنگ با ایران را آشکار کرد.
رئیسجمهور آمریکا از صبح یکشنبه بهطور مستمر در جریان تحولات میان اسرائیل، حزبالله و ایران قرار داشت. او پیش از حمله تلافیجویانه اسرائیل با نتانیاهو صحبت کرد و پس از تبادل آتش نیز بار دیگر با او تماس گرفت.
ترامپ صبح دوشنبه در شبکههای اجتماعی نوشت: «اسرائیل و ایران باید فوراً تیراندازی را متوقف کنند.»
ساعاتی بعد، هر دو طرف اعلام کردند حملات خود را متوقف کردهاند.
تنش میان آمریکا و اسرائیل اکنون به یکی از ویژگیهای اصلی مرحله کنونی جنگ تبدیل شده است؛ همانگونه که همکاری بیسابقه دو متحد در آغاز جنگ از ویژگیهای برجسته آن بود.
دو ارتش همچنان هماهنگی نزدیکی با یکدیگر دارند. یک مقام ارشد آمریکایی گفته اسرائیل پیش از حمله به بیروت، آمریکا را در جریان گذاشته بود. همچنین منابع مطلع تأیید کردهاند نیروهای آمریکایی در رهگیری موشکهای شلیکشده از سوی ایران به اسرائیل مشارکت داشتهاند.
اما فشارهای سیاسی، ترامپ و نتانیاهو را بیش از گذشته از یکدیگر دور کرده است.
هفته گذشته نتانیاهو در آستانه آغاز حملهای گسترده علیه حزبالله در بیروت بود که ترامپ در دو تماس تلفنی پرتنش او را از این اقدام منصرف کرد.
به گفته منابع آگاه، ترامپ در یکی از این تماسها با عصبانیت به نتانیاهو گفته بود: «اگر حمایت من نبود، الان به خاطر پروندههای فساد در زندان بودی.»
در نتیجه فشار آمریکا، رهبران اسرائیل و لبنان توافق کردند تا زمانی که حزبالله شهرهای اسرائیل را هدف قرار ندهد، بیروت از حملات در امان بماند. وزارت خارجه آمریکا نیز بعداً اعلام کرد اسرائیل و لبنان بر سر آتشبس مشروط به توقف فعالیت حزبالله و خروج آن از مناطق مرزی توافق کردهاند.
اما این توافق از همان ابتدا با مشکل روبهرو شد و درگیریها در طول هفته ادامه یافت. پس از آنکه ارتش اسرائیل اعلام کرد حزبالله به شمال اسرائیل راکت شلیک کرده است، نتانیاهو دستور حمله به آنچه مقر فرماندهی حزبالله در ضاحیه جنوبی بیروت خواند را صادر کرد.
دنی سیترینوویچ، افسر پیشین اطلاعات نظامی اسرائیل و پژوهشگر مؤسسه مطالعات امنیت ملی، میگوید اختلاف بر سر لبنان بازتاب تفاوت عمیق اهداف آمریکا و اسرائیل در این جنگ است.
بیشتر بخوانید: «ایران دیگر از آمریکا نمیترسد» | یادداشت اسرائیل هیوم درباره تغییر دکترین نظامی ایران در دوران رهبری جدید
به گفته او، در حالی که ترامپ میخواهد با دستیابی به توافق، فشار بر بازار نفت و مصرفکنندگان جهانی را کاهش دهد، اسرائیل هنوز امیدوار است جنگ به نوعی تسلیم ایران منجر شود.
در همین حال، رژیم جدید ایران نیز پس از پشت سر گذاشتن حملات آمریکا و اسرائیل، اعتماد به نفس بیشتری پیدا کرده است. به گفته سیترینوویچ، تهران که پیشتر از حزبالله برای دور نگه داشتن خود از درگیری مستقیم با اسرائیل استفاده میکرد، اکنون مستقیماً برای دفاع از متحدانش وارد نبرد شده است.
اسفندیار باتمانقلیچ، مدیر بنیاد پژوهشی «بورس و بازار»، نیز معتقد است ایران از پرونده لبنان برای آزمودن میزان اعتبار تضمینهای امنیتی آمریکا در مذاکرات پایان جنگ استفاده میکند.
او میگوید: «ایرانیها میخواهند ببینند آیا ترامپ میتواند اسرائیل را در حیاط خلوت خودش مهار کند یا نه. اگر ترامپ قادر به این کار باشد، شاید بتواند از توافق خود با ایران نیز در برابر خرابکاریهای بعدی اسرائیل محافظت کند.»