رویداد۲۴ | چندی پیش تصویری از زنده یاد جمشید مشایخی دست به دست شد که نشان میداد این هنرمند فریخته کشور و بازیگر پیکسوت سینمای ایران یادبودی از جشنواره پیونگ یانگ کره شمالی دریافت کرده است و بنابر این گزارش این جایزه در سال ۱۳۶۶ به مشایخی اهدا شده است.
این استاد سینمای ایران جایزه خود را به موزه سینما اهدا کرده است. این جایزه در واقع تندیس بهترین بازیگر مرد برای فیلم «پدربزگ» است که در جشنواره پیونگ یانگ در سال ۱۹۸۸ به وی اهدا شده است.
جمشید مشایخی در ۶ آذر ماه ۱۳۱۳ در تهران متولد شد. وی دارای دکتری هنرهای دراماتیک است که در سال ۱۳۴۵ وارد دانشکده هنرهای دراماتیک شد که اولین دانشکده هنر در ایران بود و زیر نظر وزارت فرهنگ و هنر قرار داشت.
او نخستین بار در سال ۱۳۴۱ و پیش از انقلاب مقابل دوربین رفت که مربوط به یک فیلم کوتاه به نام جلد مار به کارگردانی آقای هژیر داریوش بود. آثار پیش از انقلاب جمشید مشایخی شامل فیلم خشت و آئینه به کارگردانی ابراهیم گلستان، فیلم گاو به کارگردانی مهرجویی، طلوع به کارگردانی میناسیان، قیصر به کارگردانی مسعود کیمیایی، نفرین به کارگردانی ناصر تقوایی، سوته دلان علی حاتمی و از جمله کارهای بعد از انقلاب فیلمهای دادا به کارگردانی ایرج قادری، پدر بزرگ مجید قاری زاده، طلسم داریوش فرهنگ، پیک سحر و مادر و هزار دستان علی حاتمی سرب مسعود کیمیایی، آوار سیروس الوند، شاخههای بید امرالله احمدجو، خانهای روی آب بهمن فرمانآرا، کمال الملک و کاغذ بی خط ناصر تقوایی، بانوی من یدالله صمدی، چشمان سیاه ایرج قادری، سودای پرواز پوران درخشنده و پل سیزدهم به کارگردانی فرهاد قریب و آخرین کار مشایخی یک بوس کوچولو بود.
مشایخی در یک گفت و گو درباره نقشی که بیشتر از همه دوست داشته، گفت: «از بین کار های خودم کمال الملاک را بیشتر دوست دارم، چون از دوران کودکی علاقه خاصی به نقاشی داشتم و استاد نقاشیام آقای نجم آبادی از شاگردان کمال الملک بود و در مورد خصایص و نکات مثبت ایشان صحبت میکرد و، چون خودم هم علاقه شدید به شخصیت کمال الملک داشتم و فیلم یک بوس کوچولو نقش یک نویسنده و طن پرست و شریف را بازی میکردم عاشق آن شخصیت بودم این کارها را بیشتر میپسندم.»
مشایخی در سال ۴۸ طی دیداری که با انتظامی داشت، بازی در فیلم گاو را بر عهده گرفت. انتظامی به او گفته بود که «کارگردان جوانی از خارج به ایران آمده که بسیار با شعور است و میخواهد یکی از قصههای غلامحسین ساعدی را کار کند. این داستان را قبلاً جعفر والی با چند پرسوناژ برای تلویزیون اجرا کرده بود و وقتی به صورت فیلمنامه درآمد شخصیتهای دیگر داستان وارد قصه شدند.»
ماشیخی درباره نحوه قبول کردن ایفای نقش در این فیلم گفته بود «من "الماس ۳۳ " کار قبلی مهرجویی را ندیده بودم، اما وقتی فهمیدم ساعدی اجازه ساخت داستانش را به او داده، متوجه شدم آدم بزرگی است.»
او ادامه داد که «وقتی سناریو را خواندم مش عباس به نظرم بیرنگ آمد که مهرجویی گفت این نقش را مخصوصاً به تو دادهام.»
این فیلم در روستایی واقع در ۳۰ کیلومتری جاده رشت به قزوین فیلمبرداری شد. همه کسانی که بازی کردند تئاتری بودند و به غیر از مشایخی همه تجربه کار اولشان بود.
قیصر نیز در همان سال ۴۸ ساخته شد. کیمیایی میخواست "قیصر" را کارگردانی کند. مشایخی خود تعریف میکند که طی این فیلم با مسعود کیمیایی آشنا شده. او درباره ایفای نقش در این فیلم گفته بود: «من قرار بود نقش "فرمان" را بازی کنم و کشاورز "خان دایی" را که کشاورز به خاطر اینکه کارمند اداره تئاتر بود نتوانست بازی کند. عباس جوانمرد گزینه بعدی برای این نقش بود که آن هم نشد تا اینکه یک روز وارد حیاط شدم و کیمیایی و وثوقی با هم مشغول صحبت بودند. تا کیمیایی من را دید گفت «گیر آوردم جمشید "خان دایی" را بازی میکند و "ملکمطیعی" هم "فرمان" را» و همین اتفاق افتاد»
جمشید مشایخی جوایز زیادی تا کنون به دست آورده است. تندیس شایستگی جشن خانه سینما به عنوان بهترین بازیگر مرد برای فیلم «بانوی من» در سال ۱۳۸۲، برگزیده چهرههای ماندگار در سال ۱۳۸۵، جایزه بازیگر نقش اول مرد در سومین دوره جشنواره فیلم فجر برای فیلم «کمالالملک» در سال ۱۳۶۳ و تندیس حافظ در چهارمین دوره جشن دنیای تصویر در سال ۱۳۷۹ از دیگر افتخارات وی بود که جوایز آن به موزه سینما اهدا شد.
همچنین یادبود بزرگداشت جمشید مشایخی در چهارمین جشنواره فیلم پروین اعتصامی در سال ۱۳۸۷، نشان عبدالحسین نوشین از یازدهمین جشن منتقدان و نویسندگان خانه تئاتر بهمناسبت بزرگداشت جمشید مشایخی در سال ۱۳۹۱ و یادبود بزرگداشت حافظ در کاخ اکتشاف فرانسه در سال ۲۰۰۶ نیز به این موزه سینمایی اهدا شده است.
این اهدا که از سوی فرزند مرحوم جمشید مشایخی به نام سام مشایخی صورت گرفته، با هدف آشنایی هر چه بیشتر با آثار و فعالیتهای این هنرمند گرانقدر، محبوب و سرشناس سینمای ایران بوده است.
ضمناً موزه سینما آثار به یاد ماندنی از هنرمندان پیشکسوت سینما در اختیار دارد که همگی در گنجینه این موزه ارزشمند ایران برای علاقهمندان در معرض بازدید قرار گرفته است.
فیلم پدربزرگ جمشید مشایخی که جایزه جشنواره پیونگ یانگ کره شمالی را برایش به ارمغان آورد، محصول سال ۱۳۶۴ است. این فیلم به کارگردانی و نویسندگی مجید قاری زاده ساخته شده و درباره یک کارمند بانک است، به اصرار همسرش فخری تصمیم به فروش خانه پدری برای سکونت در یک آپارتمان میگیرد. وقتی حسین با مخالفت پدر مواجه میشود، او را به خانه سالمندان میبرد. از بازیگران این فیلم میتوان به جمشید مشایخی، جهانگیر الماسی، آهو خردمند، حسین کسبیان، بهزاد رحیمخانی، رضا بنفشه خواه اشاره کرد. در این فیلم رابطه عاطفی میان بدربزرگ با نوهاش محور اصلی فیلم را تشکیل میدهد. یک ارتباط عاطفی عمیق که جمشید مشایخی توانسته با بازی حرفهای خود آن را مقابل چشمان مخاطب ایرانی قرار دهد. درواقع جمشید مشایخی توانسته در این اثر به خلق یکی از ماندگارترین آثار درباره خانواده ایرانی دست بزند. حضور او در این قاب با نقش پدرانگی ایرانی پیوند خورده است. اما از همه مهمتر پدربزرگ داستان در واقع تقابل و توازنی ظریف میان گذشته و حال است. دنیای نو و دنیای سنتی گذشته که البته رو به فراموشی نیز میرود.
این پدرانگی به نوعی با فضای دهه شصت نیز پیوند دارد. زمانی که از بین رفتن حرمت بزرگترها اهمیت ویژهای داشت. با اینحال این فیلم نشان میدهد که پدربزرگ میتواند از مرزهای تفاوت نسلی بگذرد و ارتباط عاطیفی را بنا کند.