رویداد۲۴| طرح ملی اعتبار ایرانیان یکی از تازهترین برنامههای حمایتی دولت است که با هدف تقویت قدرت خرید خانوارها طراحی شده و قرار است از ابتدای بهمنماه امسال بهصورت آزمایشی اجرا شود. برخلاف بسیاری از طرحهای تسهیلاتی که در سالهای اخیر معرفی شدهاند، این طرح نه بر پایه وام نقدی، بلکه بر اساس اعتبار خرید تعریف شده و همین تفاوت، آن را به یکی از بحثبرانگیزترین برنامههای اقتصادی این روزها تبدیل کرده است.
بر اساس وعده معاون وزیر اقتصاد، در اولین روزهای بهمنماه برای بخشی از سرپرستان خانوار پیامکی ارسال میشود که آنها را برای مراجعه به بانک و انجام مراحل اعتبارسنجی دعوت میکند. سقف این اعتبار ۳۰ میلیون تومان است، اما استفاده از آن فقط در چارچوب مشخص و برای خرید کالاهای تعیینشده امکانپذیر خواهد بود. در کنار مزایای این طرح، موضوع اقساط ماهانه که رقمی نزدیک به پنج میلیون تومان عنوان شده، نگرانیهایی را نیز بهوجود آورده است.
بر اساس اعلام رسمی علی مدنیزاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، طرح ملی اعتبار ایرانیان در مرحله فعلی شامل همه اقشار جامعه نمیشود. جامعه هدف این طرح، سرپرستان خانوار در پنج دهک اول درآمدی کشور هستند. به بیان سادهتر، دهکهای یک تا پنج که کمدرآمدترین بخش جمعیت را تشکیل میدهند، در اولویت دریافت این اعتبار قرار دارند.
دهکهای پایین درآمدی در سالهای اخیر بیشترین فشار را از ناحیه افزایش قیمت کالاها و خدمات تحمل کردهاند و قدرت خرید آنها بهشدت کاهش یافته است. از همین رو، سیاستگذار تلاش کرده بهجای پرداخت یارانه نقدی یا وامهای سنتی، از ابزار اعتبارمحور برای حمایت از این گروهها استفاده کند.
البته باید توجه داشت که اجرای طرح در حال حاضر بهصورت آزمایشی انجام میشود. به گفته مسئولان، نتایج این مرحله میتواند مسیر توسعه طرح را در فازهای بعدی مشخص کند و این احتمال وجود دارد که در آینده، دامنه مشمولان افزایش پیدا کند.
طبق اعلام رسمی وزارت اقتصاد، هر سرپرست خانوار واجد شرایط میتواند تا سقف ۳۰ میلیون تومان اعتبار دریافت کند. این مبلغ بهصورت یک خط اعتباری در اختیار خانوار قرار میگیرد و هدف آن کمک به تأمین کالاها و خدمات ضروری است، نه افزایش نقدینگی در دست مردم.
در هفتههای اخیر برخی رسانهها به طرحهایی با ارقام بسیار بالاتر، حتی تا ۷۰۰ میلیون تومان اعتبار ملی اشاره کردهاند، اما این گزارشها عمدتاً مربوط به تسهیلات بانکی دیگر هستند و ارتباطی با طرح حمایتی دولت برای دهکهای پایین ندارند. طرح ملی اعتبار ایرانیان بهطور مشخص بر حمایت از خانوارهای کمدرآمد متمرکز است و سقف آن همان ۳۰ میلیون تومان باقی میماند.
یکی از مهمترین ویژگیهای طرح ملی اعتبار ایرانیان این است که خبری از پرداخت پول نقد نیست. اعتبار اختصاصیافته فقط برای خرید کالاهای مشخص قابل استفاده خواهد بود. در حال حاضر، تمرکز اصلی بر کالاهایی مانند لوازم خانگی و اقلام ضروری زندگی است که نقش مهمی در رفاه خانوار دارند.
این رویکرد باعث میشود منابع مالی بهطور مستقیم صرف خرید کالا شود و از انحراف منابع یا افزایش تورم ناشی از تزریق پول نقد جلوگیری شود. با این حال، محدود بودن دامنه انتخاب کالا میتواند برای برخی خانوارها محدودکننده باشد، بهخصوص اگر نیازهای آنها با فهرست کالاهای تعریفشده همخوانی نداشته باشد.
دریافت اعتبار در این طرح منوط به انجام اعتبارسنجی است. پیامک ارسالی به سرپرستان خانوار در واقع نقطه شروع این فرآیند محسوب میشود. متقاضیان پس از مراجعه به بانک، بر اساس وضعیت مالی و اطلاعات موجود، مورد بررسی قرار میگیرند تا میزان و نحوه تخصیص اعتبار مشخص شود.
نقش بانکها در این میان پررنگ است، چراکه هم مسئول اعتبارسنجی هستند و هم مدیریت بازپرداخت اقساط را بر عهده دارند. همین موضوع باعث شده برخی کارشناسان نسبت به سختگیری احتمالی بانکها یا طولانی شدن روند اجرایی هشدار دهند.
شاید مهمترین نکتهای که میتواند موفقیت یا شکست طرح ملی اعتبار ایرانیان را تحتالشعاع قرار دهد، رقم اقساط ماهانه باشد. برآوردها نشان میدهد اقساط این اعتبار ممکن است به حدود پنج میلیون تومان در ماه برسد؛ رقمی که برای بسیاری از خانوارهای دهکهای پایین، عددی سنگین محسوب میشود.
اگرچه هدف طرح افزایش قدرت خرید است، اما در صورتی که بازپرداخت اقساط فشار مضاعفی بر بودجه خانوار وارد کند، ممکن است برخی از مشمولان از دریافت اعتبار صرفنظر کنند. به همین دلیل، نحوه تقسیط و شرایط بازپرداخت در عمل نقش تعیینکنندهای در استقبال مردم از این طرح خواهد داشت.
طرح ملی اعتبار ایرانیان تلاشی تازه برای حمایت هدفمند از دهکهای کمدرآمد است؛ طرحی که با تمرکز بر اعتبار خرید بهجای وام نقدی، رویکردی متفاوت را دنبال میکند. با وجود مزایایی مانند سقف ۳۰ میلیون تومانی و تمرکز بر کالاهای ضروری، چالشهایی مانند محدودیت جامعه هدف و اقساط سنگین همچنان محل بحث است. باید دید اجرای آزمایشی این طرح چه نتایجی به همراه خواهد داشت و آیا در آینده میتواند به یک ابزار مؤثر و فراگیر در سیاستهای حمایتی دولت تبدیل شود یا نه.