رویداد۲۴| عطاءالله مهاجرانی در گفتوگو با روزنامه «ایران» با واکاوی ناآرامیهای اخیر، بر این نکته تأکید میکند که اعتراض بدون نمایندگی و نهادهای واسط، عملاً امکان گفتوگو را از بین میبرد و زمینه را برای خشونت فراهم میکند. به گفته او، در روزهای ابتدایی اعتراضات، امکان گفتوگو با بازاریان به دلیل وجود اتحادیهها و نمایندگان صنفی فراهم بود، اما با گسترش اعتراضات و فقدان نمایندگی مشخص، مسیر گفتوگو مسدود شد.
مهاجرانی با اشاره به نقش احزاب و نهادهای مدنی، نبود آنها را یکی از خلأهای جدی در مدیریت اعتراضات اخیر میداند و تصریح میکند: «در همین ناآرامیهای اخیر جای خالی احزاب خیلی مشهود بود.»
او تأکید دارد که نخستین شرط جداسازی اعتراض از خشونت، ایجاد فضایی متعادل برای بیان اعتراض است؛ فضایی که در آن گفتوگو ممکن باشد. مهاجرانی با استناد به آیات قرآن، بر ضرورت بار عاطفی مثبت در گفتوگو تأکید میکند و میگوید بدون چنین فضایی، طرفین نه زبان مشترک دارند و نه تمایلی به شنیدن یکدیگر.
در بخش دیگری از گفتوگو، مهاجرانی به مسأله «تظاهرات خودجوش» اشاره کرده و هشدار میدهد که چنین اعتراضاتی به دلیل نبود آمادگی طرفین، میتواند به بحران تبدیل شود. او در این باره میگوید: «تظاهرات خودجوش مثل سکته ناقص میماند. هیچ طرفی آمادگی ندارد.»
مهاجرانی نقش قانون اساسی را در مدیریت اعتراضات یادآور میشود و با اشاره به اصل ۲۷ میگوید باید ظرفیتهای مغفولمانده قانون برای تجمع و راهپیمایی فعال شود. به باور او، اعتراض و اعتصاب نقش «دریچه تخلیه فشار اجتماعی» را دارد و بیتوجهی به آن میتواند جامعه را وارد فاز انفجار کند.
او با استفاده از یک تمثیل پزشکی هشدار میدهد: «درد نشانهای مثبت است. درد نشانه سلامتی است! بیماری بدون درد مانند بیماری قند از جمله خطرناکترین بیماریهاست.»
مهاجرانی در ادامه به نقش کلیدی طبقه متوسط اشاره کرده و معتقد است تضعیف این طبقه، تعادل اجتماعی را بر هم میزند. به گفته او، جامعهای که ثبات خود را صرفاً بر نیروهای امنیتی بنا کند، از تعادل پایدار برخوردار نخواهد بود.
در تحلیل اعتراضات سالهای اخیر، مهاجرانی میان اعتراض، آشوب و تروریسم تمایز قائل میشود و معتقد است در ناآرامیهای اخیر، اعتراضات آرام اولیه با ورود عوامل سازمانیافته خارجی به جنگ شهری تبدیل شد. او تصریح میکند: «فراگیری و گستردگی خشونت به اعتراض مربوط نبود. از زمینه و ظرفیت اعتراضات استفاده کردند.»
وی با اشاره به نقش بازیگران خارجی، از ترامپ، رسانههای فارسیزبان خارج از کشور و اتاقهای فرمان خارجی نام میبرد و میگوید پروژه خشونت، فراتر از نارضایتیهای داخلی طراحی شده بود.
مهاجرانی در جمعبندی گفتوگوی خود، بر ضرورت تقویت امید اجتماعی و باز کردن فضا برای نخبگان تأکید میکند و میگوید بدون امید، دلبستگی به کشور شکل نمیگیرد. او هشدار میدهد: «انسان ناامید احساس میکند در فضای تنگ و تاریک گرفتار است؛ زبان و دست به خشونت باز میکند.»
به اعتقاد مهاجرانی، راه عبور از چرخه خشونت، نه در انکار اعتراض و نه در امنیتیسازی جامعه، بلکه در تقویت نهادهای مدنی، احزاب، گفتوگوی اجتماعی و ایجاد افق روشن برای نسل جوان است.