رویداد۲۴ | «ما ایران را زیر نظر داریم»، این عبارت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا است که روز پنجشنبه در بازگشت از مجمع جهانی اقتصاد در داووس سوئیس به خبرنگاران گفت. او افزود: «یک ناوگان بزرگ به آن سمت در حرکت است و باید دید چه میشود.»
هفته گذشته، یک ناو گروه هواپیمابر آمریکا به رهبری یواساس آبراهام لینکلن از دریای چین جنوبی به سمت غرب و به خلیج فارس در نزدیکی ایران حرکت کرده است. اوایل همین ماه، همزمان با گسترش اعتراضات در ایران، ترامپ وعده داد ایالات متحده «به کمک معترضان خواهد آمد». و حالا با آرایش جنگی آمریکا در اطراف ایران، احتمال حمله نظامی تقویت شده است.
نیت سوآنسن پژوهشگر ارشد مقیم و مدیر پروژه راهبرد ایران در شورای آتلانتیک و دیپلمات باسابقه آمریکایی که از سال ۲۰۱۵ بهعنوان مشاور ارشد سیاست ایران در دولتهای مختلف آمریکا فعالیت کرده، درباره سناریوهای احتمالی آمریکا در قبال ایران و پاسخهای محتمل تهران با نشریه شورای آتلانتیک گفت و گو کرده است. سوآنسن پیشتر مدیر پرونده ایران در شورای امنیت ملی دولت بایدن و عضو تیم مذاکرهکننده ایران در دولت ترامپ بوده است.
نیت سوآنسن به این پرسش پاسخ داده است؛ گزارش زیر، متن پاسخ خای سوآنسن به نشریه شورای آتلانتیک است.
بیشتر بخوانید:
آرایش جنگی آمریکا در اطراف ایران | چرا احتمال حمله بالاست؟
پس از مادورو چه میشود؟ | هشدار یک استراتژیست آمریکایی درباره سقوط دیکتاتورها با مداخله خارجی
سوآنسن می گوید: ما وارد قلمرویی بیسابقه شدهایم. پیش از عملیات «چکش نیمهشب» در ماه ژوئن، ایالات متحده هرگز مستقیماً به ایران حمله نکرده بود. آمریکا سالها برای توسعه فناوری و توانایی لازم جهت ضربه زدن به برنامه هستهای ایران زمان صرف کرده بود. اما آغاز حملات نظامی با هدف حمایت از معترضان، مجموعهای کاملاً متفاوت از اهداف و سناریوها را در بر میگیرد که به نظر میرسد همزمان در حال شکلگیری است.
به گفته این دیپلمات پیشین آمریکایی، با ورود ناو آبراهام لینکلن به منطقه، ترامپ احتمالاً با گزینههایی در چند دسته کلی روبهروست؛
این حملات میتواند شامل اهداف متعارف، مانند برنامه هستهای یا موشکی ایران باشد. چنین حملاتی کمک مستقیمی به معترضان نمیکند، اما این پیام را میدهد که رئیسجمهور «خط قرمز» ترسیم نکرده و بعد آن را نادیده نگرفته است.
به ادعای سوآنسن، ترامپ احتمالاً اطلاعات دقیقی درباره تأسیسات و نیروهای مرتبط با سپاه پاسداران، نیروهای انتظامی و بسیج دارد که در سرکوب اعتراضات نقش دارند. حملات سایبری نیز در این دسته قرار میگیرند. این اقدامات ممکن است برای معترضان جنبه انتقامی یا تسکینی داشته باشد، اما نقش عملیاتی آن مشخص نیست. ایران بیش از یک میلیون نفر در دستگاه امنیتی خود دارد و یک حمله مقطعی بعید است محاسبات حکومت را تغییر دهد. یک کارزار مستمر ممکن است اثرگذار باشد، اما نیازمند تعهدی بلندمدت است که دولت ترامپ تاکنون از آن پرهیز کرده است.
در درگیریهای ایران و اسرائیل طی سال گذشته، گمانهزنیهایی درباره حمله به اهداف اقتصادی ایران مطرح بود؛ از جمله پایانههای صادرات نفت مانند جزیره خارک یا زیرساختهای حیاتی گاز. چنین حملهای پرریسک است و میتواند بازارهای انرژی را متلاطم کند، اما توجه حکومتی را جلب میکند که در آستانه فروپاشی اقتصادی قرار دارد.
سوآنسن معقول یا عملی بودن حمله به مقامات سیاسی ایران را زیر سوال برده، اما مدعی است که چنین حمله ای بدون تردید «تغییردهنده بازی» خواهد بود و آینده را کاملاً غیرقابل پیشبینی خواهد کرد.
این مقام پیشین وزارت خارجه آمریکا که در حوزه ایران هم مشغول به کار بوده اذعان می گند که آمریکا گزینههای غیرنظامی متعددی نیز در اختیار دارد. سوآنسن به دوران فعالیت دیپلماتیک خود در وزارت خارجه آمریکا اشاره کرده و می گوید: من و آبرام پِیلی، معاون پیشین نماینده ویژه آمریکا در امور ایران، پیشنهادهایی برای حمایت از معترضان ارائه دادهایم؛ از جمله تعلیق برخی سیاستهای غیرمرتبط با اعتراضات. با این حال، واقعبینانه باید گفت هیچیک احتمالاً تعیینکننده نخواهد بود و بیشتر معطوف به دورهای بعدی اعتراضات است.
بیشتر بخوانید: رویای برادر حسین؛ آیا بستن تنگه هرمز مهم است؟ | همه آنچه باید در مورد سناریوهای بستن باریکترین شاهراه جهان بدانید
سوآنسن پاسخ تامل برانگیزی به این سوال داده است؛ او می گوید من تردید دارم که چنین حملهای تأثیر بزرگی داشته باشد، اما پیشبینی آن غیرممکن است؛ چراکه موفقیت یک حمله بیشتر با تأثیر روانی آن بر معترضان و حکومت سنجیده میشود. شاید حملهای باعث افزایش روحیه معترضان شود و آنها را به ادامه اعتراض تا شکاف درون حاکمیت و فروپاشی رژیم سوق دهد.
اما سناریوی دیگر این است که در ادامه اعتراضات، شمار کشتهها افزایش پیدا کند. سواآنسن این وضعیت را مشابه مجارستان ۱۹۵۶ یا عراقِ کردستان در سال ۱۹۹۱ خوانده و می گوید؛ هر دوی این نمونه ها، مواردی است که آمریکا مردم را به قیام تشویق کرد، اما منابع کافی برای حمایت نداشت و معترضان بهشدت سرکوب شدند.
سوآنسن مدعی است در هر سناریویی، دولت آمریکا باید چشماندازی روشن از «بعد از حمله» ارائه دهد. شاید رژیم سقوط کند و دموکراسی طرفدار غرب شکل بگیرد، اما سناریوی محتمل دیگر روی کار آمدن حکومتی حتی تندروتر است؛ حکومتی که اشتیاق بیشتری برای دستیابی به سلاح هستهای و استفاده از توان موشکی داشته باشد. همین نگرانی باعث شده برخی کشورهای حوزه خلیج فارس با حمله به ایران مخالفت کنند.
این مقام سابق آمریکا تصریح کرده که بسیار بعید است نیروهای زمینی آمریکا وارد خاک ایران شوند؛ بنابراین تغییر سیاسی در ایران باید از درون و توسط خود ایرانیان رقم بخورد، نه با مداخله مستقیم خارجی.
این مقام آمریکایی توضیح داده که حضور ناو آبراهام لینکلن دو کارکرد دارد: نخست، توان دفاعی آمریکا در برابر هرگونه تلافی ایران را افزایش میدهد و دامنه انتخابهای واشنگتن را گسترش میدهد. دوم، یک برتری روانی ایجاد میکند؛ ایران میداند هر واکنشی ممکن است با تشدید پاسخ آمریکا مواجه شود.
این وضعیت احتمالاً ایران را از اقدامات بسیار تشدیدکننده بازمیدارد. حکومت ایران واکنش خود را متناسب با اقدام آمریکا تنظیم خواهد کرد. برای مثال، اگر آمریکا حملات نمادین انجام دهد، ایران نیز به اقدامی نمادین دست میزند. حمله موشکی ایران به پایگاه آمریکا در قطر در ماه ژوئن نمونهای از چنین واکنشی است؛ سناریویی که به هر دو طرف امکان اعلام پیروزی و کاهش تنش میدهد.
اما پاسخ سوآنسن درباره تبعات حمله احتمالی به سران سیاسی ایران، تردیدآمیز است. او به اظهارات مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، اوایل این ماه اشاره کرده که گفته بود: «حمله به رهبر بزرگ کشور ما به معنای جنگ تمامعیار با ملت ایران است.» به گفته سوآنسن، پیامدهای چنین سناریویی قابل پیشبینی نیست، هرچند آمریکا اکنون آمادگی بیشتری برای مواجهه با آن دارد.