رویداد ۲۴| احضار سفیر ایتالیا بعد از تروریستی خواندن سپاه پاسداران توسط این کشور را باید در بستر تحولات چندلایه روابط ایران و اروپا خواند؛ روابطی که پس از جنگ اوکراین، اعتراضات داخلی ایران و بنبست مذاکرات هستهای، وارد مرحلهای پرتنش و کمسابقه شده است.
در این فضا، طرح ایده تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران ــ حتی اگر در سطح حقوقی اتحادیه اروپا به سرانجام نرسد ــ به یکی از خطوط قرمز اصلی جمهوری اسلامی تبدیل شده است. حمایت سیاسی برخی دولتهای اروپایی، از جمله ایتالیا، از این ایده، حساسیت تهران را دوچندان کرده است.
بیشتر بخوانید:
این احضار تازهترین نشانه از تشدید تنشهای دیپلماتیک میان ایران و اروپا است؛ تنشی که دیگر صرفاً در سطح بیانیهها باقی نمانده و به کنشهای نمادین، اما معنادار دیپلماتیک رسیده است. این اقدام تهران، بیش از آنکه صرفاً واکنشی به موضع یک کشور اروپایی باشد، پیامی گستردهتر به اتحادیه اروپا و معادلات جدید سیاست خارجی ایران مخابره میکند.
ایتالیا بهطور سنتی در میان کشورهای اروپایی، رویکردی میانهروتر نسبت به ایران داشته و در مقاطع مختلف تلاش کرده نقش پل ارتباطی میان تهران و بروکسل را ایفا کند. از همین رو، احضار سفیر این کشور واجد اهمیت مضاعف است.
تهران با انتخاب رم، عملاً این پیام را ارسال میکند که حتی کشورهایی که سابقه روابط متعادلتری دارند نیز در صورت همراهی با سیاستهای فشار، از واکنش دیپلماتیک ایران مصون نخواهند بود.
از منظر ایران، تروریستی خواندن سپاه صرفاً یک اقدام نمادین یا حقوقی نیست، بلکه تهدیدی مستقیم علیه ساختار امنیتی و سیاسی نظام تلقی میشود. سپاه پاسداران نهتنها یک نهاد نظامی، بلکه بازیگری کلیدی در اقتصاد، سیاست منطقهای و حتی مدیریت بحرانهای داخلی است. بنابراین، هرگونه مشروعیتزدایی بینالمللی از این نهاد، در نگاه تهران، به معنای هدف قرار دادن کلیت حاکمیت است.
در چنین چارچوبی، احضار سفیر ایتالیا را میتوان بخشی از استراتژی «بازدارندگی دیپلماتیک» ایران دانست؛ استراتژیای که میکوشد هزینه سیاسی همراهی با این طرح را برای کشورهای اروپایی افزایش دهد.
در مقابل، از نگاه اروپا و بهویژه ایتالیا، حمایت از تروریستی اعلام کردن سپاه، بیش از آنکه تصمیمی مستقل باشد، محصول همسویی با فضای کلی اتحادیه اروپا و فشار افکار عمومی داخلی است. پس از اعتراضات اخیر در ایران و اتهامات مربوط به نقش سپاه در سیاستهای منطقهای، بسیاری از دولتهای اروپایی تحت فشار پارلمانها و رسانههای خود قرار گرفتند تا مواضع سختگیرانهتری اتخاذ کنند. در این فضا، رم نیز تلاش کرده نشان دهد در کنار شرکای اروپاییاش ایستاده است، حتی اگر این موضعگیری به تیرهتر شدن روابط با تهران منجر شود.
احضار سفیر، اگرچه اقدامی تند محسوب میشود، اما همچنان در چارچوب دیپلماسی متعارف قرار دارد. تهران نه سطح روابط را کاهش داده و نه به اقدامات شدیدتری مانند اخراج دیپلماتها متوسل شده است. این امر نشان میدهد که ایران هنوز کانالهای دیپلماتیک با اروپا را کاملاً مسدود نکرده و احضار سفیر را میتوان هشداری سیاسی دانست، نه اعلام قطع مسیر گفتوگو.
با این حال، تداوم چنین تنشهایی میتواند به فرسایش بیشتر روابط ایران و اروپا بینجامد؛ روابطی که پیشتر نیز از تحریمها، بیاعتمادی متقابل و اختلافات راهبردی آسیب دیده بود. اگر اتحادیه اروپا مسیر فشار نمادین و سیاسی علیه نهادهای کلیدی ایران را ادامه دهد و تهران نیز به واکنشهای اعتراضی بسنده نکند، احتمال ورود دو طرف به مرحلهای سردتر و کمتعاملتر وجود دارد؛ بنابراین احضار سفیر ایتالیا را باید نه یک رویداد منفرد، بلکه حلقهای از زنجیره تنشهای فزاینده میان ایران و اروپا دانست؛ زنجیرهای که آینده آن به تصمیمات متقابل دو طرف و تواناییشان برای مدیریت اختلافات بدون عبور از نقطه بیبازگشت بستگی دارد.