رویداد۲۴| اظهارات اخیر مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، درباره حضور و زندگی فرزندان برخی مقامات ایرانی در ایالات متحده، بار دیگر یکی از حساسترین گسلهای افکار عمومی ایران را فعال کرد؛ گسلی که سالهاست میان شعارهای رسمی و سبک زندگی بخشی از مسئولان یا خانوادههایشان کشیده شده و هر بار در بزنگاههای سیاسی و امنیتی، به ابزار فشار و جنگ روانی بدل میشود.
روبیو در سخنانی که بهسرعت در رسانهها و شبکههای اجتماعی بازتاب یافت، با اشاره به تحریمها و خصومت واشنگتن با تهران، این پرسش را مطرح کرد که چگونه فرزندان برخی مقامات ایرانی «در امنیت و رفاه» در آمریکا زندگی یا تحصیل میکنند، در حالی که مردم ایران تحت فشارهای اقتصادی قرار دارند. هرچند این اظهارات در چارچوب ادبیات همیشگی سیاستمداران تندرو آمریکایی قابل تحلیل است، اما زمانبندی و برجستهسازی آن، نشان از تلاشی هدفمند برای تأثیرگذاری مستقیم بر افکار عمومی ایران دارد.
در واکنش به موج تازه بحثها، عباس گودرزی، سخنگوی هیأت رئیسه مجلس و عضو کمیسیون اجتماعی، با رد «عمومیت داشتن» این موضوع، آن را بخشی از پروژه دشمن برای ناامیدسازی جامعه توصیف کرد. او با اشاره به فهرستهایی که در فضای مجازی از اسامی فرزندان برخی مقامات و مسئولان منتشر شده، گفت: «دشمن به دنبال این است که با برجستهسازی این موارد، در دل و ذهن مردم تردید ایجاد کند و مردم را ناامید کند. اینها در اقلیت هستند؛ اکثریت مسئولان اینگونه نیستند.»
با این حال، منتقدان میگویند واکنشهایی از این دست، بیش از آنکه به مطالبه شفافیت پاسخ دهد، تلاشی برای تقلیل مسئله به «جنگ روانی دشمن» است. موضوع فرزندان مقامات، صرفنظر از اینکه چه تعداد را شامل میشود، در سالهای اخیر به نمادی از شکاف اعتماد میان جامعه و حاکمیت بدل شده و هر بار که مطرح میشود، بهسرعت با مسائل معیشتی، نابرابری و احساس تبعیض گره میخورد.
اظهارات روبیو نیز دقیقاً روی همین نقطه حساس دست گذاشته است؛ نقطهای که میتواند روایت رسمی «مقاومت در برابر دشمن» را با پرسشهای آزاردهنده درباره سبک زندگی نخبگان سیاسی به چالش بکشد. به همین دلیل است که بسیاری از تحلیلگران، سخنان او را نه یک افشاگری اخلاقی، بلکه بخشی از جنگ روایتها علیه ایران ارزیابی میکنند.
رسانههای خارجی نیز با رویکردهای متفاوت به این موضوع پرداختهاند. نیویورک تایمز در تحلیلی، اظهارات روبیو را نمونهای از استفاده سیاستمداران آمریکایی از «تناقضهای درونی جمهوری اسلامی» برای فشار روانی بر جامعه ایران دانسته و نوشته است که مسئله فرزندان مقامات، سالهاست به یکی از نقاط ضعف ساختاری در روایت رسمی تهران بدل شده است.
واشنگتن پست، اما با لحنی محتاطانهتر، یادآور شده که چنین اظهاراتی میتواند بیشتر به تقویت گفتمان ضدآمریکایی در ایران منجر شود تا تغییر رفتار سیاسی، چرا که افکار عمومی ایران تجربه طولانی از تحریمها و فشارهای خارجی دارد.
در همین حال، رسانههایی مانند الجزیره و بیبیسی فارسی تمرکز خود را بر واکنشهای داخلی ایران گذاشتهاند و نوشتهاند که نحوه پاسخ مقامات ایرانی به این موضوع، بیش از اصل سخنان روبیو، تعیینکننده اثرگذاری آن بر جامعه خواهد بود.
در نهایت، فارغ از نیت و هدف گوینده آمریکایی، مسئله فرزندان مقامات بار دیگر نشان داد که برخی موضوعات در ایران، با یک اشاره خارجی دوباره به صدر افکار عمومی بازمیگردند؛ موضوعاتی که اگر پیشتر بهطور شفاف و صادقانه به آنها پرداخته میشد، امروز به ابزار جنگ روانی تبدیل نمیشدند.
اظهارات روبیو شاید بخشی از یک سناریوی فشار خارجی باشد، اما واکنشها در داخل نشان میدهد که این زخم قدیمی هنوز ترمیم نشده است؛ زخمی که تا زمانی که اعتماد عمومی بازسازی نشود، هر بار میتواند با یک جمله از آن سوی مرزها دوباره سرباز کند.