رویداد ۲۴| از ابتدای هفته، چهارم بهمنماه، با ورود ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» و ناوشکنهای مایکل مورفی و اسپرونس به حوزه عملیاتی فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) در خلیج فارس، فضای سیاسی و اقتصادی کشور به شدت ملتهب شد و بازارها واکنشی فوری به این تحولات نشان دادند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در بیانیهای تند در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت: «یک آرمادای عظیم با سرعت، قدرت و هدف مشخص به سمت ایران در حرکت است.» و با اشاره به حمله آمریکا به مراکز هستهای ایران در خرداد ماه، هشدار داد که «حمله بعدی بسیار بدتر خواهد بود.»
تهران نیز متقابلاً پیامهای هشدارآمیزی داده و یک مقام ارشد ایرانی در گفتوگو با رویترز اعلام کرد ایران هرگونه حمله به خاک کشور را «به منزله جنگ تمامعیار» تلقی خواهد کرد و افزود: «نیروهای ما برای بدترین سناریو آمادهاند و همه چیز در حالت آمادهباش قرار دارد.» این تقابل، در کنار گزارشهایی درباره پرواز پهپادهای شناسایی ایران بر فراز ناوگان آمریکایی، علاوه بر سیاست کشور، فضای روانی بازارهای داخلی را نیز در وضعیت آماده باش جنگی قرار داد.
بازار ارز نخستین بازاری بود که به تهدیدات نظامی واکنش نشان داد. دلار که در ابتدای هفته و روز شنبه ۴ بهمن در محدوده ۱۴۴ هزار تومان معامله میشد، با جدیتر شدن تنشها وارد مسیر صعودی شد.
افزایش «تقاضای احتیاطی» از سوی مردم و معاملهگران برای حفظ ارزش داراییها، باعث شد قیمت دلار تنها طی پنج روز حدود ۱۵ درصد رشد کند و در روز پنجشنبه ۹ بهمن به رکورد بیسابقه ۱۶۶ هزار تومان برسد. همچنین تتر به دلیل افزایش تقاضا در ساعات غیرمعاملاتی، در روز چهارشنبه مرز ۱۶۰ هزار تومان را نیز لمس کرد.
در شرایطی که شبح جنگ بر سر اقتصاد سایه انداخته بود، بازار طلا و سکه به عنوان سنتیترین پناهگاه امن برای حفظ داراییها، بیشترین بازدهی را میان تمامی بازارها از آن خود کرد. این جهش قیمتی تحت تأثیر دو اهرم قدرتمند رخ داد؛ از یک سو دلار داخلی با سرعت در حال پیشروی بود و از سوی دیگر، قیمت انس جهانی طلا نیز به مرز بیسابقه ۵۲۰۰ دلار رسید. این همزمانی باعث شد طلای ۱۸ عیار که هفته را در کانال ۱۶ میلیون تومان آغاز کرده بود، با رشدی حدود ۳۷ درصدی به بیش از ۲۲ میلیون و ۱۱۵ هزار تومان در ساعات اولیه روز پنجشنبه برسد.
بازار سکه نیز وضعیت دراماتیکی را تجربه کرد و سکه امامی با فتح کانال ۲۲۵ میلیون تومانی در ساعات اولیه نهم بهمن ماه، شاهد ایجاد حبابهای قیمتی بسیار سنگینی بود. هجوم مردم برای تبدیل نقدینگی ریالی به سکههای گرمی و ربعسکه به قدری زیاد بود که بازار عملاً از فروشنده تخلیه و معاملات فیزیکی بسیار کم شد.
برخلاف بازارهای دارایی فیزیکی که با افزایش قیمت روبهرو بودند، بورس تهران یکی از سیاهترین و تلخترین هفتههای خود را سپری کرد. شاخص کل بورس که از ابتدای سال بازدهی حدود ۴۰ درصدی را از آن خود کرده بود و در ابتدای هفته در قله ۴.۵ میلیون واحدی ایستاده بود، تحت تأثیر ترس از آسیب به زیرساختهای صنعتی کشور در صورت وقوع جنگ، با سقوطی سنگین به کانال ۴.۱ میلیون واحد عقبنشینی کرد. در این بازه زمانی کوتاه، بیش از ۱۷.۲ هزار میلیارد تومان نقدینگی توسط سهامداران حقیقی از بازار خارج شد که نشاندهنده عمق بیاعتمادی و ترس سرمایهگذاران بود.
فشار فروش به حدی بود که بیش از ۹۰ درصد نمادهای بازار «سرخپوش» شدند و صفهای سنگین فروش در نمادهای شاخصسازی مانند فولاد و فملی به طور کامل قفل شد. سهامداران که نگران کاهش ارزش داراییهای خود و قطع دسترسی به سامانههای معاملاتی بودند، ترجیح دادند سرمایههای خود را به سمت صندوقهای درآمد ثابت یا بازار طلا ببرند.
بازارهای سرمایهای سنگین نظیر مسکن و خودرو در این روزهای ملتهب، وضعیت «رکود تورمی شدید» را تجربه کردند. در بازار خودرو، قیمتها روی کاغذی، همسو با افزایش نرخ دلار بین ۱۵ تا ۲۰ درصد صعود کرد، اما در واقعیت عملاً معاملهای انجام نمیشد؛ چرا که نمایشگاهداران از ترس نوسانات بعدی و گرانتر شدن کالا از فروش خودداری میکردند و خریداران نیز ترجیح میدادند پول نقد خود را در داراییهای نقدشوندهتری مثل طلا سرمایهگذاری کنند.
بازار مسکن نیز که ذاتا نقدشوندگی پایینی دارد، منجمد شد. با وجود اینکه قیمتهای پیشنهادی مالکان به صورت اسمی بالا باقی مانده بود، اما به دلیل ابهام در آینده و اولویت یافتن خرید کالاهای اساسی و داراییهای کوچک، میل به خرید ملک به شدت کاهش یافت و سرمایهگذاران بزرگ از این بازار عقبنشینی کردند.
یکی از کلیدیترین عواملی که به التهاب بازارها دامن زد و روند رکود را تسریع کرد، محدودیتهای گسترده اینترنتی در هفته گذشته بود. این موضوع کسبوکارهای آنلاین را با افت فروش خیرهکننده ۸۰ درصدی مواجه کرد. چنانکه به گفته ستار هاشمی، وزیر ارتباطات؛ خسارت روزانه به هسته اقتصاد دیجیتال حدود ۵۰۰ میلیارد تومان برآورد شده که عمدتاً به اپراتورها و بخش شبکهای مربوط بود. خسارت روزانه به اقتصاد کلان هم حدود ۵ هزار میلیارد تومان برآورد شد که لایههای دوم و سوم اقتصاد دیجیتال را نیز شامل میشود.
همچنین قطع ارتباطات باعث شد تا فروشگاههای اینستاگرامی و اینترنتی با بحران جدی روبهرو شوند.
به علاوه، این وضعیت باعث ایجاد یک خلأ اطلاعاتی در بازارها شد؛ چرا که معاملهگران و تحلیلگران به دادههای جهانی و قیمتهای لحظهای دسترسی نداشتند و همین خلأ، فضا را برای جولان شایعات و اخبار کذب فراهم کرد.
این شایعات خود به تنهایی عامل مهمی در جهشهای غیرمنطقی قیمت ارز و طلا بود و حتی وصل شدن تدریجی اینترنت در اواخر هفته نیز نتوانست زخم ۸۰ هزار میلیارد تومانی ناشی از این قطعی را ترمیم کند.
به هر حال بازارها طی هفته گذشته یک وضعیت آماده باش را تجربه کردند. وضعیتی که ادامه آن همگام با کاهش بیشتر ارزش پول ملی و رکود تورمی در بازارهای غیرنقدشوندهای مانند خودرو و مسکن خواهد بود.