رویداد۲۴| هلیا برزویی- خیابان که آرام شد، نوبت به حساب و کتاب رسید. هربار که غبار اعتراضات در شهرهای ایران فرو نشست، در راهروهای بهارستان و پاستور، اعداد در پوشش امنیت و تبلیغات بزرگتر شدند. گویی بودجه سنواتی نه یک سند مالی برای رفاه و توسعه، بلکه جلیقهای ضدگلوله است که پس از هر دوره اعتراضات، لایههای جدیدی به آن افزوده میشود. از اعتراضات خرداد ۸۸ تا پاییز ۱۴۰۱، بررسی ردیفهای اعتباری نشان میدهد که رابطه مستقیمی میان خیابان و سهم نهادهای خاص از سهم بودجه وجود دارد.
از میزان بودجه صدا و سیما، به عنوان بازوی تبلیغاتی حاکمیت در سال ۸۹، آمار دقیقی یافت نشد، اما بودجه نهادهای نظامی از ۱۱ هزار و ۲۵۰ میلیارد در سال ۸۸ به ۱۴ هزار و ۷۳۵ میلیارد در سال ۸۹ رسید که به معنای افزایش ۳۱ درصدی است.
در همین مدت بصورت جزئیتر، بودجه سپاه از ۴ هزار و ۸۵۰ میلیارد تومان با رشد خیرهکننده ۲۰ درصدی به ۵ هزار و ۸۲۵ میلیارد تومان افزایش پیدا کرد. بیشترین افزایش بودجه در آن سال نصیب وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح شده بود که با حدود ۵۰ درصد افزایش از ۴ هزار و ۶۰۰ میلیارد تومان در سال ۸۸ به ۶ هزار و ۷۲۵ میلیارد تومان در سال ۸۹ افزایش یافت.
بیشتر بخوانید: نسخه تازه شریعتمداری: حمله بهترین و کارآمدترین دفاع است | سفرای اروپایی و وابستگان نظامی آنها را اخراج کنید
بودجه ارتش نیز از هزار و ۸۰۰ میلیارد به ۲ هزار و ۲۱۳ میلیارد تومان برابر با ۲۳ درصد افزایش بوده است. نکته جالب در آن سال این است که به رغم افزایش ۳۰ درصدی بودجه نهادهای نظامی، بودجه نیروی انتظامی افزایشی نداشت.
ده سال بعد، اعتراضات آبان ۱۳۹۸ که جرقه آن از گرانی بنزین شعلهور شد، نوع دیگری از واکنش بودجهای را رقم زد. در لایحه بودجه سال ۱۳۹۹ که چند هفته پس از وقایع آبان به مجلس رفت، سهم نیروی انتظامی (فراجا) جهشی معنادار یافت و بیش از ۵۱ درصد رشد کرد. بودجه سپاه و ارتش هم به ترتیب ۲۱ و ۱۹ درصد افزایش یافت.
گستردهترین واکنش مالی تاریخ بودجهریزی ایران متعلق به دوران پس از جنبش ۱۴۰۱ است. در مقایسه با سال ۹۹ بودجه سپاه، ارتش، نیروی انتظامی و صدا و سیما در فاصله سه سال، چهار برابر شده است.
در قانون بودجه سال ۱۴۰۲، بودجه صداوسیما با جهش ۵۰ درصد، از ۵ هزار و ۲۸۹ میلیارد به ۷ هزار و ۹۳۸ میلیارد تومان رسید.
همزمان، بودجه نهادهای نظامی و امنیتی نیز با رشد قابل توجهی همراه بود. سهم نیروی انتظامی، ۴۴ درصد، سپاه پاسداران حدود ۴۳ و نیم درصد و ارتش ۲۲ و نیم درصد افزایش پیدا کرد.
در اقتصاد مفهومی به نام «هزینه فرصت» وجود دارد. هر ریالی که پس از اعتراضات به بودجه صداوسیما یا تجهیزات خاص نظامی اضافه شده، از نوسازی مدارس، خرید تجهیزات پزشکی یا مهار بحران آب کسر شده است.
بررسی این سه مقطع تاریخی (۸۸، ۹۸ و ۱۴۰۱) نشان میدهد که اعتراضات در ایران، ناخواسته به موتور محرک فربه شدن نهادهایی تبدیل شدهاند که وظیفهشان مواجهه با اعتراض است. این چرخه معیوب باعث شده تا سند بودجه، به جای آنکه نقشهای برای توسعه آینده باشد، به کارنامهای برای ترمیم زخمهای گذشته و تقویت دیوارههای امنیتی تبدیل شود.