رویداد۲۴ | امیر سرتیپ محمد یوسفی خوشقلب در بهمن مال سال ۱۴۰۴ طی حکمی بهعنوان جانشین فرمانده نیروی پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی منصوب شده است. وی پیشتر، معاون هماهنگکننده نیروی پدافند هوایی ارتش بود.
انتصاب امیر سرتیپ محمد یوسفی خوشقلب بهعنوان جانشین نیروی پدافند هوایی ارتش، در ظاهر یک جابهجایی درونسازمانی در ساختار ارتش به نظر میرسد؛ اما در بطن خود، نشانهای از اهمیت فزاینده پدافند هوایی در معادلات امنیتی ایران است. خوشقلب از جمله فرماندهانی است که کمتر در سطح رسانه دیده میشود، اما جایگاهش او را در مرکز تصمیمسازی یکی از حساسترین حوزههای دفاعی کشور قرار داده است.
نیروی پدافند هوایی ارتش در سالهای اخیر، بهتدریج از یک شاخه تخصصی نظامی به یکی از ارکان اصلی بازدارندگی جمهوری اسلامی تبدیل شده است. افزایش تهدیدات هوایی، پهپادی و موشکی، و تجربه درگیریهای منطقهای، موجب شده پدافند هوایی بیش از گذشته در کانون توجه فرماندهان نظامی و تصمیمگیران امنیتی قرار گیرد. در چنین بستری، جانشین فرمانده این نیرو نقشی فراتر از یک مقام تشریفاتی دارد.
محمد یوسفی خوشقلب برخلاف برخی چهرههای نظامی که بهواسطه اظهارات تند یا حضور مستمر در رسانهها شناخته میشوند، بیشتر محصول ساختار ستادی ارتش است. سوابق او نشان میدهد که پیش از جانشینی، بهعنوان معاون هماهنگکننده و رئیس ستاد نیروی پدافند هوایی فعالیت داشته؛ سمتی که معمولاً کمتر در کانون توجه افکار عمومی قرار میگیرد، اما در عمل یکی از مراکز اصلی تصمیمسازی و هماهنگی عملیاتی است.
این سابقه، خوشقلب را نه بهعنوان یک «فرمانده میدان» بلکه بهعنوان مدیری در لایه میانی ـ بالای ساختار دفاعی معرفی میکند؛ مدیری که وظیفهاش ایجاد انسجام میان یگانها، انتقال سیاستهای کلان به سطوح عملیاتی و تنظیم پاسخهای پدافندی در شرایط بحرانی است.
انتصاب یوسفی خوشقلب به جانشینی نیروی پدافند هوایی در بهمن ۱۴۰۴، در شرایطی انجام شد که فضای امنیتی منطقه با تحولات پرشتاب همراه بود؛ از افزایش حملات پهپادی در خاورمیانه گرفته تا نگرانیها درباره درگیریهای مستقیم یا غیرمستقیم ایران با بازیگران منطقهای و فرامنطقهای. در چنین فضایی، پدافند هوایی بیش از هر زمان دیگری بهعنوان خط اول دفاع مطرح میشود.
جانشین فرمانده در این ساختار، عملاً مسئول تداوم کارکرد نیرو در شرایط فشار، غیبت یا درگیری مستقیم فرمانده، و همچنین پیگیری سیاستهای عملیاتی در سطح اجراست. بهعبارت دیگر، خوشقلب در موقعیتی قرار دارد که باید میان «دستورالعملهای کلان» و «واقعیتهای میدانی» توازن ایجاد کند.
مواضع علنی یوسفی خوشقلب، همراستا با ادبیات رسمی ارتش جمهوری اسلامی است: تأکید بر بومیسازی توان دفاعی، امنیت کامل آسمان کشور و بازدارندگی در برابر تهدیدات خارجی. این ادبیات، بیش از آنکه حامل پیامهای سیاسی صریح باشد، کارکرد سازمانی دارد و در چارچوب سیاستهای اعلامی ارتش قابل تحلیل است.
با این حال، تحلیلگران نظامی معتقدند شکاف میان «گفتمان رسمی پدافند هوایی» و چالشهای واقعی این حوزه ـ از جمله پیچیدگی تهدیدات نوین، جنگهای ترکیبی و فناوریهای پیشرفته هوایی ـ یکی از مسائل کلیدی پیشروی فرماندهان این نیروست. خوشقلب بهعنوان جانشین، ناگزیر با این شکاف مواجه است؛ شکافی که صرفاً با تکرار ادبیات بازدارندگی پر نمیشود.
یکی از نکات قابل توجه در تحلیل جایگاه یوسفی خوشقلب، نسبت نیروی پدافند هوایی ارتش با ساختارهای موازی در سپاه پاسداران است. در سالهای اخیر، بخش قابل توجهی از روایت قدرت دفاعی ایران در حوزه موشکی و پدافندی، به سپاه نسبت داده شده و ارتش کمتر در کانون توجه رسانهای قرار داشته است.
در این چارچوب، جانشین نیروی پدافند هوایی ارتش با چالش مضاعفی روبهروست: حفظ نقش و کارآمدی ارتش در حوزهای که بهشدت امنیتی و رقابتی است و همزمان، پرهیز از ورود به منازعات آشکار سازمانی. سکوت رسانهای نسبی خوشقلب را میتوان در همین چارچوب تفسیر کرد.
امیر سرتیپ محمد یوسفی خوشقلب نه چهرهای کاریزماتیک در رسانههاست و نه فرماندهای جنجالی؛ اما جایگاهی که در آن قرار گرفته، او را به یکی از مهرههای کلیدی در امنیت هوایی ایران تبدیل کرده است. نقش او بیش از آنکه در گفتار عمومی دیده شود، در تصمیمهای پشتپرده، هماهنگیهای ستادی و مدیریت بحران معنا پیدا میکند. جانشینی پدافند هوایی، در شرایطی که تهدیدات هوایی روزبهروز پیچیدهتر میشوند، جایگاهی است که اهمیتش شاید کمتر دیده شود، اما تأثیرش بر امنیت ملی مهم است.