رویداد۲۴| ایران و ایالات متحده قرار است روز جمعه در عمان درباره برنامه هستهای تهران گفتوگو کنند؛ مذاکراتی که در ادامه تلاشهای دیپلماتیک دو طرف و پس از تحولات پرتنش ماههای اخیر انجام میشود؛ از جمله جنگ ۱۲روزه اسرائیل با ایران در ماه ژوئن واعتراضات سراسری در ایران.
به گزارش آسوشیتدپرس، دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا در هفتههای گذشته فشار بر ایران را افزایش داده و همزمان بار دیگر پرونده هستهای ایران را در مرکز توجه قرار داده است؛ پروندهای که پس از جنگ ژوئن و برهم خوردن روند گفتوگوها (که سال گذشته در رم و مسقط در چند دور برگزار شده بود) وارد مرحله تازهای شد.
بر اساس این گزارش، ترامپ برای آغاز روند دیپلماسی، در تاریخ ۵ مارس ۲۰۲۵ نامهای به آیتالله علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی ایران ارسال کرده و یک روز بعد در مصاحبهای تلویزیونی، ارسال نامه را تأیید کرده است. او گفته بود: «برایشان نامه نوشتم و گفتم امیدوارم مذاکره کنید، چون اگر مجبور شویم نظامی وارد شویم، اتفاق وحشتناکی خواهد بود.»
آسوشیتدپرس مینویسد ترامپ پس از بازگشت به کاخ سفید، از یک سو خواهان گفتوگو بوده و از سوی دیگر با افزایش تحریمها و مطرح کردن احتمال حمله اسرائیل یا آمریکا به سایتهای هستهای، فشار را بالا برده است. در دوره اول ریاستجمهوری ترامپ نیز نامهای از او با واکنش تند رهبر ایران روبهرو شد؛ هرچند نامهنگاریهای ترامپ با کیم جونگاون در همان دوره به دیدارهای رودررو انجامید، اما به توافقی برای محدود کردن برنامه هستهای و موشکی کره شمالی ختم نشد.
به نوشته آسوشیتدپرس، عمان در دورهای قبلی هم نقش میانجی را داشته و گفتوگوها میان عباس عراقچی وزیر خارجه ایران و استیو ویتکاف فرستاده آمریکا در امور خاورمیانه با میانجیگری مسقط دنبال شده است. این گزارش برخلاف گفته های مقامات ایرانی تاکید میکند که طرفین پس از مذاکرات غیرمستقیم، در مواردی دیدار رودررو نیز داشتهاند؛ رخدادی که با توجه به دههها تنش میان دو کشور «کمسابقه» توصیف شده است.
با این حال، روند مذاکرات بدون حاشیه نبوده است. به گزارش آسوشیتدپرس، ویتکاف در مقطعی در یک برنامه تلویزیونی مطرح کرده بود که غنیسازی ۳.۶۷ درصدی میتواند مبنای توافق قرار گیرد؛ سطحی که دقیقاً در توافق هستهای ۲۰۱۵ (برجام) نیز آمده بود؛ توافقی که آمریکا در دوره اول ترامپ بهطور یکجانبه از آن خارج شد. اما پس از آن، ویتکاف، ترامپ و مقامهای آمریکایی اصرار کردهاند که در هر توافقی «نباید هیچ غنیسازی» از سوی ایران وجود داشته باشد؛ موضوعی که تهران میگوید با آن موافقت نخواهد کرد. آسوشیتدپرس اضافه میکند این مذاکرات در نهایت با آغاز جنگ ژوئن متوقف شد.
این گزارش یادآوری میکند اسرائیل در ژوئن حملهای را آغاز کرد که به جنگی ۱۲روزه تبدیل شد و در جریان آن، آمریکا نیز سایتهای هستهای ایران را بمباران کرد. سپس ایران در نوامبر تأیید کرد که این حملات باعث توقف کامل غنیسازی اورانیوم در کشور شده است؛ هرچند بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی تاکنون نتوانستهاند از سایتهای بمبارانشده بازدید کنند.
آسوشیتدپرس همچنین مینویسد ایران بهزودی با موج اعتراضاتی روبهرو شد که از اواخر دسامبر و در پی سقوط ارزش ریال آغاز شد و به سرعت به اعتراضات سراسری تبدیل شد؛ رخدادی که هزاران کشته و دهها هزار بازداشتی برجای گذاشت.
به گزارش آسوشیتدپرس، ایران سالهاست تأکید میکند برنامه هستهایاش صلحآمیز است، اما همزمان برخی مقامهای ایرانی در سالهای اخیر تهدید کردهاند ممکن است به سمت ساخت سلاح هستهای بروند. این رسانه مینویسد ایران اکنون اورانیوم را تا سطح ۶۰ درصد غنیسازی میکند؛ سطحی نزدیک به درجه تسلیحاتی، و از نگاه گزارش «تنها کشوری در جهان بدون داشتن برنامه تسلیحات هستهای» است که چنین سطحی از غنیسازی را انجام میدهد.
در برجام (۲۰۱۵)، سقف غنیسازی ایران ۳.۶۷ درصد و سقف ذخیره اورانیوم ۳۰۰ کیلوگرم تعیین شده بود. اما طبق آخرین گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی که آسوشیتدپرس به آن اشاره میکند، ذخایر اورانیوم ایران به حدود ۹،۸۷۰ کیلوگرم رسیده و بخشی از آن تا سطح ۶۰ درصد غنیسازی شده است.
همچنین به نوشته آسوشیتدپرس، نهادهای اطلاعاتی آمریکا ارزیابی کردهاند که ایران هنوز برنامه تسلیحاتی را آغاز نکرده، اما «اقداماتی انجام داده که اگر تصمیم بگیرد، در موقعیت بهتری برای تولید یک دستگاه هستهای قرار میگیرد.» در مقابل، مقامهای ایرانی نیز در مقاطعی از امکان حرکت به سمت بمب سخن گفتهاند.
از متحدی نزدیک تا خصومت مزمن؛ مرور یک رابطه پرتنش
این گزارش در بخش پایانی به پیشینه روابط تهران و واشنگتن میپردازد و مینویسد ایران زمانی در دوره محمدرضا پهلوی یکی از متحدان اصلی آمریکا در خاورمیانه بود. آمریکا در سال ۱۹۵۳ با کودتا علیه دولت وقت ایران نقشآفرینی کرد و در سالهای بعد، ایران تسلیحات آمریکایی میخرید و به گفته گزارش، حتی پایگاههای شنود برای رصد اتحاد شوروی در خاک ایران فعال بود.
با وقوع انقلاب اسلامی، شاه در ژانویه ۱۹۷۹ ایران را ترک کرد و در ادامه، دانشجویان سفارت آمریکا در تهران را تسخیر کردند؛ رخدادی که بحران گروگانگیری ۴۴۴ روزه و قطع روابط دیپلماتیک دو کشور را رقم زد. در دهه ۱۹۸۰ آمریکا از صدام حسین در جنگ ایران و عراق حمایت کرد و در جریان «جنگ نفتکشها»، به نیروهای ایران در دریا حمله کرد. همچنین آمریکا بعدتر یک هواپیمای مسافربری ایران را سرنگون کرد؛ حادثهای که ارتش آمریکا آن زمان مدعی شد هواپیما را با یک جنگنده اشتباه گرفته است.
آسوشیتدپرس در پایان مینویسد روابط ایران و آمریکا در دهههای اخیر میان دشمنی و دیپلماسیِ محدود در نوسان بوده و نقطه اوج گفتوگوها به توافق هستهای ۲۰۱۵ بازمیگردد؛ توافقی که ترامپ در سال ۲۰۱۸ آمریکا را از آن خارج کرد و به گفته این گزارش، تنشهایی ایجاد شد که آثار آن تا امروز ادامه دارد.