رویداد ۲۴| اظهارات تند امیرحسین ثابتی، نماینده تهران، درباره احتمال استیضاح وزیر علوم بار دیگر فضای سیاسی مجلس را ملتهب کرده است؛ فضایی که به نظر میرسد بیش از آنکه صرفاً واکنشی به رخدادهای اخیر دانشگاهها باشد، بازتابی از رقابتهای درونجریانی اصولگرایان و تلاش طیفی نزدیک به سعید جلیلی برای فشار بر دولت باشد.
ثابتی در واکنش به اعتراضات و تنشهای اخیر در چند دانشگاه، با ادبیاتی تند مدعی شد «شعارهای ساختارشکنانه و آتش زدن پرچم ایران توسط اوباش دانشجونما» نتیجه «سیاستهای غلط و مماشات رئیسجمهور و وزیر علوم با جریان نفوذ» است. او در ادامه، بازگشت برخی اساتید به دانشگاه را هدف قرار داد و با اشاره به محمد فاضلی شریفی زارچی، از تعبیر «زباله» استفاده کرد؛ تعبیری که موجی از واکنشها را در فضای دانشگاهی و رسانهای به دنبال داشت.
بیشتر بخوانید:
در ماههای اخیر، موضوع بازگشت برخی اساتید و دانشجویان تعلیقشده یا اخراجی به دانشگاهها، به یکی از محورهای اختلاف میان دولت و بخشی از نمایندگان مجلس تبدیل شده است. وزیر علوم در چارچوب سیاستهای اعلامی دولت، بر بازنگری در برخی احکام انضباطی و تلاش برای آرامسازی فضای دانشگاه تأکید کرده بود. اما منتقدان این رویکرد، آن را عقبنشینی در برابر «جریانهای معترض» توصیف میکنند.
حالا رخدادهای اخیر در چند دانشگاه، بهانهای تازه در اختیار این طیف قرار داده تا بار دیگر بحث استیضاح را مطرح کنند. تهدید صریح ثابتی خطاب به حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، مبنی بر آغاز روند استیضاح در صورت «جمع نشدن وضعیت»، نشان میدهد که موضوع از سطح انتقاد رسانهای فراتر رفته و میتواند وارد دستور کار رسمی مجلس شود.
بخشی از نمایندگان که به گفتمان سیاسی سعید جلیلی نزدیکاند و در ستاد انتخاباتی او نیز فعالیت داشتند، از ابتدای تشکیل دولت جدید رویکردی انتقادی و بعضاً تقابلی در قبال برخی وزرا اتخاذ کردهاند. در این چارچوب، وزارت علوم به دلیل حساسیتهای ایدئولوژیک و نقش دانشگاه در تحولات اجتماعی، یکی از نقاط کانونی فشار سیاسی بوده است.این طیف پیشتر نیز در موضوعات مختلف از ابزار استیضاح یا تهدید به آن استفاده کرده بود؛ از جمله در حوزههای اقتصادی و فرهنگی. با این حال، استیضاح وزیر علوم میتواند بهطور خاص پیامی سیاسی درباره مرزبندی با رویکرد «آشتیجویانه» دولت در قبال دانشگاهها تلقی شود.
فارغ از دعوای سیاسی، ادبیات بهکاررفته در این اظهارات نیز محل مناقشه است. استفاده از واژههایی، چون «اوباش دانشجونما» یا «زباله» برای توصیف اساتید و دانشجویان، بهعنوان عبور از مرز نقد سیاسی و ورود به حوزه تخریب شخصیتی است. چنین ادبیاتی نهتنها کمکی به کاهش تنش در محیطهای علمی نمیکند، بلکه میتواند شکاف میان دانشگاه و نهادهای رسمی را عمیقتر کند.
در مقابل، حامیان استیضاح معتقدند که اتفاقاتی مانند آتش زدن پرچم یا سر دادن برخی شعارهای رادیکال، خط قرمز محسوب میشود و وزارت علوم باید پاسخگوی آن باشد. آنان استدلال میکنند که هرگونه تساهل در این زمینه، به گسترش رفتارهای ساختارشکنانه منجر خواهد شد.
با وجود تهدیدهای مطرحشده، هنوز مشخص نیست که آیا استیضاح به مرحله رسمی خواهد رسید یا در حد ابزار فشار سیاسی باقی خواهد ماند. تجربههای پیشین نشان داده که گاه طرح موضوع استیضاح بیش از آنکه با هدف برکناری وزیر باشد، برای واداشتن دولت به تغییر رویکرد یا امتیازدهی در برخی حوزهها مطرح میشود.
در عین حال، اگر طیف نزدیک به جلیلی بتواند حمایت بخش قابل توجهی از نمایندگان را جلب کند، این پرونده میتواند به یکی از چالشهای جدی دولت در ماههای پیشرو تبدیل شود. بهویژه آنکه دانشگاهها همواره در ایران نقشی فراتر از یک نهاد آموزشی صرف داشتهاند و تحولات آنها به سرعت ابعاد سیاسی پیدا میکند.