رویداد۲۴ | مقامات فوتبال ایران و همینطور فیفا بارها تاکید کردند تیمی که سهمیه جام جهانی را به دست آورده حذف شدنی نیست. حالا در فاصله چند ماه اوضاع دقیقا برعکس شده است. امروز بحث بر سر کنار گذاشتن ایران از جام جهانی نیست، بلکه همه یک سوال مشترک دارند: آیا ایران در جام جهانی شرکت میکند؟
دو روز قبل مهدی تاج در شبکه سه سیما درباره حضور تیم ملی در آمریکا و در جام جهانی گفت: «تجاوز آمریکا به پرچم و خاک و آسمان ایران بوده و ما مطمئنا پس از مشورت با مسئولان بلندمرتبه ورزش کشور درباره واکنش فدراسیون فوتبال به تجاوز آمریکا که میزبان جام جهانی آینده است تصمیم لازم را خواهیم گرفت.»
مهدی تاج به صورت مشخص اظهار داشت که هم اکنون حضور در جام جهانی -به میزبانی کشوری که دولتش به خاک ایران تجاوز نظامی انجام داده- شاید نامناسب باشد.
به این ترتیب مهدی تاج احتمال انصراف تیم ملی از حضور در جام جهانی ۲۰۲۶ آمریکا را مطرح کرد و همین اظهار نظر واکنشهای مختلفی در رسانههای داخلی و بین المللی به دنبال داشت.
در نخستین واکنش رسمی فیفا اعلام کرد تحولات را زیر نظر دارد، و مقامهای آن بهطور غیررسمی گفتند انتظار دارند ایران در جام جهانی حاضر باشد. متیاس گرافستروم، دبیرکل فیفا، شنبه گفت: «تمرکز ما بر برگزاری جام جهانیای امن با حضور همه تیمهاست.»
در ادامه دبیرکل فیفا در مورد وضعیت تیم ملی فوتبال ایران برای حضور در جام جهانی آمریکا به الشرق الاوسط گفت: «تاکنون هیچ اطلاعاتی در این مورد دریافت نکردهایم.»
وی افزود: «این موضوع هنوز در حد گمانهزنی است و خواهیم دید که اوضاع چگونه پیش میرود. در این صورت، کمیته مربوطه موظف خواهد بود تصمیم مناسب را اتخاذ کند.»
بیشتر بخوانید:
طارمی و بازی خطرناک مهدی تاج با ویزای آمریکا | آیا فدراسیون بهدنبال حذف مهدی طارمی است؟
هیچ کس نمیتواند کشوری را ملزم به حضور در جام جهانی کند هرچند انصراف از حضور میتواند عواقب سنگین و جریمههایی وجود داشته باشد. با این حال شرایط جنگی و سیاسی همه چیز را تحت الشعاع قرار میدهد.
در حال حاضر اغلب مسابقات فوتبال در منطقه خلیج فارس تعلیق شدهاند. مسابقات لیگ ایران تعطیل شده و رقابتهای لیگ قهرمانان آسیا و لیگ نخبگان هم به تعویق افتادند. همچنین دیدار فینالیسیما مردان بین اسپانیا و آرژانتین در دوحه در هالهای از ابهام قرار گرفته است؛ پس از آنکه Qatar Football Association تمامی مسابقات فوتبال را تا اطلاع ثانوی تعلیق کرد. این مسابقه میان قهرمان یورو، اسپانیا، و قهرمان کوپا آمهریکا، آرژانتین، قرار بود ۲۷ مارس در ورزشگاه لوسیل دوحه برگزار شود و احتمال حضور ستارههایی، چون لامین یامال و لیونل مسی وجود داشت؛ بنابراین با تداوم شرایط خاص امکان تحت تاثیر قرار گرفتن جام جهانی و عدم حضور ایران وجود دارد. از سمت دیگر حضور ایران در جام جهانی حواشی خاص خودش را هم خواهد داشت.
یکی از رسانههای انگلیسی زبان در این رابطه نوشت: «اگر ایران در مسابقات حضور یابد، احتمالاً نظارتهای امنیتی پیرامون بازیهایش و کمپ تمرینی برنامهریزیشده در آریزونا افزایش خواهد یافت. دیدارهای ایران در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر ــ از جمله مقابل آمریکا ــ در سایه اعتراضات گسترده داخلی برگزار شد. در بازی مقابل ولز حتی میان هواداران با دیدگاههای متفاوت درباره حکومت ایران درگیریهایی رخ داد. با توجه به اینکه ترامپ خواهان تغییر نظام در ایران است، احتمال تکرار چنین صحنههایی در تابستان امسال نیز وجود دارد. لسآنجلس، جایی که ایران قرار است دو بازی انجام دهد، یکی از بزرگترین جوامع ایرانی خارج از کشور را در خود جای داده است.
نیک مکگیهان از گروه حقوق بشری FairSquare میگوید: «در قلمروی ناشناختهای هستیم؛ کمی بیش از سه ماه تا آغاز جام جهانی باقی مانده و کشور میزبان به یکی از تیمهای شرکتکننده حمله نظامی کرده است. اگر ایران انصراف دهد ــ که کاملاً محتمل است ــ احتمالاً فیفا نفس راحتی خواهد کشید، با توجه به ظرفیت بالقوه اعتراض و ناآرامی.»»
بیبیسی اسپورت از فیفا پرسیده است اگر ایران مسابقات را تحریم کند چه خواهد شد؛ در حالی که گمانهزنیهایی درباره جایگزینی آن با تیمی دیگر از کنفدراسیون فوتبال آسیا مطرح است.
در چنین سناریویی، عراق ــ که ممکن است از طریق پلیآف قارهای صعود کند ــ یا امارات متحده عربی که از صعود بازمانده، گزینههای محتمل خواهند بود. به این شکل که در صورت انصراف ایران، عراق مستقیماً به جام جهانی راه پیدا میکند و امارات باید جای این تیم در پلی آف با برنده مسابقه بولیوی-سورینام روبهرو شود، در حالی که مسیر دیگر شامل جمهوری دموکراتیک کنگو، کالدونیای جدید و جامائیکا است.
فارغ از بحثهای شکل گرفته بعد از اظهارات مهدی تاج، منابع خبری به خبرنگار رویداد۲۴ گفتهاند اظهارنظر رئیس فدراسیون یک اظهارنظر شخصی بوده و هنوز هیچ بحثی در این زمینه در هیچ سطحی مطرح نشده است.
البته منابع در عین حال که میگویند اولویتهای کشور، فرصت پرداختن به چنین موضوعی را نمیدهد تاکید دارند که با توجه به وقایع رخ داده دیگر شرایط مثل گذشته نیست. از طرف دیگر افراد نزدیک به فدراسیون فوتبال در گفتوگو با خبرنگار رویداد۲۴ عنوان داشتهاند بحثی در مورد کناره گیری ایران از جام جهانی در هیئت رئیسه فدراسیون به صورت رسمی مطرح نشده است. این افراد میگویند فدراسیون در سه روز گذشته تعطیل یا نیمه تعطیل بوده است.
این نخستین بار نیست که ورزش ایران با چنین وضعیتی مواجه میشود. در سالهای اول انقلاب ایران چندین تورنمنت را به دلیل مسائل سیاسی تحریم کرد. ورزش ایران در سال ۱۹۸۰ المپیک شوروری را به خاطر حمله نظامی این کشور به افغانستان تحریم کرد و در المپیک بعدی یعنی ۱۹۸۴ لس آنجلس به دلیل استکبارستیزی حاضر نشد. در بازیهای مقدماتی جام جهانی ۱۹۸۶ و در دوران جنگ ایران و عراق، تیم ملی ایران به دلیل عدم پذیرش پیشنهاد فیفا مبنی بر بازی در زمین بیطرف از مسابقات دور مقدماتی جام جهانی کنار کشید و عراق به جام جهانی ۱۹۸۶ رفت.
با این حال دست کم طی سی سال گذشته رویکرد ایران به حضور در مسابقات بین المللی تغییر یافته است. ایران نه به خاطر حمله نظامی یک کشور به کشور دیگر مسابقاتی را تحریم کرده نه به خاطر مشکلات سیاسی با دولت کشور میزبان. رویکرد مقامات در سه دهه گذشته اتفاقا حضور در میادین بین المللی مخصوصا کشورهایی نظیر ایالات متحده برای تاثیرگذاری سیاسی در زمین ورزش بوده است.
با این حال شرایط فعلی کاملا متفاوت است. همانطور که گفته شد گرچه هنوز تصمیم مشخصی در مورد حضور یا عدم حضور ایران در جام جهانی پیش رو گرفته نشده، اما این احتمال وجود دارد که چشمانداز سیاسیِ پیشاپیش پیچیده جام جهانی، پیچیدهتر و چالشبرانگیزتر شده است.