رویداد۲۴| با ورود به هفتمین روز جنگ، شعلههای درگیری میان ایران و ائتلاف آمریکایی-صهیونیستی به اوج خود رسیده و تنشها در منطقه وارد فاز «تقابل مستقیم زیرساختی» شده است. ۲۴ ساعت اخیر را میتوان «روز سرنوشتساز دیپلماسی در سایه موشکها» نامید. از نفوذ ریزپرندهها به حریم هوایی مرزهای شمال غربی تا موضعگیری قاطع رئیسجمهور در شبکه اجتماعی ایکس، همگی گویای یک واقعیت تلخ هستند؛ جنگ دیگر تنها در اتاقهای عملیات تهران و تلآویو مدیریت نمیشود و جغرافیای درگیری به سرعت در حال بلعیدن مرزهای همسایه است.
ادعای اصابت پهپاد به منطقه «نخجوان» و مناطقی از جمهوری آذربایجان، از دیروز فضای رسانهای در مرزهای شمالی را به شدت ملتهب کرده است. با این حال، تهران بلافاصله با اتخاذ موضعی هوشمندانه، هرگونه تعرض عمدی به خاک همسایگان را تکذیب کرد. ستاد کل نیروهای مسلح ایران در بیانیهای صریح اعلام کرد: «ایران به حاکمیت کشور دوست و برادر، ترکیه و جمهوری آذربایجان احترام کامل میگذارد.»
این موضعگیری نشاندهنده تلاش تهران برای جلوگیری از باز شدن جبهههای جانبی در شمال است. اما این تکذیبها از مواضع تند و خط و نشانهای باکو نکاسته است. طبق آخرین گزارشهای واصله در ۲۴ ساعت گذشته، باکو در پی تشدید تنشها، نه تنها به خروج کادر دیپلماتیک خود سرعت بخشیده، بلکه بر اساس تصاویر ماهوارهای و گزارشهای میدانی (که رسانههایی، چون صابریننیوز نیز بر آن صحه گذاشتند)، در حال استقرار سامانههای توپخانهای و پدافند موشکی در نزدیکی مرزهای ایران است. سایه سنگین همکاریهای امنیتی باکو با تلآویو، اکنون این مرز را به حساسترین نقطه برای یک «اشتباه محاسباتی» تبدیل کرده است.
یکی از مهمترین تحولات ساعات اخیر، چرخش ملموس در ادبیات مقامات اربیل است. پس از حضور هیاتی به نمایندگی از «مسعود بارزانی» در کنسولگری ایران و فشارهای دیپلماتیک تهران، تحرکات جدیدی دیده میشود. در حالی که پیشتر حملات به مقرهای نظامی آمریکا در اربیل باعث اتخاذ مواضع دوپهلو شده بود، اکنون مقامات اقلیم با ادبیاتی محتاطانه تاکید کردهاند که «اجازه نخواهند داد از خاک آنها برای تهدید علیه ایران استفاده شود.»
همزمان، وزارت دفاع ترکیه نیز با صدور بیانیهای جدید، تحرکات گروههای شورشی در مرزها را محکوم کرده است؛ موضعی که در این مقطع حساس، به طور غیرمستقیم با منافع امنیتی تهران همسو به نظر میرسد و نشان از هماهنگیهای پشتپرده برای مهار بحران در مرزهای غربی دارد.
در جبهه جنوبی، تنشها با بیانیه تند شورای همکاری خلیج فارس و اتحادیه اروپا وارد فاز جدیدی شد. این شورا ضمن ابراز نگرانی از امنیت دریانوردی و حملات به پایگاههای منطقه، خواستار خویشتنداری شده است. اما مهمترین قطعه این پازل، واکنش مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، بود که ساعاتی پیش فضای دیپلماتیک را تحت تاثیر قرار داد.
پزشکیان با تایید آغاز تلاشهای برخی کشورها (احتمالاً قطر و عمان) برای میانجیگری، در پیامی صریح نوشت: «برخی از کشورها تلاشهایی را برای میانجیگری شروع کردهاند. پاسخ ما به آنها واضح است: ما متعهد به صلح پایدار در منطقه هستیم، اما در دفاع از عزت و اقتدار کشورمان سر سوزنی تردید نداریم.»
او همچنین با کنایهای مستقیم به طرفهای غربی، تاکید کرد که مخاطب این میانجیگریها باید «آتشافروزان» باشند، نه ایران. این پیام نشان میدهد که ایران علیرغم باز گذاشتن پنجره دیپلماسی، از استراتژی «پاسخ قاطع» عقبنشینی نکرده است.
با بررسی تحولات اخیر، همچنان میتوان سه سناریو را برای رفتار همسایگان متصور شد. در سناریوی اول شاهد اصرار بر میانجیگری تحت فشار چین هستیم. کشورهایی مثل عمان و قطر، علیرغم شنیده شدن صدای انفجارهای ناشی از رهگیریها در آسمانشان، همچنان بر میانجیگری اصرار دارند. ورود چین به صحنه با اعزام فرستاده ویژه به منطقه در ساعات اخیر، این بلوک را تقویت کرده تا از تبدیل شدن درگیری به یک جنگ فراگیر منطقهای جلوگیری کند.
سناریوی دوم، اما برپایه بروز درگیری ناخواسته در اردن و بحرین است. این کشورها به دلیل میزبانی از پایگاههای سنتکام، عملاً در خط مقدم اصابت قرار گرفتهاند. گزارشهای غیررسمی از اصابت بقایای موشکهای رهگیری شده به حومه «امان» در ساعات گذشته، نشان میدهد که سقوط این کشورها به کام جنگ ناخواسته، بیش از هر زمان دیگری محتمل است.
سناریوی سوم نیز حول محور تقابل ناگهانی در ارس خواهد بود. علیرغم تکذیبهای مکرر تهران، حضور لجستیکی و پهپادی اسرائیل در خاک جمهوری آذربایجان، مرز ارس را به گسل فعالی تبدیل کرده است. هرگونه جرقه در این منطقه میتواند به سرعت منجر به یک درگیری مرزی محدود، اما بسیار خطرناک شود.
ایران امروز، یک هفته بعد از شروع جنگ همچنان استراتژی «تفکیک همسایه از متجاوز» را پیش میبرد. اما واقعیت میدانی نشان میدهد که با افزایش شدت حملات، «جغرافیای دفاع» به شدت تحت فشار است. تاکید رئیسجمهور بر «عدم تردید در دفاع از عزت»، پیامی روشن به همسایگانی است که حریم هوایی یا خاک خود را در اختیار ائتلاف قرار دادهاند: صلح زیباست، اما امنیت ملی ایران خط قرمزی است که هیچ مرزی را به رسمیت نمیشناسد.