رویداد۲۴| جنگ ایران و ائتلاف آمریکا و اسرائیل امروز وارد هفته دوم شد و ناظران بینالمللی با دقت خیرهکنندهای به عملکرد مسئولان ایرانی در داخل و خارج، به خصوص نمایندگیهای ایران در خارج از کشور توجه دارند.
طی هفته گذشته، عرصه دیپلماسی به میدان دوم نبرد تبدیل شده است؛ چنانکه فشارهای روانی سنگین از سوی کاخ سفید با هدف ایجاد شکاف در بدنه حاکمیتی ایران، با واکنش جمعی و بیسابقه سفرای جمهوری اسلامی مواجه شد.
تنشها در فضای دیپلماتیک زمانی به اوج خود رسید که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در یک موضعگیری صریح و تحریکآمیز، دیپلماتهای ایرانی را مستقیماً خطاب قرار داد. او با اشاره به شرایط سخت جنگی و فشارهای بینالمللی، خطاب به نمایندگان سیاسی ایران در جهان گفت: «شما مجبور نیستید با کشتی در حال غرق شدن بمانید. به سمت آزادی بیایید، پناهنده شوید و در سمت درست تاریخ بایستید. ایالات متحده آماده است تا از کسانی که از این رژیم جدا میشوند حمایت کند.»
این توصیه که فراتر از عرف دیپلماتیک و در چارچوب یک «جنگ شناختی» تمامعیار تعبیر شد، با هدف ایجاد تزلزل در وفاداری دیپلماتها به پایتخت صورت گرفت. ترامپ با این سخنان سعی داشت تصویری از یک فروپاشی داخلی را به نمایش بگذارد که در آن حتی امینترین مهرههای نظام نیز در حال بریدن از بدنه قدرت هستند.
پاسخ دستگاه دیپلماسی ایران به این فراخوان، در قالب یک بیانیه مشترک و سراسری از سوی سفرا و رؤسای نمایندگیهای ایران در جهان تجلی یافت. این بیانیه که در شامگاه ۱۵ اسفند صادر شد، فراتر از یک متن اداری، رنگ و بوی یک میثاقنامه ملی به خود گرفت. سفرا در این متن با اشاره به حوادث تلخی، چون شهادت رهبر فقید و فاجعه حمله به مدرسه در میناب، سخنان مقامات آمریکایی را «سخیف» و نشانه عدم درک واقعیتهای جامعه ایران برشمردند.
آنچه این بیانیه را از موارد مشابه متمایز میکند، تاکید بر مفهوم «میهندوستی» و «وفاداری به خاک» است. استفاده از اشعار حماسی مانند «ای دشمن ار تو سنگ خارهای من آهنم» نشاندهنده تلاشی برای بازسازی هویت دیپلماتیک در قالب یک سرباز جبهه سیاسی است. سفرا با این اقدام نشان دادند که دستکم در لایه رسمی، استراتژی «فراخوان به پناهندگی» واشینگتن نتوانسته است به خروجی ملموسی منجر شود.
در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی، همواره پس از چنین فراخوانهایی، بازار شایعات داغ میشود. اگرچه در سالهای دور و در مقاطعی، چون وقایع پس از انتخابات ۸۸ ، مواردی از جدایی دیپلماتها گزارش شده بود، اما در تحولات اخیر و از زمان شروع اعتراضات دیماه تا جنگ فعلی، گزارش رسمی و تاییدشدهای مبنی بر پناهندگی دستهجمعی یا خروج سازمانیافته مقامات ارشد دیپلماتیک منتشر نشده است.
با این حال، سکوت برخی از نمایندگیها در روزهای نخست درگیری و تأخیر در اتخاذ مواضع تند، از سوی برخی تحلیلگران به عنوان «تردید درونی» تعبیر شده بود. اما بیانیه اخیر که به امضای تمامی رؤسای نمایندگیها رسیده، به نظر میرسد پاسخی سازمانیافته برای بستن این رخنه و نمایش انسجام در برابر پیشنهاد ترامپ باشد. دستگاه دیپلماسی عملاً با این حرکت، هزینه جدا شدن را برای اعضای خود بالا برد و آنها را در یک قاب واحد در کنار نیروهای مسلح قرار داد.
واقعیت این است که دیپلماتهای ایرانی در سختترین دوران کاری خود به سر میبرند. آنها از یک سو باید با فشارهای دولتی کشور میزبان و تحریمهای کمرشکن دست و پنجه نرم کنند و از سوی دیگر، پاسخگوی افکار عمومی بینالمللی درباره تحولات داخلی و نظامی باشند.
گزارشهای میدانی نشان میدهد که بسیاری از این نمایندگیها تحت تدابیر امنیتی شدید به فعالیت خود ادامه میدهند. اقدام اخیر سفرا در پیوند زدن سرنوشت خود به «عزت ملی» و «تمامیت سرزمینی»، تلاشی است تا نشان دهند دیپلماسی نه یک مسیر موازی، بلکه بخشی از بدنه سخت دفاعی کشور در برابر تهاجم خارجی است.