فرمان رئیس جمهور یا نظر شخصی؟ | چرا دستور توقف حمله به کشور‌های همسایه نقض شد؟ چه کسی حرف آخر را می‌زند؟

رویداد۲۴ | صبح امروز پیام مسعود پزشکیان، رئیس جمهور و عضو شورای موقت رهبری جنجالی در کشور و حتی جهان بپا کرد. پزشکیان در تازه‌ترین موضع‌گیری خود درباره تحولات امنیتی منطقه، اعلام کرد ایران از کشور‌هایی که در جریان حملات اخیر هدف قرار گرفته‌اند عذرخواهی می‌کند. او توضیح داد که در شرایطی که برخی فرماندهان ارشد نظامی در دسترس نبودند، نیرو‌های مسلح بر اساس اصل «آتش به اختیار» اقدام کرده‌اند؛ وضعیتی که به گفته او ناشی از شرایط جنگی و اختلال در زنجیره فرماندهی بوده است.

او در ادامه از «تصمیم تازه شورای موقت رهبری» خبر داد؛ شورایی که پس از خلأ در رأس هرم قدرت در ایران شکل گرفته و وظیفه اداره موقت امور کلان کشور را بر عهده دارد. به گفته پزشکیان، این شورا تصویب کرده است که از این پس حمله به کشور‌های همسایه تنها در صورتی انجام شود که حمله‌ای از مبدأ خاک آن کشور‌ها علیه ایران صورت گرفته باشد.

این موضع گیری تقریبا بلافاصله با واکنش مواجه شد. اولین واکنش، پیام قرارگاه خاتم الانبیا بود که رسما موضع پزشکیان را رد کرد. 

تناقض یا تکذیب | واکنش ها به پیام پزشکیان چه معنایی داشت؟

بیشتر بخوانید:

پزشکیان: حضور هر ایرانی، باعث ناامیدی دشمنان می‌شود| دستور جلوگیری از حمله به کشورهای همسایه

 تصمیم مسعود| چه کسانی منتقد مصوبه شورای موقت رهبری برای توقف حملات به کشور‌های منطقه هستند

قرارگاه مرکزی حضرت خاتم الانبیاء (ص) اعلام کرد در تداوم اقدامات هجومی قبلی، تمام پایگاه‌های نظامی و منافع آمریکای جنایتکار و رژیم جعلی صهیونیستی در زمین، دریا و فضا در منطقه به عنوان هدف اصلی، زیر ضربات کوبنده و سهمگین نیرو‌های مسلح مقتدر جمهوری اسلامی ایران قرار خواهد گرفت.

سردار ابوالفضل شکارچی، سخنگوی ارشد نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران هم گفت: هر کشوری فضا و زمین در اختیار دشمن قرار دهد، هدف مشروع نیرو‌های مسلح خواهد بود.

اما جنجال همینجا تمام نشد. محمدمنان رئیسی، نماینده قم در مجلس شورای اسلامی، گفت «عذرخواهی از کشورهای همسایه تاسف‌برانگیز است و معرفی رهبر جدید فوریت دارد.»

اوج واکنش‌ها اما پیام ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال بود. ترامپ اظهارات پزشکیان را ضعف ایران تعبیر کرد و نوشت: ایران که به شدت ضربه خورده، از کشورهای همسایه خاورمیانه ایش عذرخواهی کرد و تسلیم انها شد و قول داد دیگر به آنها شلیک نکند. این وعده تنها به دلیل حملات بی‌وقفه آمریکا و اسرائیل بود. آنها میخواستند خاورمیانه بر خاورمیانه مسلط شوند و بر آن حکمرانی کنند. این اولین بار در هزاران سال است که ایران در برابر کشورهای خاورمیانه‌ای اطراف خود شکست می‌خورد.
ترامپ مدعی شد کشورهای خاورمیانه از او تشکر کرده اند و پاسخ داده که ایران دیگر «قلدر خاورمیانه» نیست، بلکه «بازنده خاورمیانه» است و برای دهه‌ها چنین خواهد بود تا تسلیم شود یا، که محتمل‌تر است، کاملاً فروپاشی کند!

البته این بیانیه ترامپ با یک تهدید وقیحانه نیز همراه بود. رئیس جمهور آمریکا اعلام کرد امروز ضربه‌ای بسیار شدید به ایران وارد خواهد شد و به دلیل رفتار بد ایران، مناطق و گروه‌هایی از مردم که تا کنون به عنوان اهداف در نظر گرفته نشده بودند، تحت بررسی جدی برای نابودی کامل و مرگ حتمی قرار دارند.

مجموع این واکنش‌ها رئیس جمهور را مجبور به موضع گیری کرد. پزشکیان در توییتر یک رشته توییت منتشر کرد و درباره مواضع صبح امروز خود توضیح داد. او گفت : ما به کشورهای دوست و همسایه حمله نکردیم به پایگاه های آمریکا حمله کردیم.

سید مهدی طباطبایی، معاون دفتر رئیس‌جمهور هم در پیام مشابهی در توییتر نوشت: پیام ‎رئیس‌جمهور واضح است: اگر کشورهای منطقه در حمله آمریکا به ما همکاری نکنند، به آنها حمله نخواهیم کرد.

محسنی اژه ای، رئیس قوه قضاییه و دیگر عضو شورای موقت هم موضعگیری کرد. او گفت: جغرافیای برخی کشورهای منطقه آشکار و نهان دراختیار دشمن است. حملات شدید به این اهداف ادامه خواهد داشت.

رئیس قوه قضاییه بدون اشاره مستقیم به عذرخواهی پزشکیان از کشورهای همسایه و دستور عدم حمله به کشورهای همسایه، گفت: دولت و دیگر ارکان نظام متفق القولند. ایران به کسی که به ما تعدی نکرده، ضربه نخواهد زد .

پیام صلح یا ضعف؟ 

اظهارنظر صبح پزشکیان، بدون واکنش‌های زنجیره‌ای بعدی یک دستور صریح از جانب شورایی بود که در غیاب رهبر، جانشین او در فرماندهی کل قوا محسوب می‌شد. پزشکیان در بیانیه صبح امروز از جانب خودش از کشورهای همسایه عذرخواهی کرد اما از جانب شورای موقت، دستور عدم حمله به کشورهای همسایه را صادر کرد. بخش مربوط به خودش در کنار فرم نشستن، چهره خسته، صدای بی‌حال ناشی از امکانات آسیب دیده صدا و سیما که معلوم نیست چرا یک میکروفن درست و حسابی در آن سازمان و عریض و طویل پیدا نمی‌شود، پیام ضعف را به خارج از کشور مخابره کرد. پیامی که سیاست حمله به کشورهای منطقه به عنوان یک دفاع مشروع را به یک تجاوز غیرقانونی تقلیل می‌داد.

اما بخش دوم صحبت های او معطوف به جایگاهش بود. او صراحتا اعلام کرد «شورای موقت رهبری دیروز تصویب کرد دیگر به کشورهای همسایه حمله نشود. دیگر موشکی به این کشورها شلیک نمی‌شود». البته او یک تبصره داد و گفت «مگر از مبداء آن کشورها حمله‌ای به ایران شود.»

توضیحات پزشکیان در کنار واکنش های تند و صریح سپاه و محسنی اژه ای نشان دهنده وجود اختلاف نظر در راس هرم فرماندهی کل قواست. ایران به وضوح حق دارد از تمامیت ارضی خود دفاع کند و هر کشوری اجازه استفاده از خاکش برای حمله به خاک ایران را صادر کند، هدف مشروعی برای ایران است. این حق به طور رسمی در حقوق بین الملل نیز تحت عنوان «دفاع مشروع» به رسمیت شناخته شده است.

ایران بارها پیش از جنگ به همسایگانش هشدار داده بود که در صورت حمله آمریکا، از هر مبدایی، پایگاه های آمریکایی به عنوان خاک آمریکا در کشورهای منطقه هدف مشروعی برای حمله متقابل خواهند بود. این پیام به طور رسمی از سوی وزارت خارجه ایران به سفرای کشورهای عربی و کشورهای اروپایی مخابره شده بود. کشورهای خلیج فارس که سالهاست در رقابت با ایران، خاکشان را به آمریکا اجاره داده‌اند نیز چنین روزی را پیش بینی می کردند و اساسا اجاره خاکشان برای همچون امروزی بوده است.

اینکه آمریکا با این حجم ادوات و تجهیزات یا به قول ترامپ «آرمادای زیبا و عظیم» نتوانسته از نشستن موشک‌های ایرانی بر خاک کشورهای منطقه و پایگاه‌هایش جلوگیری کند، سوالی است که سران کشورهای عربی باید فردای جنگ از رهبران ایالت متحده پاسخش را جویا شوند. اگر برگ برنده‌ای هم در این جنگ در دست ایران باشد، از رهگذر تهدید منافع آمریکا در همین کشورهای منطقه است. مساله‌ای که برای چند ماه حمله آمریکا به ایران را عقب انداخته بود، امروز می تواند جنگ را خاتمه دهد. اقتصاد و امنیت کشورهای عربی خلیج فارس مهمترین دارایی آنهاست. به خطر افتادن این دو عامل می‌تواند مذاکرات پشت پرده برای پایان این جنگ نابرابر را سرعت ببخشد.

اما امروز، در میانه جنگی نابرابر که خاک پایتخت کشور را به توبره کشیده و فرمانده آمریکایی جنگ رسما مردم ایران را تهدید به «نابودی و مرگ حتمی» می کند، کشورهایی که خاک و حریم هواییشان را میزبان مهاجم به ایران کرده‌اند نباید انتظار نوازش داشته باشند.

مساله غامض حرف آخر

بیانیه صبح امروز رئیس جمهور از یک منظر باید در چارچوب رویکرد محافظه کارانه برای فردای جنگ تحلیل شود.اما آنچه مسلم است این است که گروهی که به روز بعد و حسن همجواری با همسایگانی عصبانی و زخم خورده می اندیشند، امروز در میدان عمل جایگاهی ندارند. اما اگر پیام رئیس جمهور، اعلام یک تصمیم رسمی برای توقف حمله بوده باشد، مسلم شده که آتش در اختیار گروهی است که گوش به فرمان نیست.

همین امروز باید برای اعلان صلح و امضای قطعنامه آتش بس احتمالی، که نیازمند تصویب شورای کنونی رهبری است، فکری کرد. کشور به زودی نیازمند یک فصل الخطاب است و رئیس جمهور به عنوان دومین جایگاه حقوقی مهم کشور باید نقش خود را با قدرت نگه دارد.