رویداد ۲۴| دیشب یکی از سنگینترین حملات هوایی اسرائیل به تهران از زمان آغاز درگیریها، چندین مرکز ذخیره سوخت در نقاط مختلف پایتخت هدف قرار گرفتند؛ حملاتی که علاوه بر ایجاد آتشسوزیهای گسترده، نگرانیها درباره هدف قرار گرفتن زیرساختهای حیاتی شهری و گسترش دامنه جنگ در منطقه را افزایش داده است.
همچون زمانبدی حملات در روزهای گذشته در دقایقی بعد از اغاز روز هشتم جنگ - یکشنبه ۱۷ اسفند- ابتدا اخباری مبنی بر انفجار و هدف گیری پالایشگاه نفت تهران در مختصات جنوبی پایتخت منتشر شد. این حمله توسط خبرگزاری فارس تایید و در خبرگزاری مهر وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی تکذیب شد.
به فاصله اندکی انبار نفت شهران، کوهک، شرق تهران در انتهاب بلوار ارتش نیز هدف حمله قرار گرفت.
ویس کرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران میگوید در حملات شب گذشته به مخازن سوخت در تهران چهار راننده تانکر کشته شدهاند.
این مقام تایید کرده که شب گذشته «چهار تاسیسات ذخیرهسازی نفتی و یک مرکز نقل و انتقال فرآوردههای نفتی» در تهران و البرز مورد حمله قرار گرفته است.
او همچنین گفته بنزین به اندازه کافی در انبارهای نفتی ذخیره شده است و از مردم خواسته تنها برای نیاز ضروری به جایگاههای سوخت مراجعه کنند.
گزارشها حاکی است که در پی این حملات، در بلوار کوشان و در نزدیکی انبار نفت شهران، شعلههای آتش به خیابانها کشیده شده و سوخت در جویهای این محله جاری شد. تصاویر و ویدیوهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی نیز از شدت آتشسوزی در این منطقه حکایت داشت که ساعتی بعد توسط نیروهای اتش نشانی مهار شد.
ارتش اسرائیل اعلام کرده است که در این عملیات «چندین مجموعه ذخیره سوخت» در تهران را هدف قرار داده است. بر اساس گزارشها، انبارهای نفت در شهران، فردیس کرج، اقدسیه و شهرری از جمله مراکزی هستند که در این حملات آسیب دیده یا دچار آتشسوزی شدهاند.
حملات به مخازن سوخت و انبارهای نفت، نشاندهنده تغییر قابل توجهی در الگوی اهداف این درگیری است. در حالی که در مراحل ابتدایی تنشها تمرکز حملات بیشتر بر مراکز نظامی یا تأسیسات مرتبط با برنامههای دفاعی ایران گزارش میشد، اکنون زیرساختهای انرژی و لجستیک نیز در فهرست اهداف قرار گرفتهاند.
این مراکز نقش مهمی در تأمین و توزیع سوخت در تهران و مناطق اطراف آن دارند. به همین دلیل، هدف قرار دادن آنها میتواند علاوه بر ایجاد خسارات فیزیکی، به اختلال در زنجیره تأمین انرژی و افزایش فشار اقتصادی و اجتماعی در داخل کشور منجر شود.
از منظر نظامی نیز چنین حملاتی میتواند با هدف محدود کردن توانایی لجستیکی نیروهای نظامی یا ایجاد فشار بر زیرساختهای پشتیبانی صورت گرفته باشد. با این حال، نزدیکی برخی از این مراکز به مناطق مسکونی باعث شده که خطرات ایمنی و انسانی نیز بهطور جدی مطرح شود.
همزمان با این حملات، گزارشهایی نیز از ادامه حملات موشکی و پهپادی ایران به برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس منتشر شده است. ارتش کویت اعلام کرده است که در یک حمله پهپادی، مخازن سوخت متعلق به فرودگاه بینالمللی کویت هدف قرار گرفتهاند.
چنین تحولاتی نشان میدهد که دامنه درگیریها از مرزهای مستقیم میان ایران و اسرائیل فراتر رفته و اکنون برخی زیرساختهای حیاتی در کشورهای منطقه نیز در معرض تهدید قرار گرفتهاند.
هدف قرار گرفتن مخازن سوخت و انبارهای نفت، چه در ایران و چه در کشورهای خلیج فارس، میتواند پیامدهای مهمی برای امنیت انرژی منطقه داشته باشد. زیرساختهای ذخیره و توزیع سوخت از جمله نقاط حساس در هر کشور محسوب میشوند و آسیب دیدن آنها میتواند زنجیره تأمین انرژی را مختل کند.
در شرایطی که خاورمیانه یکی از مهمترین مناطق تولید و انتقال نفت و گاز در جهان است، هرگونه اختلال در این زیرساختها میتواند نگرانیهایی در بازارهای جهانی ایجاد کند. به همین دلیل، تحلیلگران معتقدند که ادامه چنین حملاتی ممکن است تأثیرات فراتر از میدان نبرد داشته باشد و حتی بر قیمت جهانی انرژی نیز اثر بگذارد.
در میان این تحولات، دونالد ترامپ رئیسجمهور ایالات متحده، در اظهاراتی درباره جنگ جاری گفته است که ممکن است پس از پایان این درگیریها، نقشه ایران به شکل فعلی باقی نماند. این نخستین بار است که ترامپ مساله تجزیه را به صراحت تایید میکند.
این سخنان، هرچند در قالب یک اظهار نظر سیاسی مطرح شده، اما بازتاب گستردهای در فضای رسانهای داشته است. اشاره به احتمال تغییر در نقشه ایران میتواند به سناریوهایی مانند تغییرات ژئوپلیتیکی یا بازآرایی قدرت در منطقه اشاره داشته باشد؛ موضوعی که همواره از حساسترین مباحث در سیاست خاورمیانه بوده است.
ساعاتی قبل از بیان این اظهارات، جان ساورز، رییس پیشین سازمان اطلاعات و امنیت خارجی بریتانیا (امآی۶)، در گفتوگو با برنامه «تودی» رادیو ۴ بیبیسی، ضمن تشریح سناریوهای احتمالی در مورد وضعیت آینده ایران در پی حمله آمریکا و اسرائیل گفت: بدترین سناریو این است که ایران تجزیه و دچار هرج و مرج کامل شود و گروههای خشونتطلب در سراسر کشور شکل بگیرند و این کشور به کانون تروریسم تبدیل شود.
مجموعه این تحولات نشان میدهد که درگیریهای اخیر به تدریج از یک تقابل محدود فراتر رفته و نشانههایی از تبدیل شدن به یک بحران گستردهتر منطقهای را بروز داده است.