رویداد۲۴| منطقه طی دو هفته اخیر شاهد یکی از بحرانیترین دورههای تاریخی خود بوده و جمهوری اسلامی پاکستان به عنوان یکی از بازیگران کلیدی و همسایه شرقی ایران، الگوی رفتاری پیچیده و چندوجهی را در پیش گرفته است. بررسی تحرکات دیپلماتیک و نظامی اسلامآباد در روزهای گذشته، نشاندهنده تلاش این کشور برای حفظ توازن میان تعهدات راهبردی با کشورهای عربی و حفظ ثبات در مرزهای طولانی خود با ایران است.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، امروز در سفری کوتاه و چندساعته راهی عربستان سعودی شد. این سفر که به دعوت محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی صورت گرفت، در شرایطی انجام میشود که گزارشها از رایزنیهای فشرده پیرامون «امنیت منطقهای» حکایت دارند. با توجه به توافقات دفاعی استراتژیک میان اسلامآباد و ریاض، این حضور میدانی در بالاترین سطح اجرایی، نشاندهنده نگرانی عمیق پاکستان از تسری دامنه بحران به حوزه خلیجفارس و امنیت شرکای سنتیاش در منطقه است.
در جبههای دیگر، روز گذشته تماس تلفنی مهمی میان مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران و شهباز شریف برقرار شد. در این گفتوگو، طرف ایرانی بار دیگر بر عدم تمایل به گسترش درگیری با کشورهای منطقه تاکید کرد. برای پاکستان که همواره نگران فعالیت گروههای شبهنظامی در مرزهای مشترک در زمان خلاء قدرت یا بحرانهای نظامی است، این اطمینانبخشی از سوی تهران اهمیت حیاتی دارد. اسلامآباد به خوبی میداند که هرگونه بیثباتی فراگیر در ایران، میتواند امنیت ملی پاکستان را با چالشهای غیرقابل کنترلی مواجه کند.
در روزهای اخیر، اخباری نیز مبنی بر حضور نیروی دریایی پاکستان برای اسکورت کشتیها در «تنگه هرمز» منتشر شد. گویا نیروی دریایی پاکستان عملیاتی تحت عنوان «محافظ البحر» را آغاز کرده است.
لازم به ذکر است که برخلاف برخی شایعات، مقامات امنیتی پاکستان تصریح کردهاند که این عملیات مستقیماً در داخل «تنگه هرمز» انجام نمیشود، بلکه تمرکز آن بر مسیرهای تجاری منتهی به بندر کراچی در دریای عمان و دریای سرخ است.
با توجه به بحران انرژی و نوسانات شدید قیمت سوخت، پاکستان هدف این اقدام را تضمین امنیت خطوط مواصلاتی دریایی (SLOC) برای تامین سوخت داخلی خود اعلام کرده است.
این عملیات بیشتر یک اقدام پدافندی برای محافظت از نفتکشهای حامل سوخت به مقصد پاکستان است تا یک مداخله نظامی در کانون درگیریها. با این حال، حضور ناوهای جنگی پاکستان در مجاورت مناطق تنش، پیامی آشکار از آمادگی نظامی این کشور برای حفاظت از منافع اقتصادیاش دارد.
رفتار پاکستان در سیزده روز گذشته را میتوان «بیطرفی فعال» نامید. اسلامآباد از یک سو با اعزام مقامات نظامی (نظیر سفر هفته گذشته فرمانده ارتش به ریاض) و سفر امروز نخستوزیر، بر تعهدات خود به امنیت عربستان تاکید میکند و از سوی دیگر، با باز نگه داشتن کانالهای ارتباطی با تهران، تلاش دارد مانع از بروز هرگونه سوءتفاهم مرزی شود.
کلید واژه درک رفتار پاکستان «امنیت انرژی» و «ثبات مرزی» است. اسلامآباد در حال حاضر بیش از آنکه به دنبال جانبداری نظامی باشد، در پی جلوگیری از فروپاشی اقتصادی خود در اثر بسته شدن مسیرهای دریایی و سرریز شدن ناامنی به ایالت بلوچستان است. تحرکات روزهای آتی در ریاض و نتایج احتمالی میانجیگریهای پشتپرده، وزن واقعی دیپلماسی پاکستان را روشنتر خواهد کرد.