رویداد۲۴ | روز گذشته بعد از مدتها غیبت، ویدئویی از بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل منتشر شد. این اولین حضور ویدئویی بی بی بعد از شایعه رسانههای ایرانی درباره مرگ او بود. روزهاست که برخی کانالهای خبری از احتمال مرگ نتانیاهو خبر دادهاند و رسانههای نزدیک به سپاه از جمله تسنیم و فارس هم با گزارشهای دو پهلوی خود به این شایعه دامن میزنند.
همین شایعه باعث شد بعد از انتشار اولین ویدئوی نتانیاهو، کاربران در شبکههای اجتماعی مدعی شوند که ویدئوی اخیر «تولید شده با هوش مصنوعی» است. اما آیا واقعا چنین بوده؟
یک جنجال تازه در شبکههای اجتماعی در حال گسترش است. ویدیوی اخیر نخستوزیر اسرائیل موجی از گمانهزنیها درباره مرگ او را برانگیخته است؛ که هزاران کاربر توییتر ادعا میکنند این ویدیو با استفاده از هوش مصنوعی تولید یا دستکاری شده است.
اسکرینشاتها، نسخههای آهستهشده و تحلیلهای فریمبهفریم از ویدئوی اخیر نتانیاهو در حال انتشار است و بسیاری از کاربران اصرار دارند که این ویدیو نشانههایی دارد که میگوید با هوش مصنوعی تولید شد. برخی میگویند نتانیاهو دراین ویدئو «شش انگشتی» و برخی به «اختلالات دیجیتالی» بر روی پرده آبی پشت سر او اشاره میکنند.
نشریه هندی «تایمز آو ایندیا» در گزارشی به این شایعه پرداخته است. این رسانه میگوید یک فریم خاص خیلی سریع به نقطه اصلی بحث تبدیل شده است. در آن تصویر ثابت، دست نتانیاهو در نزدیکی میکروفن، دچار اعوجاج به نظر میرسد.
چندین کاربر ادعا کردند که این تصویر شش انگشت بهجای پنج انگشت را نشان میدهد؛ موضوعی که اغلب بهعنوان نشانهای آشکار از تولید تصویر توسط هوش مصنوعی مطرح میشود.
ابزارهای هوش مصنوعی در گذشته در تصویرسازی دقیق دست انسان با مشکل روبهرو بودهاند. به همین دلیل، انگشتان دچار اعوجاج یا انگشت اضافی، به یکی از قابلتشخیصترین نشانههای تولید با هوش مصنوعی تبدیل شد.
در عرض چند ساعت، توییتها و پستهای اینستاگرامی زیادی به این اختلال تصویری اشاره کردند.
رشتهپستهای وایرال شده شامل اسکرینشاتهای بزرگنماییشده با فلشهایی بودند که به «انگشت اضافی» ادعایی اشاره میکردند، همراه با توضیحاتی مانند: «به دست دقت کنید»، «اختلال مرسوم انگشت در هوش مصنوعی»، و «این ویدیو واضحاً مصنوعی است».
این پستها در مجموع میلیونها بازدید به دست آوردند و این جنجال را به موضوعی ترند در شبکههای اجتماعی تبدیل کردند.
با شدت گرفتن بحث، چندین هشتگ مرتبط با این ویدیو در شبکه اجتماعی ایکس یا همان توییتر سابق شروع به ترند شدن کردند. برخی پستها این کلیپ را بهعنوان مدرکی از دستکاری با هوش مصنوعی مطرح کردند، در حالی که برخی دیگر احتمالهایی بسیار دراماتیکتر را مطرح کردند. یک کاربر نوشت: «چرا اسرائیل دیشب یک سخنرانی هوش مصنوعی از نتانیاهو منتشر کرد؟ سخنرانیای که در آن نخستوزیر واقعاً شش انگشت داشت؟ او کجاست؟ بنگویر کجاست؟ و چرا هیچ رسانه غربی این پرسشها را مطرح نمیکند؟»
یک کاربر دیگر گفته بود «نمیتوان از این واقعیت فرار کرد که ویدیویی که ادعا میشود مربوط به نتانیاهو است تحت تأثیر هوش مصنوعی قرار دارد. چرا مردی که در قتل، دروغ و تبلیغات غوطهور است چند روز است در ملأعام دیده نشده؟ قطعاً هرچه جهان کمتر این هیولا را ببیند بهتر است.»
برخی کاربران دیگر ادعا کردند این ویدیو نشان میدهد رهبران سیاسی بهطور فزایندهای از آواتارهای هوش مصنوعی یا تصاویر مصنوعی در ارتباطات زمان جنگ استفاده میکنند. یک کاربر نوشت: «آیا نتانیاهو مرده است؟»
نشریه هندی تایمز آو ایندیا میگوید هیچ یک از این ادعاها تاکنون تأیید نشدهاند، اما نشان میدهد که چگونه گمانهزنیهای آنلاین میتوانند در جریان بحرانهای ژئوپلیتیکی به سرعت به روایتهای پیچیده تبدیل شوند.
جنجال ویدیوی نتانیاهو پدیده گستردهتری را برجسته میکند که در سراسر اینترنت در حال رخ دادن است: پارانویا درباره دیپفیک.
ابزارهای هوش مصنوعی که قادر به تولید ویدیوهای فوقواقعی هستند در سالهای اخیر بهطور چشمگیری پیشرفت کردهاند. با نرمافزار مناسب، اکنون میتوان ویدیوهایی از چهرههای عمومی تولید کرد که در آنها کلماتی را بیان میکنند که هرگز واقعاً نگفتهاند.
به دلیل این تغییر فناوری، بینندگان نسبت به اصالت رسانههای دیجیتال بسیار بدبینتر شدهاند. امروزه وقتی نشانههای بصری غیرعادی در یک ویدیو ظاهر میشود ــ چه سایهای عجیب، دستی دچار اعوجاج یا پسزمینهای که چشمک میزند ــ بسیاری از بینندگان فوراً به دستکاری با هوش مصنوعی مشکوک میشوند.
ویدیوی نتانیاهو دقیقاً در زمانی منتشر شد که چنین تردیدهایی بیشترین احتمال انفجار را دارند.
این ویدیو همچنین در یکی از پرتنشترین دورههای ژئوپلیتیک خاورمیانه در سالهای اخیر منتشر شد. در سراسر شبکههای اجتماعی، کاربران در حال انتشار ویدیوهای ادعایی از حملات موشکی، تصاویر میدان نبرد، اعلامیههای نظامی و اسکرینشاتهای ماهوارهای هستند.
بسیاری از این پستها بعداً مشخص میشود گمراهکننده، قدیمی یا دستکاری دیجیتال شده هستند. در نتیجه، محیط برای بدبینی آماده است.
هر ویدیوی جدیدی که به این درگیری مرتبط باشد تحت بررسی شدید مخاطبان آنلاین قرار میگیرد که تلاش میکنند تشخیص دهند واقعی است یا نه. در چنین فضایی حتی ناهنجاریهای بصری کوچک نیز میتواند گمانهزنی گسترده ایجاد کند.
عامل دیگری که پشت این بحث وایرال قرار دارد، رشد روند تحلیل رسانهای جمعی است. به جای تکیه صرف بر روزنامهنگاران یا محققان، کاربران شبکههای اجتماعی به طور فزایندهای تلاش میکنند خودشان ویدیوهای وایرال را تحلیل کنند.
در مورد کلیپ نتانیاهو، کاربران ویدیو را فریمبهفریم آهسته کردند، اسکرینشاتها را با کیفیت کردند، از فیلترهای تصویر برای برجسته کردن لبهها استفاده کردند و از ابزارهای هوش مصنوعی خواستند این ویدیو را ارزیابی کنند.
این عمل که گاهی «پزشکی قانونی شهروندی» نامیده میشود، به یکی از ویژگیهای تعریفکننده اینترنت مدرن تبدیل شده است. این عملیاتهای شهروندی گاهی میتواند دستکاری واقعی دیجیتال را آشکار کند، اما میتواند به سوءبرداشت نیز منجر شود وقتی آثار فنی بهاشتباه بهعنوان تغییرات عمدی تفسیر شوند.
با این حال، وقتی یک اسکرینشات مشکوک شروع به انتشار میکند، روایت آن میتواند بسیار سریعتر از هر تلاشی برای توضیح آن گسترش یابد.
تمرکز شدید بر دست نتانیاهو تصادفی نیست. دستها به یکی از مشهورترین سرنخهای تشخیص هوش مصنوعی در اینترنت تبدیل شدهاند.
نسخههای اولیه تولیدکنندههای تصویر هوش مصنوعی اغلب شکلهای عجیب دست، انگشتان اضافی یا انگشتان بههمچسبیده تولید میکردند. در نتیجه، کاربران اینترنت اکنون بهطور غریزی هر زمان که به تولید یک تصویر یا ویدیو توسط هوش مصنوعی مشکوک شوند، دستها را بررسی میکنند.
حتی میمهایی درباره «انگشتها را بشمارید» به یک شوخی آنلاین درباره هوش مصنوعی تبدیل شده است؛ بنابراین وقتی یک اسکرینشات از ویدیوی نتانیاهو ظاهراً دستی دچار اعوجاج نشان داد، واکنش تقریباً فوری بود.
فراتر از گمانهزنیهای فنی، این جنجال همچنین روند عمیقتری در فرهنگ آنلاین را بازتاب میدهد:ادغام ترس از هوش مصنوعی با نظریههای توطئه سیاسی.
در فضای اینترنت یک روایت پذیرفته شده است؛ این که ادعا میکنند چهرههای عمومی با نسخههای دیجیتالی جایگزین میشوند، سخنرانیها توسط هوش مصنوعی تولید میشوند و دولتها به طور مخفیانه از هوش مصنوعی برای پیامرسانی استفاده میکنند.
این نظریهها بهویژه در لحظات عدم قطعیت شکوفا میشوند؛ زمانی که اطلاعات رسمی محدود است و مخاطبان به دنبال توضیحات جایگزین میگردند. جنجال ویدیوی نتانیاهو دقیقاً در چنین فضایی شکل گرفته است.
چه ثابت شود ویدیوی نتانیاهو واقعی بوده یا دستکاری شده، واکنش وایرال به آن خود نشاندهنده تغییری عمیق در نحوه مصرف اطلاعات توسط مخاطبان است.
برای دههها، تصاویر ویدئویی یکی از قابلاعتمادترین اشکال شواهد تلقی میشدند. اما در عصر هوش مصنوعی مولد، این فرض به سرعت در حال از بین رفتن است. امروزه هر ویدیو ــ بهویژه آنهایی که رهبران سیاسی را نمایش نی دهندــ فوراً توسط میلیونها کاربر آنلاین که به نرمافزارهای ویرایش، ابزارهای هوش مصنوعی و مقدار زیادی بدبینی مجهز هستند، مورد بررسی قرار میگیرد؛ بنابراین بحث درباره ویدیوی نتانیاهو ممکن است چیزی بزرگتر از یک شایعه وایرال باشد. ممکن است نگاهی به آینده جنگ اطلاعاتی باشد؛ جایی که نبرد دیگر فقط بر سر خود رویدادها نیست، بلکه بر سر این است که آیا مردم به تصاویری که میبینند باور میکنند یا نه.