رویداد۲۴| همزمان با آغاز مذاکرات ایران و آمریکا در پاکستان، موضوع آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران به مهمترین محور اختلاف و در عین حال، مهمترین ابزار فشار طرفین تبدیل شده است. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، پیشتر بهصراحت اعلام کرده بود که «آزادسازی داراییهای مسدودشده» یکی از پیششرطهای ورود به مذاکره است؛ پیششرطی که به نظر میرسد در عمل، نه بهطور کامل محقق شده و نه از دستور کار خارج.
این شکاف میان «موضع رسمی» و «واقعیت میدانی» اکنون در گزارشهای رسانههای بینالمللی نیز بازتاب یافته و حتی به شکلگیری روایتهای متناقض انجامیده است.
خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام ارشد ایرانی گزارش داده که ایالات متحده با آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده ایران در قطر و سایر کشورها موافقت کرده است.
بر اساس این گزارش، حدود ۶ میلیارد دلار از درآمدهای نفتی ایران که پیشتر در کره جنوبی بلوکه شده و سپس به حسابهایی در قطر منتقل شده بود، میتواند آزاد شود؛ هرچند این منابع طبق سازوکارهای قبلی، صرفاً برای مصارف بشردوستانه قابل استفاده خواهند بود.
این همان منابعی است که در سال ۲۰۲۳ در قالب توافق تبادل زندانیان به قطر منتقل شد، اما پس از تحولات منطقهای دوباره عملاً مسدود شد.
نکته مهم در گزارش رویترز، پیوند این موضوع با تحولات ژئوپلیتیک است؛ جایی که یک منبع ایرانی، آزادسازی داراییها را به امنیت تنگه هرمز و روند مذاکرات گره زده است. موضوعی که نشان میدهد پولهای بلوکهشده صرفاً یک مسئله اقتصادی نیست، بلکه مستقیماً به معادلات امنیتی منطقه پیوند خورده است.
در مقابل، یک مقام ارشد آمریکایی به شبکه سیبیاس نیوز گفته است که واشنگتن با آزادسازی هیچیک از داراییهای ایران موافقت نکرده و اساساً هنوز مذاکرهای آغاز نشده که توافقی درباره آن شکل بگیرد.
این موضع در امتداد سیاست قبلی آمریکاست؛ جایی که حتی در توافق ۲۰۲۳ نیز تأکید شده بود این منابع تنها تحت نظارت و برای خرید کالاهای بشردوستانه قابل استفاده هستند و دسترسی کامل به آنها داده نمیشود.
به بیان دیگر، آنچه از نگاه تهران «آزادسازی» تلقی میشود، از نگاه واشنگتن همچنان «دسترسی محدود و کنترلشده» است.
همزمان، گزارشهای رسانههایی مانند گاردین و رویترز نشان میدهد که مذاکرات اسلامآباد با وجود تحققنیافتن پیششرطهای ایران در حال برگزاری است.
ایران علاوه بر آزادسازی داراییها، خواستار آتشبس در لبنان نیز شده، اما هیچیک از این دو مطالبه بهطور کامل محقق نشده است. با این حال، هیأتهای دو کشور وارد پاکستان شدهاند و گفتوگوها ولو بهصورت غیرمستقیم در حال شکلگیری است.
تحلیلگران بینالمللی معتقدند آنچه در حال رخ دادن است، تغییر ماهیت پیششرطهاست. بهجای اینکه این شروط «پیشنیاز قطعی» برای آغاز مذاکرات باشند، اکنون به «ابزار چانهزنی در حین مذاکره» تبدیل شدهاند.
در واقع، تهران با طرح عمومی این شروط، سطح انتظارات را بالا برده، اما در عمل حاضر شده بدون تحقق کامل آنها و احتمالاً به دلیل فوریتهای میدانی، از جمله تنش در لبنان و فشارهای اقتصادی وارد گفتوگو شود.
از سوی دیگر، واشنگتن نیز با حفظ ابهام، تلاش میکند بدون دادن امتیاز رسمی، فضای مذاکره را باز نگه دارد.
در شرایط فعلی میتوان چند سناریوی محتمل را تصور کرد. احتمال دارد توافقهایی پشتپرده درباره دسترسی تدریجی ایران به منابع مالی شکل گرفته، اما هنوز اعلام عمومی نشده باشد. سناریو دیگر این است که هر دو طرف با ارائه روایتهای متفاوت، در حال مدیریت افکار عمومی و حفظ دست بالا در مذاکرات هستند. گمانه دیگر هم این است که آزادسازی داراییها به مراحل بعدی مذاکرات و توافقهای گستردهتر موکول شود.
به هر روی، آنچه امروز در اسلامآباد جریان دارد، صرفاً یک مذاکره سیاسی نیست؛ بلکه تلاقی مستقیم «دیپلماسی»، «اقتصاد» و «امنیت منطقهای» است. داراییهای بلوکهشده ایران، که زمانی یک پرونده مالی به نظر میرسید، اکنون به یکی از مهمترین اهرمهای ژئوپلیتیک تبدیل شده است.
ابهام در مورد آزادسازی این منابع نشان میدهد که مذاکرات هنوز در مرحلهای شکننده قرار دارد؛ جایی که هر دلار میتواند معادل یک امتیاز سیاسی باشد.
در چنین فضایی، شاید مهمترین واقعیت این باشد که پولها هنوز آزاد نشدهاند، اما نقش آنها در تعیین مسیر مذاکرات، از همیشه پررنگتر شده است.