رویداد۲۴| پس از هفتهها تنش نظامی و امنیتی، فضای منطقه بهسمت نوعی «توقف ناپایدار» حرکت کرده و نشانههای تازهای از احیای مسیر دیپلماسی میان تهران و واشنگتن دیده میشود؛ مسیری که اینبار بیش از هر زمان دیگری با میانجیگری فعال بازیگران منطقهای، بهویژه پاکستان، گره خورده است.
آنطور که خبرگزاری ایرنا نوشته، گزارشهای میدانی از پایتخت پاکستان، در کنار خبرهای غیررسمی، حکایت از آن دارد که اسلامآباد خود را برای میزبانی یک رویداد دیپلماتیک مهم آماده میکند. افزایش تدابیر امنیتی و تغییرات ترافیکی، این گمانه را تقویت کرده که دور جدیدی از مذاکرات ایران و آمریکا ممکن است در این شهر برگزار شود.
در همین چارچوب، سفر اخیر فرمانده ارتش پاکستان، عاصم منیر به تهران را نمیتوان صرفاً یک دیدار نظامی تلقی کرد. تحلیلگران منطقهای این سفر را بخشی از تلاشهای پشتپرده اسلامآباد برای ایفای نقش میانجی میدانند؛ نقشی که پاکستان با توجه به روابط همزمان با تهران، واشنگتن و حتی پکن، تلاش دارد آن را تثبیت کند.
برخی رسانههای بینالمللی نیز به این نکته اشاره کردهاند که پاکستان در تلاش است از موقعیت فعلی برای ارتقای جایگاه ژئوپلیتیک خود بهره ببرد و خود را بهعنوان یک کانال ارتباطی قابل اعتماد میان ایران و آمریکا معرفی کند.
در سوی دیگر، مواضع دونالد ترامپ همچنان ترکیبی از تهدید و فرصت است. او در تازهترین اظهارات خود ضمن تاکید بر «لزوم دستیابی به یک توافق قویتر»، از آمادگی برای گفتوگو نیز سخن گفته است؛ موضعی که بهنوعی ادامه همان سیاست «فشار حداکثری همراه با در نیمهباز مذاکره» تلقی میشود.
رسانههایی مانند بلومبرگ و رویترز گزارش دادهاند که تیم ترامپ بهدنبال یک توافق سریع، اما نمادین است که بتواند هم در سیاست داخلی آمریکا و هم در معادلات منطقهای، دستاورد محسوب شود. با این حال، اختلاف بر سر دامنه تعهدات، بهویژه در حوزههای منطقهای و موشکی، همچنان پابرجاست.
یکی از متغیرهای مهم در شکلگیری فضای جدید، برقراری آتشبس نسبی در لبنان است؛ تحولی که بهگفته ناظران، یکی از مطالبات کلیدی ایران برای ورود به فاز جدید گفتوگوها بوده است. کاهش تنش در جبهه لبنان، عملاً بخشی از نگرانیهای امنیتی تهران را کاهش داده و امکان تمرکز بیشتر بر مسیر دیپلماسی را فراهم کرده است.
در همین حال، گمانهزنیهایی درباره احتمال تمدید این آتشبس نیز مطرح شده است. برخی تحلیلها حاکی از آن است که اگر این آتشبس ولو اینکه بهصورت شکننده ادامه یابد، میتواند بهعنوان یک «ضامن موقت» برای پیشبرد مذاکرات عمل کند؛ چرا که هرگونه بازگشت به درگیری، عملاً میز مذاکره را تحتالشعاع قرار خواهد داد.
تحولات اخیر نشان میدهد که برخلاف دورههای پیشین، اینبار مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا صرفاً یک پرونده دوجانبه نیست، بلکه بهشدت تحت تاثیر بازیگران منطقهای قرار دارد. از پاکستان که در تلاش برای میزبانی و میانجیگری است، تا لبنان که وضعیت میدانی آن بهطور مستقیم بر روند مذاکرات اثر میگذارد.
در این میان، برخی تحلیلگران معتقدند که اگر پاکستان بتواند نقش خود را در این مقطع تثبیت کند، ممکن است به یکی از بازیگران جدید و تاثیرگذار در معادلات امنیتی خاورمیانه تبدیل شود؛ نقشی که پیشتر بیشتر در اختیار کشورهایی مانند عمان یا قطر بوده است.
در مجموع، فضای فعلی بیش از آنکه به یک توافق قطعی نزدیک باشد، به یک «فرصت شکننده» شباهت دارد. از یکسو، نشانههایی از تمایل طرفین به کاهش تنش و بازگشت به میز مذاکره دیده میشود؛ از سوی دیگر، بیاعتمادی عمیق و اختلافات ساختاری همچنان پابرجاست.
اگر اسلامآباد واقعاً میزبان دور جدید مذاکرات شود و آتشبس در لبنان نیز تداوم یابد، میتوان انتظار داشت که گفتوگوها حتی در سطحی محدود، آغاز شود. اما هرگونه تحول ناگهانی در میدان، یا تغییر در محاسبات سیاسی واشنگتن و تهران، میتواند این روند را بهسرعت متوقف کند.
در چنین شرایطی، دیپلماسی بیش از هر زمان دیگری به متغیرهای بیرونی وابسته است؛ متغیرهایی که از خیابانهای بیروت تا اتاقهای تصمیمگیری در اسلامآباد، مسیر آینده مذاکرات را تعیین خواهند کرد.