رویداد۲۴| سفر عباس عراقچی به پاکستان، عمان و روسیه، بیش از آنکه یک برنامه دیپلماتیک معمول باشد، به یک مأموریت چندلایه برای مدیریت همزمان بحران و مذاکره تبدیل شده است. او که دیروز در اسلامآباد با مقامات پاکستانی رایزنی کرد، حالا در مسقط با هیثم بن طارق دیدار کرده و قرار است دوباره به پاکستان بازگردد؛ رفتوبرگشتی که بهخوبی نشان میدهد محور اصلی این تحرکات، شکلدهی به یک مسیر میانجیگری فعال است.
در دیدار با سلطان عمان، عراقچی با صراحت اعلام کرد «حضور نظامی آمریکا در منطقه موجب ناامنی و تفرقه است»؛ موضعی که در کنار قدردانی از نقش مسقط در حمایت از گفتوگو، نشان میدهد تهران همچنان بر ترکیب «فشار سیاسی» و «دیپلماسی غیرمستقیم» تکیه دارد. در مقابل، سلطان عمان نیز بر ضرورت دستیابی به راهحلهای سیاسی پایدار و کاهش تبعات بحرانها تأکید کرده است؛ موضعی که با نقش سنتی این کشور بهعنوان میانجی بیطرف همخوانی دارد.
اهمیت عمان در این میان، فراتر از یک میزبان گفتوگوست. برخی تحلیلها حتی از نقش احتمالی این کشور در ترتیبات امنیتی آینده، از جمله مدیریت مشترک تنگه هرمز سخن میگویند؛ سناریویی که اگرچه هنوز در حد گمانهزنی است، اما نشاندهنده وزن ژئوپلیتیکی مسقط در معادلات جاری است.
در سوی دیگر، پاکستان نیز بهتدریج از یک «تسهیلگر» به «میانجی» ارتقا یافته است. به گفته منابع رسانهای پاکستانی، اسلامآباد اکنون نقش فعالتری در نزدیککردن دیدگاههای تهران و واشنگتن ایفا میکند. همزمان، خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از مقامات پاکستانی گزارش داده که مذاکرات آتشبس میان ایران و آمریکا، علیرغم تشدید تنشها، همچنان ادامه دارد؛ نشانهای از آنکه کانالهای دیپلماتیک هنوز بسته نشدهاند.
رفتوبرگشت عراقچی به اسلامآباد نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است. طبق گزارشها، بخشی از هیئت همراه او برای مشورت به تهران بازگشتهاند تا دستورالعملهای جدید دریافت کنند و قرار است دوباره به تیم مذاکرهکننده ملحق شوند. این جابهجاییها، از یک سو نشاندهنده حساسیت و پویایی مذاکرات است و از سوی دیگر، حکایت از آن دارد که تصمیمگیریها در تهران بهصورت مرحلهای و بر اساس نتایج لحظهای رایزنیها انجام میشود.
در این میان، سفر پیشروی عراقچی به روسیه نیز اهمیت ویژهای دارد. گفته میشود موضوعاتی مانند پرونده هستهای و بهویژه بحث اورانیوم، از محورهای اصلی گفتوگوها در مسکو خواهد بود؛ موضوعی که میتواند بهطور مستقیم بر روند مذاکرات غیرمستقیم با آمریکا اثر بگذارد.
در مجموع، آنچه از این تحرکات برمیآید، شکلگیری یک «دیپلماسی رفتوبرگشتی» است؛ الگویی که در آن، بازیگران منطقهای مانند عمان و پاکستان نقش حلقههای واسط را ایفا میکنند و تهران تلاش میکند با حفظ خطوط قرمز خود، مسیر گفتوگو را باز نگه دارد. با این حال، تعدد بازیگران، تضاد منافع و سطح بالای بیاعتمادی، همچنان موانع جدی پیش روی هرگونه توافق پایدار به شمار میروند.