رویداد۲۴| در روزهایی که نفس اقتصاد ایران زیر سایه تبعات جنگ ۴۰ روزه و اختلالات گسترده اینترنت به شماره افتاده، یک عدد بیشتر از هر تحلیل دیگری جلب توجه میکند: ۳۱۸ هزار رزومه در یک روز. این رکوردی است که پلتفرم جابویژن از آن خبر داده؛ عددی که بهروشنی از یک عدم تعادل جدی در بازار کار حکایت دارد. این یعنی افزایش تقاضا در برابر کاهش محسوس فرصتهای شغلی و نشانهای از یک روند نگرانکننده است که هفتههای اخیر مشاهده میشود. موج تعدیل نیرو و بیکاری، توقف جذب و افزایش نااطمینانی در بازار کار زندگی مردم را تحت تاثیر قرار داده است.
افزایش ۵۰ درصدی ارسال رزومه نسبت به رکورد قبلی، معنایی جز این ندارد که یا افراد بیشتری شغل خود را از دست دادهاند، یا شاغلان از ترس آینده بهدنبال گزینههای جایگزین هستند. هر دو سناریو، تصویر نگرانکنندهای از وضعیت اشتغال ارائه میدهد.
در هفتههای اخیر، گزارشهای مختلف از فضای کسبوکار بهویژه در حوزه استارتاپها، فناوری و حتی برخی صنایع خدماتی نشان میدهد که بسیاری از شرکتها یا روند جذب را متوقف کردهاند یا بهسمت کوچکسازی رفتهاند. در چنین شرایطی، طبیعی است که پلتفرمهای کاریابی با «هجوم رزومهها» مواجه شوند.
یکی از متغیرهای کلیدی که در این دوره کمتر از آن نمیتوان چشمپوشی کرد، قطعی طولانیمدت اینترنت است. برای بخشی از اقتصاد ایران از فریلنسرها و کسبوکارهای آنلاین گرفته تا استارتاپها، این قطعی فقط یک اختلال فنی نبود؛ بلکه به معنای از دست رفتن مشتری، پروژه و در نهایت درآمد بود.
در همین مدت کوتاه، بسیاری از فعالان این حوزه یا عملاً بیکار شدهاند یا با کاهش شدید درآمد مواجهاند. همین گروه، حالا به جمع متقاضیان کار اضافه شدهاند؛ افرادی که پیشتر حتی در آمار رسمی بیکاری هم دیده نمیشدند.
جنگ ۴۰ روزه، علاوه بر هزینههای مستقیم، یک اثر روانی و اقتصادی مهم هم بر بازار کار گذاشت؛ افزایش نااطمینانی. کسبوکارها در شرایطی که آینده قابل پیشبینی نیست، معمولاً اولین تصمیمی که میگیرند، کاهش هزینههاست و این یعنی توقف استخدام یا تعدیل نیرو.
به گفته کارشناسان و تحلیلگران حتی با فروکش کردن درگیریها، اثر این نااطمینانی به این زودیها از بین نمیرود. به بیان ساده، بازار کار معمولاً با تأخیر به شوکها واکنش نشان میدهد و آنچه امروز در قالب «رکورد رزومه» دیده میشود، میتواند تازه آغاز ماجرا باشد.
یک نکته مهم دیگر، تغییر رفتار نیروی کار است. افزایش شدید ارسال رزومه لزوماً فقط به معنای بیکاری نیست؛ بلکه میتواند نشانهای از بیثباتی شغلی و کاهش رضایت از وضعیت موجود باشد. بسیاری از شاغلان، حتی بدون از دست دادن کار خود، بهدنبال گزینههای امنتر یا پردرآمدتر هستند. به خصوص که شاهد عدم افزایش حقوق سالانه در بسیاری از بنگاههای اقتصادی هستیم و این سبب افزایش نارضایتی شغلی کارگران و کارمندان شده است. بدیهی است که اگر این وضعیت ادامهدار شود، میتواند به نوعی «مهاجرت پنهان» در بازار کار ختم خواهد شد. به این معنی که شاهد جابهجایی گسترده نیروی انسانی میان مشاغل، بدون آنکه لزوماً شغل جدیدی خلق شده باشد، خواهیم بود.
عدد ۳۱۸ هزار رزومه، بیش از آنکه یک رکورد باشد، یک هشدار است؛ بازاری که در آن تقاضا با این شدت بالا میرود، اما عرضه شغل همزمان کوچک میشود، دیر یا زود با بحرانهای عمیقتری از کاهش دستمزدها گرفته تا افزایش اشتغال غیررسمی و بیثباتی مواجه خواهد شد.
وضعیت امروز در واقع نشانهای از یک تغییر جدی است که تحت تاثیر عواملی همچون جنگ، اختلال اینترنت، نااطمینانی اقتصادی و فشار بر کسبوکارها بروز کرده است. اگر این روند ادامه پیدا کند، مسئله فقط بیکاری نخواهد بود و بلکه کیفیت اشتغال، امنیت شغلی و حتی ساختار بازار کار نیز دستخوش تغییر خواهد شد. سوال اصلی اینجاست: آیا سیاستگذار پیش از عمیقتر شدن بحران، واکنشی نشان خواهد داد یا باید منتظر وخیمتر شدن اوضاع و بحرانیتر شدن شرایط باشیم؟