رویداد۲۴ | اعلامیه شوکهکننده بود. خروج امارات متحده عربی از اوپک، در واقع نقطه پایان سالها تنش بود؛ تنشهایی که در آن این کشورِ ثروتمند نفتی زیر فشار سهمیههای این کارتل قرار داشت و در عین حال، اخیراً روابطش با عربستان سعودی—قدرت اصلی اوپک—بهشدت دچار اصطکاک شده بود.
با وجود سابقه این اختلافات، این جنگ با ایران بود که امارات را به نقطه تصمیم نهایی رساند.
استیو هانکه، استاد اقتصاد کاربردی در دانشگاه جانز هاپکینز در یادداشتی در نشریه فورچون میگوید: «این جنگ ناگهان اولویت امارات را مشخص کرد: “پول را بردار و فرار کن”. اول اوپک تا حدی مانع بود؛ اما حالا جنگ ایران خطر بسیار بزرگتری برای آینده ایجاد کرده است.
امارات در بیانیه رسمی خود هیچ اشارهای به درگیری منطقهای نکرد و اعلام کرد: «این تصمیم بازتاب چشمانداز راهبردی و اقتصادی بلندمدت امارات و تحول در ساختار انرژی آن، از جمله سرمایهگذاری سریعتر در تولید داخلی انرژی است.»
در این بیانیه تأکید شده که امارات قصد دارد تولید خود را فراتر از محدودیتهای اوپک افزایش دهد، اما این کار را «تدریجی و متناسب با شرایط بازار» انجام خواهد داد—عبارتی محتاطانه برای جلوگیری از شوک به بازار جهانی نفت.
هانکه که بین سالهای ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۴ عضو شورای مشورتی مالی امارات بوده، میگوید این تصمیم برای او غافلگیرکننده نبود. او سالها پیش مدلی طراحی کرده بود که نشان میداد کشورهای نفتی باید با توجه به چشمانداز قیمت واقعی (تورمزداییشده) نفت، سرعت استخراج خود را تنظیم کنند.
به گفته او:اگر انتظار داشته باشید قیمت نفت در آینده افزایش یابد پس باید تولید را کند کنید؛ اگر انتظار داشته باشید قیمت کاهش یابد باید سریعتر استخراج کنید.
هانکه میگوید: «این منطق برای سیاستگذاران امارات کاملاً قابل درک بود.»
از حدود سال ۲۰۲۱، امارات تلاش کرد سهم بیشتری از تولید اوپک را به دست آورد. دلیل اصلی، به گفته هانکه، نگرانی از آینده سوختهای فسیلی بود؛ چراکه انرژیهای پاک در حال رشد بودند و تهدیدی برای قیمتهای بلندمدت نفت محسوب میشدند.
امارات در همین راستا سرمایهگذاری گستردهای در حوزههایی مانند انرژی خورشیدی، سوخت پایدار هواپیما و هیدروژن کمکربن انجام داد.
هانکه میگوید: این شرایط به استراتژی «الان تا میتوانی استخراج کن» منجر شد.
امارات همچنین خواستار افزایش سقف تولید خود در اوپک تا حدود ۵ میلیون بشکه در روز شد—درخواستی که روابطش با عربستان را تیره کرد. این دو کشور حتی در بحرانهایی مانند یمن و سودان نیز در جبهههای متفاوت قرار گرفتند.
اما ضربه واقعی زمانی وارد شد که ایران تأسیسات نفت و گاز امارات را هدف قرار داد—حملهای که پیش از تنشهای اخیر آمریکا و اسرائیل تقریباً غیرقابل تصور بود.
این حملات شامل آتشسوزی در پالایشگاه عظیم الرویس و حمله به بندر استراتژیک فجیره بود.
اگرچه امارات همچنان از طریق خط لوله به خلیج عمان صادرات دارد، اما جنگ عملاً آزادی عمل آن برای صادرات را محدود کرده است.
هانکه میگوید: «مسأله دیگر فقط کاهش قیمت نفت در بلندمدت نیست؛ بلکه این است که شاید در آینده اصلاً نتوانند همه نفت خود را بفروشند—چون ایران تنگه هرمز را کنترل میکند یا زیرساختها را هدف میگیرد.»
به گفته هانکه، این شرایط باعث شد «نرخ تنزیل» امارات بهشدت افزایش یابد—یعنی ارزش اقتصادی نفتی که در آینده استخراج میشود، بهمراتب کمتر از قبل شده است.
او توضیح میدهد: «محاسبات جدید میگوید باید تولید را به زمان حال منتقل کرد. یعنی الان استخراج کن، نه بعداً.»
خروج از اوپک دقیقاً این امکان را فراهم میکند.
اثر خروج امارات بر قیمت نفت؛ کاهش در بلندمدت، بیثباتی در کوتاهمدت
از منظر بازار، خروج امارات یک پیام روشن دارد: تضعیف نظم هماهنگ اوپک. این سازمان از طریق سهمیهبندی تولید، عرضه را کنترل و قیمت را مدیریت میکرد. با خروج یکی از بزرگترین تولیدکنندگان، این هماهنگی تضعیف میشود و رقابت افزایش مییابد.
در نتیجه در میانمدت و بلندمدت: افزایش تولید مستقل امارات میتواند قیمت نفت را کاهش دهد یا حداقل جلوی افزایش شدید آن را بگیرد.اما در کوتاهمدت: بازار همچنان تحت تأثیر جنگ و اختلال عرضه است و کاهش قیمت فوری بعید است.
به بیان دقیقتر، بازار نفت وارد فاز «نوسان» شده است؛ جایی که همزمان دو نیرو عمل میکنند: افزایش عرضه بالقوه (کاهنده قیمت) و اختلال ژئوپلیتیک (افزاینده قیمت)
چگونه امارات میخواهد این بازی را تغییر دهد؟
خروج از اوپک به امارات اجازه میدهد بدون محدودیت سهمیه، تولید خود را افزایش دهد. این کشور در حال حاضر ظرفیت تولیدی بالاتری نسبت به تولید واقعی دارد و مدتهاست خواهان افزایش سقف تولید بوده است.
هدف نهایی امارات بر اساس گزارش های منتشر شده رساندن تولید به حدود ۵ میلیون بشکه در روز و استفاده حداکثری از ظرفیتهای سرمایهگذاری جدید و در نهایت تبدیل شدن به بازیگر مستقل در بازار جهانی است.
اما مهمترین ابزار امارات برای اجرای این استراتژی، نه صرفاً خروج از اوپک، بلکه زیرساختی به نام خط لوله فجیره است.
در شرایطی که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از تنگه هرمز عبور میکند و این مسیر اکنون بهشدت مختل شده، امارات بخشی از صادرات خود را از طریق این خط لوله به بندر فجیره در دریای عمان منتقل میکند—مسیرى که از هرمز عبور نمیکند.
با این حال، ظرفیت فجیره محدود است و نمیتواند تمام تولید امارات را پوشش دهد؛ به همین دلیل اثر این استراتژی در کوتاهمدت کامل نخواهد بود.
این مسیر میتواند تا حدود دو میلیون بشکه در روز به عرضه جهانی نفت اضافه کند (در حالی که مصرف جهانی حدود ۱۰۰ میلیون بشکه در روز است)؛ آن هم در زمانی که نگرانیها درباره هرمز رو به افزایش است.