رویداد۲۴ | اوایل فوریه، زمانی که بخش بزرگی از جهان بر احتمال وقوع جنگ در خلیج فارس متمرکز بود، یک ایرانی به نام مسعود مسجودی در کانادا ناپدید شد. چند روز بعد، ده چهره شناختهشده دیگر اپوزیسیون خارج از کشور در پیامی تهدیدآمیز و ناشناس در شبکه ایکس تگ شدند: «بهزودی باید دنبال جنازههای بیشتری بگردید.»
تحقیقات پلیس کانادا در فقره مرگ مسجودی هیچ اشارهای به جمهوری اسلامی نکرد و در عوض دو تن از هواداران رضا پهلوی را به قتل متهم کرد. مسجودی که از منتقدان سرسخت پهلوی بود، ماهها جنبش او را مورد حمله قرار داده و حتی نام همان دو متهم را برده و گفته بود که در حال طراحی نقشه برای ساکت کردن او هستند.
حالا نشریه آتلانتیک میگوید این آغاز یک جنگ درون اپوزیسیون ایران بوده است. جنگی میان سلطنت طلبان حامی رضا پهلوی و مخالفانی که او را به شدت دیکتاتور میدانند.
از دید این نشریه، شکاف بین اپوزیسیون ایرانی، حول تصمیم پهلوی برای پیوند زدن جنبش خود به دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو شکل گرفته است. در اواخر فوریه، مدتها پیش از آغاز عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، پهلوی و هوادارانش آشکارا اشتیاق خود برای جنگ را نشان میدادند و مدعی بودند بیش از ۱۰۰ هزار جداشده آمادهاند تا به ولیعهد سابق کمک کنند عصر جدیدی را آغاز کند. پهلوی تقریباً انتظار نوعی استقبال مشابه بازگشت آیتالله خمینی در سال ۱۹۷۹ را داشت؛ زمانی که او پس از تبعید به تهران بازگشت و میلیونها نفر به استقبالش رفتند و تیتر روزنامهها نوشت: «او آمد.».
اما پهلوی بازنگشت. بیش از دو ماه پس از آغاز جنگ، تنگه هرمز همچنان بسته است و حکومت ایران همچنان پابرجاست. پهلوی و بسیاری از هوادارانش اکنون احساس میکنند که روند مذاکرات صلح «خیانتی» به آنهاست و همین حالا خواهان حملات هوایی بیشتر هستند.
در مقابل، منتقدان پهلوی نیز با شدتی بیسابقه به او حمله کردهاند؛ او را «عروسک خیمه شب بازی اسرائیل»، «فاشیست»، «بیاستعداد» و رهبر یک فرقه جنگطلب و سمی میخوانند. نیک آهنگ کوثر، روزنامهنگار و کارتونیست شناختهشدهای که زمانی به پهلوی نزدیک بود، در آوریل نوشت: «مردی با امتیاز موروثی، بدون هیچ دستاورد جدی، با استعدادی حیرتانگیز در حرکت کردن همراه باد، و توانایی عجیبی در نگه داشتن میلیونها نفر در حالت تعلیق عاطفی، در حالی که چیزی جز تناقض، توهم و ناامیدی ارائه نمیدهد.»
آتلانتیک میگوید: این داوریهای تلخ بازتاب شکافی است که سالهاست در حال عمیقتر شدن است. طی دهه گذشته، او مشاوران جوانی را به خدمت گرفته که تاکتیکهای شبیه جنبش MAGA را به کار گرفته و آشکارا از اسرائیل حمایت کردهاند. طرفداران پهلوی معتقدند این رویکرد، او را از یک مدعی خیالپرداز سلطنت به یک مدعی جدی قدرت در ایران آینده تبدیل کرده است؛ و به نظر میرسد این تغییر واقعاً اثرگذار بوده؛ چرا که هزاران معترض در اعتراضات دی ماه، نام پهلوی را فریاد زدند.
اما آتلانیک اذعان کرده که کمپین پهلوی، همانند جنبشهای پوپولیستیای که از آنها الهام گرفته، وجهی اوباشگرایانه دارد که همزمان با انرژی دادن به پایگاهش، بسیاری از حامیان بالقوه را نیز از او دور میکند. گرچه پهلوی همچنان میگوید طرفدار اپوزیسیونی متنوع و دموکراتیک است، اما مشاوران و حامیانش — که بسیاری از آنان سلطنتطلبان دوآتشهاند — بهطور مداوم هر فردی را که وفاداری کامل به «شاهزاده» نداشته باشد تهدید و تحقیر میکنند.
سعید قاسمینژاد، مشاور اقتصادی پهلوی، اوایل امسال در ایکس نوشت: «یا با شاهزاده رضا پهلوی هستید یا با جمهوری اسلامی.»
علیرضا نادر، تحلیلگری که زمانی به پهلوی نزدیک بود، به من گفت: «سالهاست علیه منتقدان پهلوی نفرتپراکنی میکنند و به آنها هشدار داده شده بود که این کار بالاخره به اتفاق بدی منجر میشود.» به نظر میرسد قتل مسجودی آن هشدارها را تأیید کرده است.
نشریه آتلانتیک میگوید این قتل همچنین تناقض درونی جنبش پهلوی را آشکارتر کرده است.
برخی از همراهان قدیمی پهلوی میگویند از لحن جنگطلبانه مشاوران و هواداران او حیرتزدهاند. آنها از پهلوی به عنوان مردی مهربان و محترم یاد میکنند که برند سیاسیاش همواره بر مقاومت بدون خشونت استوار بود.
به نظر میرسد این تغییر حدود ده سال پیش آغاز شد؛ زمانی که پهلوی دو معاون جوان جدید — سعید قاسمینژاد و امیر اعتمادى — را وارد حلقه خود کرد؛ دو نفری که آشکارا با جنبشهای اقتدارگرایانه در آمریکا و دیگر کشورها همسو بودند. قاسمینژاد هشت سال در بنیاد دفاع از دموکراسیها، اندیشکده راستگرای مستقر در واشنگتن، کار کرده بود؛ نهادی که سالها متحد نزدیک نتانیاهو و دولت او بوده است.
نشریه آتلانتیک به نقش این مشاوران جوان در تغییر رویکرد رضا پهلوی اشاره کرده و گفتهاند اینها در ایرانِ جمهوری اسلامی بزرگ شده بودند، در حالی که پهلوی از ۱۹۷۸ پا به خاک ایران نگذاشته است. آنها میگفتند برند پهلوی در داخل ایران تغییر کرده است. نفرت از خاندان پهلوی که سوخت انقلاب ۱۹۷۹ بود، فروکش کرده و نوعی نوستالژی برای دوران پیش از انقلاب شکل گرفته است.
این نشریه نقش شبکه ماهوارهای «من و تو» که در ۲۰۱۰ در لندن تأسیس شد بر ایجاد تصویری نوستالژیک از «زمان شاه» را برجسته کرده و میگوید همین تصاویر از مهمانیها، سواحل و ایرانیان شاد، بدون اشاره جدی به ساواک، پلیس مخوف دوران شاه، بر تغییر نفرت از خاندان پهلوی کارساز بوده است.
مشاوران جدید پهلوی معتقد بودند او آماده بهرهبرداری از این نوستالژی و روحیه انقلابی تازه است.
یکی از افرادی که با قاسمینژاد و اعتمادى همکاری داشته به آتلانتیک گفته: «آنها واقعاً باور دارند نابود کردن اپوزیسیون به اندازه جنگ با جمهوری اسلامی مهم است. فکر میکنند پهلوی تا زمانی که تنها صدا نباشد، مؤثر نخواهد بود.»
بیشتر بخوانید:
معمای تابعیت رضا پهلوی | آیا شاهزاده شهروند آمریکاست؟
روایت آتلانتیک در اینجا به دشمن تراشیهای قاسمینژاد و اعتمادى میرسد. در سال ۲۰۱۸، نیک کوثر که آن زمان هنوز به پهلوی نزدیک بود، با این دو مشاور جدید درگیر شد. او به من گفت رفتارشان شبیه «روتوایلرها» بود؛ در برابر پهلوی چاپلوس، و با دیگران تند، تحقیرآمیز و خشن.
یکی دیگر از چهرههای اپوزیسیون که با مشاوران جوان پهلوی دچار اختلاف شد، مسعود مسجودی بود؛ ریاضیدان و فعال سیاسی ساکن کانادا. او نیز در ابتدا از تحسینکنندگان پهلوی بود و در شبکهای از تبعیدیان ایرانی به نام «Iran Revival» همراه با قاسمینژاد و اعتمادى فعالیت میکرد.
اما مسجودی بهتدریج دلسرد شد و خیلی زود به یکی از تندترین و صریحترین منتقدان پهلوی تبدیل شد. او مرتب در فضای مجازی نظرات تحقیرآمیزی علیه شاهزاده و حلقه اطرافش منتشر میکرد. یکی از نمونهها که بهطور تقریبی از فارسی ترجمه شده بود، چنین میگفت: «با آلت تناسلی ترامپ و نتانیاهو نمیشود در سیاست عروس ملت شد، و اگر هم بشوی، ماهعسل دوام نمیآورد.»
در نهایت، مسجودی به این باور رسیده بود که دو هوادار پهلوی، مهدی احمدزاده رضوی و آرزو سلطانی، قصد قتل او را دارند.
جسد مسجودی در ششم مارس پیدا شد و پلیس کانادا اندکی بعد رضوی و سلطانی را به قتل عمد درجه یک متهم کرد. یکی از اسناد پرونده نشان میدهد این دو نفر در ونکوور با یک درمانگر طب طبیعی ملاقات کرده بودند تا مادهای کشنده برای «خلاص شدن» از مسجودی تهیه کنند.
آخرین بار مسجودی در دوم فوریه زنده دیده شد. سه روز بعد، همان پیام تهدیدآمیز درباره «جنازهها» در ایکس منتشر شد. یکی از دریافتکنندگان پیام، نیک آهنگ کوثر بود که در هفتههای پیش از قتل با مسجودی در تماس بود.
کوثر گفت: «این دیگر شبیه حملات آنلاین همیشگی نبود. این یکی واقعاً ترسناک بود.»
آتلانیک در بخشی از یادداشت خود میگوید هیچ دلیلی وجود ندارد که رضا پهلوی یا مشاورانش مستقیماً به قتل مسجودی مرتبط باشند، اما این قتل، فضایی از ترس برجای گذاشته و این تصور را تقویت کرده که جنبش پهلوی سهمی در این افراط گرایی دارد.
به نظر میرسد مشاوران جدید پهلوی او را به تصمیمی سوق دادند که فاصلهاش را با بخش بزرگی از اپوزیسیون بیشتر کرد. در آوریل ۲۰۲۳، او به اسرائیل رفت و بهگرمی توسط مقامهای آن کشور، از جمله بنیامین نتانیاهو و وزیر اطلاعات وقت، گیلا گملییل، پذیرفته شد.
پهلوی در آن سفر مانند یک رئیس دولت بالقوه رفتار کرد و وعده داد ایرانِ پس از جمهوری اسلامی فوراً اسرائیل را به رسمیت خواهد شناخت.
مهرداد مارتی یوسفیانی، مشاور سیاسی که تا سال ۲۰۱۵ با پهلوی کار کرده بود، به آتلانتیک گفت: «آن سفر او را وارد مرحله جدیدی کرد. یک تابو را شکست.»
یکی از نتایج سفر پهلوی به اسرائیل چند ماه بعد آشکار شد. در میانه سال ۲۰۲۳، جف گلدبرگ، پژوهشگر حوزه دستکاری شبکههای اجتماعی، گزارشی برای شورای ملی ایرانیان آمریکا (NIAC) منتشر کرد که از وجود یک کارزار هماهنگ آنلاین خبر میداد؛ کارزاری متشکل از حسابهای جعلی که پهلوی را ستایش و مخالفان مذاکره با جمهوری اسلامی را تخریب میکردند.
گزارش، ۴۷۶۵ حساب کاربری را شناسایی کرده بود که روزانه بیش از ۱۰۰ بار پست منتشر میکردند و مجموعاً ۸۴۳ میلیون توییت تولید کرده بودند. گلدبرگ ارتباطهایی میان برخی از این حسابها و حسابهای رسمی دولت اسرائیل پیدا کرد.
روزنامه هاآرتص اسرائیل نیز سال گذشته تحقیقی منتشر کرد که این یافتهها را تقویت میکرد و از وجود «نهادی خصوصی با حمایت دولت» در اسرائیل خبر میداد که مأموریتش تبلیغ برای پهلوی بوده و فارسیزبانانی را برای این کار جذب کرده است.
پهلوی البته حامیان قدرتمند دیگری هم دارد. شبکه ماهوارهای «ایران اینترنشنال» که در سال ۲۰۱۷ با حمایت سعودیها تأسیس شد، بهشدت از او حمایت کرده است. گفته میشود این شبکه در سالهای اخیر صدها میلیون دلار زیان داده، اما مالکیت و منابع مالی خود را مخفی نگه داشته است.
پس از آنکه ترامپ در ۷ آوریل آتشبس با ایران را اعلام کرد، پهلوی در پیامی ویدئویی به هوادارانش گفت میداند که این تصمیم «بسیاری از شما را ناامید کرده است.» سپس سفرهایی به اروپا آغاز کرد و همچنان از تغییر رژیم سخن گفت و دولت بریتانیا را به «مماشات» متهم کرد.
اما حالا منتقدانش در اپوزیسیون بلندتر از همیشه حرف میزنند. حتی منوچهر بختیاری، یکی از مشهورترین سلطنتطلبان زندانی در داخل ایران، نیز اخیراً به آنان پیوست و در پیامی صوتی خطاب به پهلوی گفت:
«در میان کسانی که مدعی حمایت از سلطنت هستند، این تو بودی که بیش از همه به آنچه قسم خوردی پشت کردی و به خود نهاد سلطنت خیانت کردی.»
در شرایطی که ترامپ آشکارا از ادامه جنگ خسته شده، درخواستهای پهلوی برای بمباران بیشتر لحنی ناامیدانه پیدا کرده است.
آتلانتیک میگوید از یکی از حامیان سرشناس پهلوی پرسیدم حالا که بسیاری از راهبردها شکست خورده، راهحل چیست؟
او پاسخ داد: «اگر ارتش آمریکا بتواند زمینه فرود ولیعهد را در یکی از شهرهای ایران فراهم کند، همهچیز تمام میشود.»
نویسنده میگوید: این پاسخ برایم شوکهکننده بود؛ نه فقط به خاطر غیرواقعی بودن سناریو، بلکه به خاطر خود پهلوی. او همان کسی است که در سال ۲۰۲۳ گفته بود:
«زندگی من در چهل سال گذشته اینجا در آمریکاست. بچههایم اینجا زندگی میکنند، دوستانم اینجا هستند، همه زندگیام اینجاست. اگر قرار باشد برگردم، دقیقاً به چه چیزی برگردم؟»