رویداد۲۴ | منیره چگینی: شب۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۲۳:۴۶، زمینلرزهای با بزرگای بیش از ۴ درجه در منطقه پردیس (واقع در ۳۵ کیلومتری شرق تهران) رخ داد. این لرزه با تکانهای شدیدی در بخشهای وسیعی از پایتخت و حومه احساس و باعث نگرانی شهروندان پایتخت شد.
مهدی زارع زمین شناس به رویداد۲۴ میگوید: این رخداد دومین لرزه قابل توجه در سال جاری است؛ پیش از این نیز در تاریخ ۲۸ بهمن ۱۴۰۴، زمینلرزهای با بزرگای ۴.۱ در منطقه بومهن و بر روی گسل پردیس ثبت شده بود که کانون آن در ۴۰ کیلومتری شرق تهران قرار داشت.
او ادامه داد: بر اساس دادههای موجود، وقوع پیاپی این لرزهها در مناطق پردیس و بومهن، زنگ خطری درباره وضعیت ساختوساز در این ناحیه است. کارشناسان تأکید میکنند که گسترش بیرویه شهرکسازی و توسعه بافت مسکونی مستقیماً بر روی گسلهای فعال این منطقه، ریسک آسیبهای احتمالی ناشی از زلزله را به شدت افزایش داده است.
زارع افزود: بررسیهای آماری نشان میدهد که حجم بارگذاری جمعیتی در شرق استان تهران، سناریوی زلزله را به یک بحران احتمالی تبدیل میکند.
این زمین شناس افزود: حدود ۷ میلیون نفر در مناطق شرقی استان تهران در معرض خطر این لرزهها قرار دارند؛ و در شمال تهران حدود ۲.۵ میلیون نفر از ساکنان در حریم مستقیم گسلهای این ناحیه زندگی میکنند.
استانهای تهران و البرز به تنهایی میزبان حدود ۱۷.۵ میلیون نفر هستند که این رقم معادل ۲۲ درصد از کل جمعیت کشور ایران است.
علاوه بر این او معتقد است: ترکیب «ساختوساز مستقیم بر روی گسلها»، «حجم انبوه جمعیت ساکن در مناطق لرزهخیز» و «تراکم بالای جمعیت در شرق استان»، وضعیت مدیریت بحران را در این منطقه بسیار حساس کرده است. کارشناسان بر ضرورت بازنگری در طرحهای توسعه شهری و رعایت دقیق استانداردهای مهندسی در مناطق شرقی استان تهران تأکید دارند تا از وقوع فاجعهای انسانی در صورت وقوع لرزههای بزرگتر جلوگیری شود.
بیشتر بخوانید:
تهران در معرض خطر: خانههای ناایمن و زلزله احتمالی
وقوع زلزله آخرالزمانی در تهران حتمی است؟
او افزود: «هر چند بر اساس بازدیدی که از سوی پژوهشگاه زلزله در روز ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ داشتیم، زلزله خسارتی جدی -به جز ترکهای محدود در دیوارهای روستاهای جورد و ایرا و آردینه -در پی نداشته، اما یک هشدار جدی و به موقع برای کلانشهر تهران است. این لرزهها خطری را کاهش نداده و «آرامش قبل از طوفان» را به ما یادآوری میکنند.
او در ادامه گفت: لرزههای اخیر در منطقه تلاقی دو گسل بسیار مهم و فعال، یعنی گسل مشا و گسل شمال تهران رخ داده است. این منطقه به دلیل پیچیدگی زمینساختی، کانون تمرکز زمینلرزههای متعدد در استان تهران است و پتانسیل تولید زلزلههایی با بزرگای بیش از ۷ را دارد. زلزلههای کوچک نشانهای از انباشت تنش است. این رویدادها را نشانهای از انباشت فشار در پوسته زمین میدانند، نه تخلیه آن. این لرزههای کوچک نمیتوانند انرژی یک زلزله بزرگ را آزاد کنند و صرفاً وضعیت بحرانی و «قفل شدن» گسلها را یادآور میشوند.
زارع با اشاره به آخرین زمینلرزه مخربی که در شرق تهران در سال ۱۸۳۰ میلادی (۱۲۰۹ شمسی) با بزرگی تخمینی ۷.۱ رخ داده گفت: زلزله آن سال منجر به تخریب گسترده در مناطق دماوند و شمیرانات شد. این فاصله زمانی طولانی، فرصت کافی برای انباشت تنش را فراهم کرده است. آمار و مدلهای علمی نشان میدهند که احتمال وقوع یک زمینلرزه مخرب (با بزرگی بیش از ۷ ریشتر) در تهران طی ۳۰ سال آینده بین ۵۰ تا ۷۰ درصد است. این یک زنگ خطر بزرگ است که نباید نادیده گرفته شود. با رخدادهای کوچک اخیر، احتمال یک زلزله به بزرگای بیش از ۷ ریشتر در همین پهنه ۵تا ۱۰ درصد افزایش یافته باشد
استاد پژوهشکده زلزله شناسی افزود: علاوه بر خطر زمینشناختی، این لرزه ها آسیبپذیری شهر تهران را در برابر زلزله به شدت افزایش داده است.
به گفته زارع، گستره تهر ان و پیرامون تهران با جمعیتی بیش از ۱۴ میلیون نفر، شهری بسیار متراکم با زیرساختهای فرسوده است. وجود رسوبات آبرفتی سست در برخی مناطق (مانند دشت پردیس) باعث میشود که امواج لرزهای هنگام رسیدن به سطح زمین بزرگتر شده و قدرت تخریب بیشتری پیدا کنند (پدیدهای به نام اثر ساختگاهی).
او با اشاره به تخمین خسارات انسانی گفت: مدلهای پیشبینی نشان میدهند که در صورت وقوع یک زلزله بزرگای ۷ در تهران، بیش از ۶۴۰ هزار واحد مسکونی ویران شده و قربانیان آن میتوانند تا یک و نیم میلیون نفر برسد.
این استاد زلزله شناسی تاکید کرده وقوع زلزله بزرگ در تهران یک «عامل قطعی» است، نه یک احتمال دور. زلزلههای پردیس یک فرصت طلایی برای بازنگری و افزایش آمادگیها هستند.