رویداد۲۴| شاید جنگها همیشه با موشک و آتش تعریف شوند، اما اینبار جهان از چیزی کوچکتر میترسد؛ اگر تنگه هرمز بسته بماند، نه فقط نفت، بلکه آیندهی فناوری جهان هم پشت صف کشتیها گیر میکند.
به گزارش بلومبرگ، تنگهی هرمز حالا فقط یک مسیر انرژی نیست؛ شاهرگ نامرئی کارخانههایی است که مغز دیجیتال جهان را میسازند. از تایوان تا سئول و توکیو، غولهای تراشهسازی آسیا آرامآرام با کابوسی روبهرو میشوند که شاید سالها از آن فرار میکردند: جهانی که در آن برق هست، کارخانه هست، مهندس هست، اما مواد اولیهای برای ساخت تراشه وجود ندارد.
در ظاهر، بحران از نفت آغاز شده است. اما آنچه مدیران تی اس ام سی، سامسونگ و باقی شرکت های فناوری را نگران کرده، فقط قیمت سوخت نیست. صنعت نیمههادی روی شبکهای شکننده از گازها، مواد شیمیایی و عناصر فوقحساس بنا شده؛ موادی که بسیاری از آنها یا مستقیم از خاورمیانه میآیند یا تولیدشان به انرژی ارزان منطقه وابسته است.
در این میان، هلیوم به نماد بحران تبدیل شده است. گازی نامرئی که بدون آن، دستگاههای حکاکی تراشه عملا فلج میشوند. توقف بخشی از صادرات ال ان جی قطر، یکسوم هلیوم جهان را از بازار حذف کرده و حالا کارخانههای آسیایی برای چند مخزن اضافه، با آمریکا و کانادا رقابت میکنند.
اما ماجرا فقط به هلیوم ختم نمیشود. فتورزیستها، تینرهای صنعتی، برم، اسید سولفوریک فوقخالص و دهها مادهی دیگر که نامشان برای مصرفکننده عادی ناآشناست، در سکوت دارند به سلاح ژئوپلیتیکی جدید تبدیل میشوند. اگر این زنجیره برای چند ماه مختل بماند، جهان ممکن است دوباره وارد دوران کمبود تراشه شود؛ بحرانی که یکبار پس از کرونا، صنعت خودرو و الکترونیک را فلج کرد.
اینبار اما وضعیت پیچیدهتر است. شرکتهای بزرگ فناوری، بخش عمدهی ظرفیت تولید را به تراشههای هوش مصنوعی و دیتاسنترها اختصاص دادهاند. یعنی بازار موبایلهای اقتصادی، خودروها، لوازم خانگی و تجهیزات پزشکی، پیشاپیش در حاشیه قرار گرفته بود. حالا هر شوک تازه میتواند قیمت این محصولات را بهطرزی انفجاری بالا ببرد.
شاید عجیبترین بخش ماجرا این باشد که آیندهی هوش مصنوعی هم به تنگهی هرمز گره خورده است. اگر بحران ادامه پیدا کند، سرمایهگذاران خاورمیانهای که میلیاردها دلار برای ساخت دیتاسنتر و پروژههای هوش مصنوعی کنار گذاشتهاند، ممکن است عقبنشینی کنند. در آن صورت، جاهطلبی جهانی برای توسعهی سریع هوش مصنوعی، ناگهان با کمبود انرژی، مواد اولیه و سرمایه برخورد خواهد کرد.
جهان سالها تصور میکرد عصر نفت رو به پایان است و قدرت واقعی در سیلیکون خلاصه میشود. اما حالا همان سیلیکون هم دوباره به نفت، گاز و یک تنگهی باریک وابسته شده است؛ تنگهای که این روزها بیشتر از هر آزمایشگاه پیشرفتهای، دربارهی آیندهی فناوری جهان تصمیم میگیرد.