رویداد۲۴ | در روزهای گذشته، تقریباً تمام سیگنالها از مثبت بودن روند مذاکرات حکایت داشتهاند. ماجرا از زمانی جدیتر شد که عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به همراه هیأتی عالیرتبه امنیتی از قطر راهی تهران شد. پس از آن، اظهارات اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه، پازل مذاکرات را بیش از پیش به سمت توافق کاملتر سوق داد.
بقایی روز یکشنبه درباره سفر عاصم منیر به تهران گفت: «توافق خیلی دور، خیلی نزدیک است.»
او جمله امیدوارکننده دیگری هم به این اظهارات اضافه کرد و گفت: «بعد از چند هفته گفتوگو بین دو طرف، میتوانیم بگوییم روند به سمت نزدیکتر شدن دیدگاههاست.»
به گفته بقایی، برنامه این است که یک یادداشت تفاهم یا تفاهمنامهای مشتمل بر ۱۴ بند تدوین شود و ذیل آن، ۳۰ تا ۶۰ روز برای رسیدن به توافق نهایی در نظر گرفته شود.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، نیز گفته رهبر شهید هرگز با مذاکره مخالف نبوده و تهران «آماده است به جهان اطمینان دهد که بهدنبال سلاح هستهای نیست.»
در سوی دیگر، آمریکاییها نیز نسبت به توافق خوشبین به نظر میرسند. دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی خود نوشت: «مذاکرات به شکلی منظم و سازنده در حال پیشرفت است و من به نمایندگان خود اعلام کردهام که برای دستیابی به توافق عجله نکنند، چرا که زمان به نفع ماست.»
او البته لفاظیهایی هم برای مصرف داخلی داشت. ترامپ با اشاره به برجام گفت: «یکی از بدترین توافقهایی که کشور ما تا به حال انجام داده، توافق هستهای ایران بود که توسط باراک حسین اوباما و آماتورهای بیتجربه دولت او مطرح و امضا شد. آن توافق، مسیری مستقیم برای دستیابی ایران به سلاح هستهای بود. اما در مورد معاملهای که در حال حاضر توسط دولت ترامپ با ایران در حال مذاکره است، اینطور نیست؛ در واقع، دقیقاً برعکس است!»
رئیسجمهور آمریکا همچنین ادعا کرد: «رابطه ما با ایران در حال تبدیل شدن به رابطهای بهمراتب حرفهایتر و سازندهتر است. با این حال، آنها باید درک کنند که نمیتوانند سلاح یا بمب هستهای بسازند یا به دست آورند. من مایلم تا این لحظه از همه کشورهای خاورمیانه به خاطر حمایت و همکاریشان تشکر کنم؛ همکاریهایی که با پیوستن آنها به کشورهای پیمان تاریخی ابراهیم، بیش از پیش تقویت و تحکیم خواهد شد و کسی چه میداند، شاید جمهوری اسلامی ایران نیز مایل به پیوستن به آن باشد!»
مجموع این ادبیات، نشانه حرکت به سمت توافق است؛ اما هنوز توافقی حاصل نشده است.
صبح امروز نیز مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در جریان سفرش به هند گفت ایالات متحده ممکن است «امروز» خبرهایی درباره مذاکرات با ایران اعلام کند، هرچند تأکید کرد که نباید بیش از حد به این موضوع وزن داد، چون دو طرف روز یکشنبه به توافق نهایی نرسیدند.
او گفت: «فکر میکردیم شاید دیشب یا شاید امروز خبرهایی داشته باشیم، اما خیلی نباید در آن اغراق کرد.»
روبیو درباره توافق پیشنهادی نیز گفت: «ما چیزی را روی میز داریم که بهنظر من طرحی نسبتاً محکم است؛ از جمله توانایی آنها برای باز کردن تنگهها، بازگشایی تنگه هرمز، و ورود به مذاکراتی واقعی، مهم و زماندار درباره موضوع هستهای.»
به گفته یک مقام ارشد آمریکایی، ایالات متحده و ایران «در اصل» بر سر توافقی به تفاهم رسیدهاند که براساس آن، تنگه هرمز دوباره باز میشود و ایران متعهد خواهد شد ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود را کنار بگذارد. با این حال، این مقام هشدار داده که هنوز توافقی امضا نشده و این تفاهم باید به تأیید نهایی دونالد ترامپ و رهبر جمهوری اسلامی ایران برسد؛ روندی که ممکن است چند روز طول بکشد.
بیشتر بخوانید:
با وجود فضای مثبت، پیچیدهترین موضوعات همچنان حلنشده باقی ماندهاند: سرنوشت اورانیومهای غنیشده و مسئله آزادسازی اموال بلوکهشده ایران.
هنوز مشخص نیست ایران دقیقاً چگونه قرار است ذخایر اورانیوم غنیشده خود را واگذار یا نابود کند. مقام آمریکایی گفته این موضوع همچنان در حال مذاکره است.
رسانه اسرائیلی آی۲۴ در گزارشی نوشته است: «مقامات آمریکایی میگویند ایران تا زمانی که انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده خود را آغاز نکند، هیچگونه تسهیلاتی در زمینه آزادسازی وجوه مسدودشده دریافت نخواهد کرد.»
خبرگزاری تسنیم این گزارش را تکذیب کرده و نوشته بر اساس شنیدههایش، چنین چیزی صحت ندارد و «ایران حاضر نیست موضوع آزادسازی داراییهای بلوکهشده خود را با موضوع مواد هستهای گره بزند.»
تسنیم همچنین گزارش داده برخی بندهای کلیدی همچنان حلنشده باقی ماندهاند؛ از جمله مسئله داراییهای بلوکهشده ایران. این خبرگزاری نوشته تهران تأکید دارد بخشی از اموال بلوکهشده باید همزمان با اعلام احتمالی تفاهم آزاد شده و کاملاً در دسترس ایران قرار گیرد و تجربههای بد گذشته درباره آزادسازی اموال ــ که با «دبه» آمریکاییها عملاً انجام نشد ــ نباید تکرار شود.
در همین حال، خبرگزاری فارس نیز نوشته است: «تحریمهای نفت، گاز، پتروشیمی و مشتقات آنها در دوره مذاکرات بهطور موقت لغو خواهد شد تا ایران بتواند آزادانه محصولات خود را بفروشد.».
اما این موضوع با وعدهها و لفاظیهای همیشگی ترامپ در تضاد است. ترامپ طی سالهای گذشته بارها دولت اوباما را بهدلیل آزادسازی اموال ایران مورد حمله قرار داده است. او اینبار نیز تأکید کرده که قرار نیست «اشتباهات اوباما در برجام» تکرار شود؛ و از نگاه ترامپ، آزادسازی پولهای ایران یکی از همان اشتباهات بوده است.
به همین دلیل، مسئله آزادسازی اموال بلوکهشده ایران همچنان یکی از مهمترین چالشهای پیش رو محسوب میشود. تسنیم میگوید این اختلافات به حدی جدی است که حتی احتمال عدم دستیابی به تفاهم نیز وجود دارد.
چالش اورانیومهای غنیشده ایران هم جدی است هرچند ظاهرا گره آن کمی شل شده است.
ترامپ مدعی شده: «ایران نمیتواند اورانیوم بسیار غنیشده خود را نگه دارد. وقتی آن را به دست آوریم، احتمالاً آن را نابود خواهیم کرد! ما آن را نمیخواهیم.»
این عبارت نشان میدهد موضوع انتقال اورانیوم به خارج از کشور همچنان پیچیده و پرچالش است؛ هرچند در عین حال، نوعی عقبنشینی از موضع قبلی ترامپ درباره «تصاحب گرد و غبار هسته ای» نیز محسوب میشود.
ایران بارها گفته اورانیومهای غنیشده را به آمریکا نخواهد داد و ترامپ هم بارها تأکید کرده بود «گرد و غبار هستهای» ایران را به دست خواهد آورد.
با این حال، برخی رسانههای آمریکایی مدعی شدهاند که ایران در پشتپرده برای واگذاری اورانیوم غنیشده تعهد داده است. صدای آمریکا، رسانه رسمی دولت آمریکا، صبح امروز به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی چنین ادعایی را مطرح کرد.
نیویورکتایمز نیز در گزارشی جداگانه نوشته ایران با واگذاری ذخایر اورانیوم غنیشده موافقت کرده، هرچند نحوه این واگذاری هنوز مشخص نشده و به مذاکرات بعدی موکول شده است. براساس گزارش این روزنامه، متن پیشنهادی توضیح نداده که اورانیوم قرار است به کشور ثالث منتقل شود، رقیقسازی شود یا تحت نظارت بینالمللی نگهداری شود.
سه مقام ارشد ایرانی نیز به نیویورکتایمز گفتهاند مذاکرات درباره برنامه هستهای و سرنوشت اورانیوم غنیشده قرار است طی ۳۰ تا ۶۰ روز آینده ادامه پیدا کند.
همزمان یک مانع بزرگ هم بر سر راه توافق است؛ بنیامین نتانیاهو. رسانه اسرائیلی واینت به نقل از یک منبع نوشت که نتانیاهو در تماس با ترامپ تاکید کرد، اسرائیل آزادی عمل خود را برای مقابله با تهدیدها در همه جبههها از جمله لبنان، حفظ خواهد کرد. بر اساس این گزارش، ترامپ نیز حمایت خود را از این موضوع اعلام کرد.
همچنین کانال ۱۴ اسرائیل به نقل از یک مقام ارشد سیاسی نوشت که اسرائیل به آمریکا اعلام کرده، چه توافقی با جمهوری اسلامی حاصل شود و چه نشود، این کشور آزادی عمل خود برای عملیات در همه بخشها، از جمله در لبنان را حفظ میکند.
این یعنی بند مهم مورد تاکید ایران یعنی شمول توافق برای همه جبهه ها از جمله لبنان قرار نیست حاصل شود. طی 24 ساعت گذشته چندین بار حزب الله و اسرائیل به سمت آتش گشوده اند. نعیم قاسم، دبیرکل «حزبالله» لبنان در سخنرانی ضبط شده اخیر خود که روز گذشته منتشر شده ابراز امیدواری کرده که توافق احتمالی آمریکا و ایران برای پایان جنگ در خاورمیانه، لبنان را نیز در بر بگیرد. ایران هم بارها گفته پشت محور مقاومت را خالی نخواهد کرد. جریانی که امروز در راس مذاکرات ایران قرار گرفته از حامیان درجه یک محور مقاومت و نیروهای نیابتی ایران در منطقه است. بنابراین به نظر می رسد نتانیاهو بار دیگر راهی برای برهم زدن توافق پیدا کرده است.