رویداد۲۴| فضای کشور بار دیگر شاهد یک رویارویی تمامعیار میان اراده عمومی مردم و اصرار اقلیتی تندرو بر تداوم انسداد است. هنوز جوهر ابلاغیه رفع انسداد اینترنت بینالملل خشک نشده و نجوای امیدی کمرمق در دل صاحبان کسبوکارهای مجازی و تودههای مردم جوانه نزده، که صدای سازهای ناکوک از بهارستان و تریبونهای جریان تندرو به گوش میرسد؛ هجمهای همهجانبه که هدف آن، نه اصلاح ساختار، بلکه تسویه حسابهای جناحی با تکیه بر فرمول سنتی «محدودسازی» است. جریان منزوی که منافع خود را در ایجاد دیوارهای بلند میان ایران و جهان میبیند، این بار شمشیر را برای وزیر ارتباطات از رو بسته است.
تنها چند روز پس از آنکه با دستور صریح رئیسجمهور و ستاد مدیریت راهبردی فضای مجازی با ریاست عارف، گشایشی نسبی در شبکه اینترنت بینالملل رخ داد، جریان شکستخورده در رقابتهای سیاسی به تکاپو افتاد. به محض بازگشت نمایندگان به صحن بهارستان، زمزمههای استیضاح کلید خورد. احمد راستینه، از چهرههای شاخص این جریان، با ادبیاتی تند مدعی شد که «اگر نمایندگان در صحن بودند، وزیر ارتباطات جرأت ابلاغ دستور غیرقانونی رئیسجمهور را نداشت.»
این تهدیدها نشاندهنده لایههای عمیقتر یک بحران فکری در میان گروهی است که به نظر میرسد بقای سیاسی خود را در تاریکی و بیپناهی ارتباطی جامعه جستوجو میکند. هجمهای که از تریبونهای رسمی تا صحن بهارستان را در بر گرفته، نمایانگر خشم این طیف از فروپاشی دیوارهای خودساخته فیلترینگ است.
افشاگریهای جدید از درون کمیسیونهای مجلس، ابعاد تکاندهندهای از نگاه این اقلیت به مقوله جامعه و فناوری را عریان ساخته است. مصطفی پوردهقان، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس دوازدهم، در گفتوگویی افشاگرانه پرده از جلسات مخفیانه با وزیر ارتباطات برداشته است. او روایت میکند که تندروها در مواجهه با وزیر، او را متهم به «خیانت» کرده و صراحتاً خواستار ادامه انسداد شدهاند.
پوردهقان در گفتوگو با خبرآنلاین میگوید: «دو هفته قبل، جلسهای با وزیر ارتباطات داشتیم. برداشت آقایان در آن جلسه، همراه با عتاب و خطاب خدمت آقای وزیر این بود که شما دارید در این حوزه خیانت میکنید و اینترنت بینالملل محفل فساد و ناامنی است... در آخرین جلسه، این نمایندگان میگفتند مردم به قطع بودن اینترنت عادت کردهاند و اصرار داشتند که قطعی اینترنت تداوم داشته باشد؛ حتی آنها میگفتند اینترنت بسته باشد تا پلتفرمهای داخلی رشد کنند!»
تفکر «بستن جاده به بهانه احتمال تصادف»، دقیقاً همان الگویی است که کشور را در حوزههای مختلف به بنبست کشانده است. اصرار بر اینکه مردم به یک بحران یا محرومیت «عادت کردهاند»، نشان از فاصله عمیق و خطرناک این نگرش با واقعیتهای کوچه و بازار دارد.
تحلیلگران معتقدند پشت پرده واژههای مقدسی، چون «حمایت از تولید داخل» و «استقلال سایبری»، تمایلی مفرط برای بازتولید انحصارهای رانتی نهفته است. در همان حالی که بازار خودروی کشور به دلیل سیاستهای انحصاری و باجخواهی به نام تولید ملی به یک فاجعه تبدیل شده، اکنون همان سناریو برای فضای مجازی نوشته شده است.
پوردهقان با هوشمندی به این نقطه حساس اشاره کرده و میگوید: «آقایان پشت واژههای مقدسی مثل حمایت از تولید داخل قایم شدهاند و میخواهند همان بلایی که به نام تولید داخلی در حوزه خودرو رخ داده را در حوزه اینترنت رقم بزنند. نباید شبه ایرانخودرو خلق کرد و گفت از تولید داخلی حمایت میکنیم.»
بستری که در آن کاربر ایرانی، مجبور به استفاده از پلتفرمهای بیکیفیت، انحصاری و فاقد رقابت باشد، بدون آنکه حق انتخابی در شاهراه جهانی داشته باشد.
بسیاری از فعالان سیاسی، این هجمه بیامان را ریشه در مناسبات پساانتخاباتی سال ۱۴۰۳ میدانند. محمد مهاجری، فعال سیاسی، معتقد است جریان شکستخورده در انتخابات، ناتوان از پذیرش خواست اکثریت، در حال انتقامجویی از تودههای مردم است و استیضاح وزیر را یک «تسویه حساب انتخاباتی با مردم» توصیف میکند.
محمد مهاجری در گفتوگو با روزنامه اعتماد میگوید: «تلاش دولت برای رفع انسداد از اینترنت تا حدی امید را در جامعه ایجاد کرد و حتی کسانی که در انتخابات شرکت نکرده بودند، از شکست طرفداران طرح صیانت در مقابل اینترنت آزاد خوشحال شدند. اما این جریان تندرو، حالا که نتوانستند در جایگاه ریاستجمهوری خودنمایی کنند، با پر کردن برگههای استیضاح علیه وزیر ارتباطات، قصد دارند مانعتراشی کنند. این رفتارها نه برای حفظ امنیت ملی، بلکه برای تسویه حساب سیاسی با خودِ مردم است... من یقین دارم که این افراد حتی حاضر نیستند یک روز سوار مترو شوند و برای مردم درباره تصمیماتشان توضیح دهند، چرا که بهشدت از واکنش مردم هراس دارند.»
پیروز حناچی، از دیگر چهرههای سیاسی، با نگاهی واقعگرایانه به ابزار ارتباطی، تلاش تندروها را به قانون ممنوعیت رادیو در دوران پهلوی اول تشبیه میکند و یادآور میشود که تکنولوژی سدپذیر نیست. امروزه قطع کردن اینترنت یا محدودسازی آن، صرفاً قطع یک بستر تفریحی نیست؛ بلکه فلج کردن تاروپود زندگی عامه مردم است.
حناچی به «اعتماد» میگوید: «امروز اینترنت به بخش جدانشدنی زندگی مردم بدل شده است. اینترنت در آموزش، درمان، حملونقل، تجارت، خدمات عمومی، ارتباطات خانوادگی و حتی امور ساده خانه نقش مستقیم دارد. امروز حتی برای بهروزرسانی بسیاری از وسایل خانگی از جمله جاروبرقیهای هوشمند، تلویزیونها، یخچالها و سایر لوازم دیجیتال نیز به وایفای و اینترنت بینالمللی نیاز است... محدود کردن اینترنت مردم عادی، بیش از آنکه مانع فعالیت عوامل حرفهای و تروریستها شود (که برای ارتباطات خود از شیوههای پیچیدهتر و اینترنت ماهوارهای استفاده میکنند)، زندگی، کسبوکار و آرامش عمومی جامعه را تحت تأثیر قرار میدهد.»
اگرچه شیپورهای استیضاح و تهدید در بهارستان بلندتر از همیشه نواخته میشوند، اما برآوردها حاکی از آن است که بدنه عقلانی مجلس دوازدهم با این شبیخون رادیکال همراهی نخواهد کرد. به تعبیر ناظران، این استیضاح در صورت وقوع، نه تنها مایه وهن وزیر نخواهد بود، بلکه به مدال افتخاری برای ستار هاشمی تبدیل میشود که نشان میدهد او در صف اول ایستادگی برای حقوق ملتش ایستاده است.
به قول محمد مهاجری، «این استیضاح برای خودِ وزیر بسیار سودمند خواهد بود، چرا که افکار عمومی متوجه میشوند او در پی اجرای مطالبه مردم و ایستادگی در برابر انسدادخواهان بوده است.» دولت با درک درست از حجم بالای نارضایتیهای ناشی از فیلترینگ، گامی رو به جلو برداشته است و حال، نوبت بهارستاننشینان است تا راه خود را از اقلیتی که به دنبال ایجاد «ایرانخودرو سایبری» هستند، جدا کنند.