رویداد۲۴| مازیار وکیلی- هر چقدر تماشاگران خوش خیال تلاش کنند که فوتبال را از سیاست جدا نمایند این تنها رشته ورزشی است که به سبب محبوبیت زیاد خود همیشه مورد توجه سیاست مداران بوده است و سیاست مداران تلاش کردهاند از این رشته ورزشی به نفع منافع خود بهره برداری کنند. دوستداران فوتبال هنوز چهره شاد و بشاش ولادمیر پوتین را که در جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه به ورزشگاه میآمد و با سیاست مداران سراسر جهان گرم میگرفت را به خاطر دارند یا جایزه صلح من درآوردی که فیفا در این دوره به ترامپ اهدا کرد تا این کودک هشتاد ساله را راضی کند جام جهانی را بدون مناقشه خاصی برگزار کند. جایزهای که اعتراضات زیادی را برانگیخت تا جایی که یک سازمان حقوق بشری در نروژ از اهدای این جایزه به ترامپ شکایت کرد. لیزه کلاونس رئیس فدراسیون فوتبال نروژ درباره این شکایت به رسانهها گفت: «نامه را ارسال کردهایم و این موضوع واکنشهایی را در پی داشته است. پس از پایان جام جهانی نیز این پرونده را پیگیری خواهیم کرد و برای پیشبرد آن تلاش میکنیم.»، اما پیوند سیاست و فوتبال فقط مربوط به سالهای اخیر نیست و جام جهانی به عنوان مهمترین ویترین فوتبالی جهان متاثر از سیاست بوده است. همین امسال دولت آمریکا با سخت گیریهای بی مورد در صدور ویزا برای برخی از تیمها مانند ایران جام جهانی را به شدت سیاسی کرده است. اما در سالهای دور هم سیاست سایه خود را بر سر فوتبال انداخته است. سالهایی که فوتبال تا این اندازه تجاری نشده بود و همه میتوانستند به شکل دیگری از تماشای فوتبال لذت ببرند. اما در آن دوران که همه چیز سادهتر بود هم سیاست مدارانی حضور داشتند که عشق مرد به این رشته ورزشی را به نفع خود مصادره کنند و از دنیای توپ گرد پروپاگاندای عظیمی بسازند برای تبلیغ ایدئولوژی خود.
حزب فاشیست در سال ۱۹۲۲ به قدرت رسید و موسولینی که به سبب سابقه روزنامه نگاری از تاثیرگذاری فوتبال به عنوان یک پدیده مدرن اطلاع داشت با تلاش فراوان میزبانی دومین دوره جام جهانی در سال ۱۹۳۴ را برای ایتالیا به ارمغان آورد. موسولینی جام جهانی ۱۹۳۴ را به سبک و سیاق خودش برگزار کرد. در همه جزئیات دخالت میکرد و حتی تعیین داوران را خود شخصاً به عهده گرفت. این دخالتها چنان زیاد بود که ژول ریمه رئیس وقت فدراسیون جهانی فوتبال و مبدع جام جهانی درباره جام جهانی سال ۱۹۳۴ گفت: «تورنمنت ۱۹۳۴، هرگز زیر نظر فیفا برگزار نشد و این بنیتو موسولینی بود که جام جهانی مذکور را برگزار کرد؛ دقیقاً به همان شیوهای که خودش میخواست!» موسولینی برای دیدار نیمه نهایی جام که بین ایتالیا و اتریش برگزار میشد یک داور جوان سوئدی را انتخاب کرد و شب قبل بازی او را به ضیافت شامی دعوت کرد تا آخرین جزئیات را هم با او چک کرده باشد. این شکل گزینش در نهایت تاثیر خودش را گذاشت و ایتالیا توانست با یک گل آشکارا آفساید به فینال برسد.
بیشتر بخوانید: ببینید| مراسم جذاب افتتاحیه جام جهانی ۲۰۲۶
داوری به قدری مضحک بود که یوزف بیچان بعدها در خاطرات خود درباره آن گفت: «وقتی من در یک صحنه توپ را به جناح راست برای همتیمی خودمان، چیژک فرستادم، داور همچون مدافعان ایتالیایی با ضربه سر، توپ را به بازیکنان رقیب رساند! باور کردنی نبود!» موسولینی که بی توجه به قوانین و روح جوانمردی که باید در ورزش جاری باشد این جام را میخواست در اقدامی شگفت انگیز مجدداً همین داور سوئدی را برای فینال انتخاب کرد. ملاقات داور با موسولینی پیش از مسابقه باعث فروپاشی روانی تیم چکسلواکی به عنوان رقیب ایتالیا در فینال شد. میلوسلاو ینشیک روزنامه نگار اهل چک درباره این اتفاق نوشت: «بازیکنان میدانستند چه اتفاقی در دیدار نیمهنهایی میان ایتالیا و اتریش افتاده و مطمئن بودند سناریو برای آنها هم تکرار خواهد شد.» ایتالیا این بازی را دو بر یک برد تا جام به تیم محبوب ایل دوچه برسد و او تبدیل به قهرمان ملی ایتالیا شود!
در سال ۱۹۷۶ بود که نظامیان آرژانتینی با برکناری ماریا کارتاز دو پرون رئیس جمهور وقت را با کودتا برکنار و خورخه رافائل ویدلا را به قدرت رساندند. ویدلا از ۱۹۷۶ تا ۱۹۸۱ رئیس جمهور بود و با مشت آهنین حکومت کرد. در دوران او بود که بسیاری از مخالفان سیاسی حکومت نظامی آرژانتین ناپدید میشدند. ویدلا به یک تبلیغات گسترده برای مشروعیت بخشیدن به حکومت خود احتیاج داشت و چه تبلیغی بهتر از برگزاری جام جهانی در خاک آرژانتین. ویدلا هم مانند موسولینی به این جام نیاز داشت پس همه تلاش خود را کرد تا آرژانتین قهرمان شود. در آن زمان جام جهانی با ۱۶ تیم برگزار میشد و هشت تیم صعود کننده در دو گروه چهار تیمی تقسیم میشدند و تیمهای اول هر گروه به فینال و تیمهای دوم به رده بندی صعود میکردند.
آرژانتین در بازی آخر دور دوم گروهی برای این که رقیب سنتی خود برزیل را کنار بزند نیاز داشت تیم قدرتمند پرو را با شش گل شکست دهد که در نهایت هم این اتفاق اُفتاد! این جا بود که همه چیز حول محور یک واژه شروع به چرخیدن کرد؛ تبانی. هکتور چومپیتاز کاپیتان تیم ملی پرو آن روز شوم را به یاد میآورد ویدلا همراه هنری کسینجر (که برای تماشای مسابقات به آرژانتین آمده بود) وارد رختکن پرو شدند. چومپیتاز ماجرا را اینطور نقل میکند: «تصور میشد «ویدلا» و میهمان آمریکاییاش «کیسینجر» برای خوشآمدگویی به رختکن ما آمده باشند. آنها اظهار امیدواری کردند که بازی خوبی باشد؛ زیرا مردم آرژانتین به این بازی و نتیجه آن دل بسته بودند! سپس برای ما آرزوی موفقیت کرده و خارج شدند. ما درحالیکه به یکدیگر نگاه میکردیم، همزمان به این میاندیشیدیم که اینجا چه خبر است؟ آیا آنها نباید به رختکن میزبان میرفتند؟ آیا آنها واقعا برای ما آرزوی پیروزی داشتند؟» برخی بر این باورند که دولت آرژانتین برای کسب این نتیجه ۳۵۰۰۰تن غلات و احتمالا مقدار قابل توجهی سلاح در اختیار دولت پرو گذاشته و علاوه بر آن ۵۰میلیون دلار از داراییهای مسدودشده آن کشور را آزاد کرده بود. بعدها یک نماینده پارلمان پرو در سال ۲۰۱۲ در سخنانی درباره نتیجه این بازی دست به افشاگری زد و گفت: «این مسابقه و طراحی نتیجه آن در واقع بخشی از عملیات کندور (برنامه آمریکا برای حمایت و همراهی با دیکتاتورهای راستگرای آمریکای جنوبی برای سرکوب و تضعیف انقلابیون کمونیست) بود.»، اما مهر تایید بر تبانی بودن این بازی را خوزه ولاسکز هافبک پرو زد که بعدها در گفت و گویی عنوان کرد: «بله، ما تحت فشار بودیم... چه نوع فشاری؟
بیشتر بخوانید: تهدید تیم ملی ایران به کنارهگیری از جام جهانی ۲۰۲۶
فشار از سوی دولت... از دولت تا مدیران تیم، از مدیران تا مربیان.» این یک قهرمانی کثیف در جام جهانی بود هرچند آرژانتین و هواداران آن این موضوع را باور نداشته باشند!
جام جهانی ۱۹۹۴ جام جهانی غم انگیزی بود. جام جهانی که یک رسوایی ترور را به دنبال داشت. تیم ملی کلمبیا در سال ۱۹۹۴ تیم بسیار قدرتمندی بود و حتی یکی از شانسهای قهرمانی جهان به شمار میرفت. اما هر چقدر تیم ملی فوتبال کلمبیا قدرتمند بود، دولت در این کشور ضعیف بود و این کشور را کارتلهای مواد مخدر اداره میکردند. همین کارتلها هم بودند که ترکیب تیم ملی کلمبیا را انتخاب کردند و روی صعود و قهرمانی تیم شرط بستند. اما یک اشتباه ناخواسته توسط محجوبترین بازیکن تیم آندرس اسکوبار همه چیز را به هم ریخت. او در بازی با آمریکا به اشتباه دروازه تیم خودی را باز کرد تا کلمبیا خیلی زود با جام جهانی وداع کند. اما فاجعه بعدی بعد از بازگشت تیم به کلمبیا رقم خورد جایی که بعد از بازگشت تیم ملی کلمبیا به کشور سه شهروند که ارتباط نزدیکی با کارتلهای مواد مخدر داشتند اسکوبار را به گلوله بستند. شهادت شاهدان عینی یکی از تکاندهندهترین بخشهای این پرونده است، جایی که گفته شد قاتل، پس از هر شلیک فریاد میزد: «گُل!» قاتل دستگیر شد و به قتل اعتراف کرد، اما حاضر نشد عاملین اصلی را معرفی کند و تنها بعد از یازده سال از زندان آزاد شد تا فوتبال برای همیشه در کلمبیا تبدیل به یک نفرین شود. اما ماجرای دیگری که جام جهانی ۱۹۹۴ را به شدت تکان داد ماجرای مثبت شدن تست دوپینگ مارادونا در اوج مسابقات بود. آرژانتین به سختی به جام جهانی صعود کرد، اما بازگشت مارادونا این تیم را به تیمی قدرتمند بدل کرد. تیمی که یونان را با چهار گل له کرد و با برد مقابل نیجریه به دور بعد صعود کردند. اما یک خبر بعد از بازی تیم آرژانتین را شوکه کرد. تست دوپینگ دیگو مارادونا مثبت از آب درآمد و فیفا هم درجا او را اخراج کرد. این موضوع باعث شد تا تیم ملی آرژانتین از هم بپاشد و دو بازی بعدی را ببازد و از جام کنار برود. عدهای پزشک تیم ملی را متهم کردند که از عمد به مارادونا افدرین داده است. اما عدهای هم پای سیاست را وسط کشیدند و اخراج مارادونا را به ژائو هاولانژ ربط دادند که از چپ گرایی مارادونا و سفرش به کوبا نگران و دلخور بود. صحبتهای اسکار روجری بازیکن تیم ملی آرژانتین در جام جهانی ۱۹۹۴ به این فرضیه دامن زد: «همیشه پای سیاست در فوتبال در میان است. هیچ وقت بحث صرفا ورزش نیست. همیشه بحث مسائل دیگر هم مطرح است. حیرت آور است. نمیدانم که تا چه حدی بازیها هماهنگ شده بود و چه اتفاقاتی رخ داد ولی زندگی ما به گند کشیده شد. ما تیم ملی خیلی خوبی داشتیم و شکست دادنمان کار سختی بود.»
انتخاب کشور کوچک قطر با آن آب و هوای گرم و خشک برای میزبانی جام جهانی موجی از حیرت را در میان هواداران فوتبال برانگیخت. حیرتی که خیلی زود با گزارشی که روزنامه ساندی تایمز از روند انتخاب این کشور به عنوان میزبان جام جهانی منتشر کرد به خشمی عمومی تبدیل شد.
بیشتر بخوانید: انتقاد طارمی و جهانبخش از سیاسیکاری آمریکا در جام جهانی
این نشریه مدعی شد که به اسنادی دست پیدا کرده که قطر ۸۸۰ میلیون دلار به مسئولان فیفا برای به دست آوردن میزبانی جام جهانی رشوه داده است. این نشریه انگلیسی در گزارش خود نوشت ۴۰۰ میلیون دلار از این مبلغ در فاصله سه هفته مانده به انتخاب نهایی به فیفا پرداخت شده و ۴۸۰ میلیون باقی مانده هم قرار است تا زمانی برگزاری جام جهانی به فیفا پرداخت شود. شبکه الجزیره هم برای به دست آوردن حق پخش مسابقات مبلغ ۱۰۰ میلیون دلار به صورت جداگانه به حساب فیفا واریز کرده است. اما نکته جام جهانی فقط این موضوع نبود بسیاری از گروههای حقوق بشری قطر را متهم کردند که با کارگرانی که در فرآیند آماده سازی مسابقات مشارکت کردند برخوردی غیرانسانی انجام داده و به لحاظ زندگی محیط نامناسبی را برای آنها تدارک دیده است. اتفاقی که با چشم پوشی و مماشات فیفا همراه بود و هیچ نهادی هم این موضوع را به طور جدی پیگیری نکرد تا قطر یکی از باشکوهترین دورههای جام جهانی را در فضایی مبهم و پرمناقشه برگزار کند.