توسیدید نخستین مورخی است که جنگ را نه صرفاً بهعنوان روایت نبردها، بلکه بهعنوان پدیدهای سیاسی و انسانی تحلیل کرد. اثر او دربارهٔ جنگ پلوپونزی تلاشی است برای فهم منطق قدرت، ترس و رقابت میان دولتها؛ همان منطقی که امروز در ادبیات روابط بینالملل با عنوان «تلهٔ توسیدید» شناخته میشود.
جنگ اغلب با نقشهها توضیح داده میشود؛ با علامتهایی که پیشروی ارتشها را روی نقشه نشان میدهند. اما کارل فون کلازویتس معتقد بود برای فهم جنگ باید نگاه خود را از نقشهها فراتر ببریم و به ارادههایی که پشت آنها ایستادهاند نظر اندازیم.
هابرماس به تمامی نسلها یادآور شد که ارزشهایی نظیر دموکراسی، حاکمیت قانون و حقوق بشر، توهماتی بورژوایی یا نقابهایی برای پنهان کردن قدرت نظاممند نیستند. این مفاهیم والا، دستاوردهای شکننده، تاریخی و بینهایت ارزشمندِ عقلانیت ارتباطیاند که در عمیقترین لایههای زبان آدمی ریشه دارند.
رزا لوکزامبورگ، با زندگی کوتاه، اما پرشور و مرگ تراژیکش، مجموعهای از پرسشهای حیاتی را برای تمام کسانی که به دنبال دنیایی عادلانهتر هستند، به یادگار گذاشت؛ پرسشهایی دربارهی رابطهی آزادی و انقلاب، احزاب و تودهها، و انسان و طبیعت که همچنان در قلب مبارزات امروز طنینانداز است.
ریاستجمهوری ریچارد نیکسون فصل پایانی یک دگردیسی استراتژیک بود؛ جایی که نظارت سنتی واشینگتن بر سیاستهای دفاعی ایران جای خود را به مشارکت راهبردی گستردهتر داد. این نوشتار واکاوی لحظهای است که آمریکا، خسته از جنگ ویتنام و نگران از گسترش نفوذ شوروی، امنیت خلیج فارس را به متحدی منطقهای سپرد که آرمانهای بلندی برای نقشآفرینی ایران در صحنه بینالمللی داشت.
تامس پین، نویسنده و نظریهپرداز دو انقلاب بزرگ قرن هجدهم، با آثاری چون «عقل سلیم» و «حقوق بشر» بیپروا به ستیز با پادشاهی موروثی برخاست و مشروعیت سلطنت را زیر سؤال برد. او حکومت را نه میراث خون و تبار، بلکه برآمده از رضایت مردم میدانست و با نثری آتشین، استبداد را افسون کهنهای خواند که باید در پرتو خرد و آزادی درهم شکند.
از گریههای حسابشده حبیب بورقیبه و استعفای نمایشی جمال عبدالناصر تا مظلومنمایی هراسانگیز صدام حسین، این گزارش نشان میدهد چگونه «اشک حاکمان» در بزنگاههای بحرانی، نه واکنشی انسانی، بلکه تکنیکی آگاهانه برای تعلیق عقلانیت سیاسی، بازتولید مشروعیت و تمدید سلطه بوده است.
خیانت یک افسر کاگب در تهران، طومار حزب توده را در هم پیچید و موازنه جنگ سرد را تغییر داد؛ پسلرزههای این زلزله اطلاعاتی از شکنجهگاههای تهران تا واتیکان و خیابانهای لندن را لرزاند.
در سی دسامبر ۲۰۰۶، در روز عید قربان، ساعت ۶:۰۷ صبح، صدام حسین، رئیسجمهور پیشین عراق، اعدام شد. سیا در قدرت گیری صدام حسین چه نقشی داشت؟ در این مطلب بخوانید.
ایدئولوژی الکساندر دوگین پاسخی است به بحران هویت روسیه پس از فروپاشی شوروی، اما پاسخی که راهی جز تقابل و جنگ نمیشناسد. این مقاله به تحلیل میراث خطرناک مردی میپردازد که در جستجوی «عظمت گمشده»، آینده روسیه را به گذشتهای خیالی گره زده است.
زبیگنیو برژینسکی یکی از برجستهترین استراتژیستهای جهان است که با درک عمیقش از نیروهای تاریخی شناخته میشود. برژینسکی با تکیه بر نبوغ خود، از دانشگاه هاروارد فارقالتحصیل شد و به قلب کاخ سفید راه یافت تا در رقابتی تنگاتنگ با رقیب دیرینهاش، هنری کسینجر، مسیر جنگ سرد را تغییر داده و نظم نوینی را برای جهان پس از آن ترسیم کند.
این گزارش، بهجای تکرار حاشیههای مناظره، سراغ پروژه فکری عبدالرحیم سلیمانی اردستانی رفته است؛ پروژهای که میخواهد با وامگیری از دینپژوهی در تمدن مسیحی و الهیات مدرن، «تشیع فقهی» را به «تشیع الهیاتی» تبدیل کند، اما در این مسیر پرخطر، خود نیز گرفتار پارادوکسهای روششناختی شده است.
این مقاله با واکاوی دقیق اسناد محرمانه آرشیوهای شوروی که در کتاب جمیل حسنلی منتشر شده است، میکوشد تا نه تنها وقایع تاریخی، بلکه درام انسانی و سیاسی زندگی پیشهوری را در دوران طوفانی ۱۹۴۵ و ۱۹۴۶ بازسازی کند.
یوجین هاسنفوس، قاچاقچی سلاح که ماجرای «ایران–کنترا» را افشا کرد، در ۸۴سالگی درگذشت. او زمانی از گمنامی خارج شد که هواپیمایش هنگام انتقال غیرقانونی سلاح برای شورشیان نیکاراگوئه ساقط شد؛ اتفاقی که به افشای یکی از بزرگترین رسواییهای کاخ سفید و ایران منجر شد.
موشه دایان، با آن چشمبند سیاهی که چهرهاش را به یادماندنی میکرد، شخصیتی بیش از یک فرمانده نظامی یا یک سیاستمدار بود؛ او تجسم پارادوکسهای بنیادین دولت اسرائیل و نمادی از پیچیدگیهای خاورمیانه در قرن بیستم بود. او جنگجویی بیرحم و در عین حال دیپلماتی خلاق بود که توانست بزرگترین دشمن کشورش را به پای میز صلح بکشاند و میراثی چندوجهی از خود بر جای گذاشت که تا به امروز موضوع بحث و جدل است.
سید مهدی هاشمی که روزگاری در نماد آرمانگرایی انقلابی شناخته میشد، با افشای معامله پنهانی تسلیحاتی میان تهران و واشنگتن، افکار عمومی جهان را در بهت فرو برد و از منازعهای عمیق در درون ساختار قدرت پرده برداشت؛ افشای پرسر و صدای او، سرنوشت قائممقامی رهبری را به شکلی بنیادین دگرگون کرد و جهتگیری سیاست ایران را برای دهههای بعد تحت تأثیر قرار داد.
معاون رئیسجمهور پیشین ایالات متحده، دیک چینی، تجسمی از یک تکنوکرات بود که بهطرز کلاسیکی از فیلمهای هالیوودی بیرون آمده بود. او اهمیتی به تصویر خود نمیداد.
آریل شارون، ملقب به «بولدوزر»، فردی سرکش و عنانگسیخته در تاریخ اسرائیل بود؛ کسی که با بیاعتنایی کامل به قواعد، چشمانداز سیاسی خاورمیانه را برای همیشه تغییر داد. او نماد کامل آن دسته از رهبرانی است که معتقدند تاریخ نه بر سر میز مذاکره، که با خون و بتن بر روی زمین رقم میخورد. زندگی شارون روایتی است از کاربرد بیپرده زور برای تحمیل خواستههای سیاسی و گروهی است.
جایزه نوبل ادبیات به لاسلو کراسناهورکایی، نویسندهی مجار، اهدا شد. کراسناهورکایی معماری است که با جملات بیپایان خود، بنای جهانی رو به ویرانی را میسازد؛ جهانی که به طرز هولناکی شبیه به جهان ماست.
در چهارم اکتبر ۲۰۲۵، با درگذشت ایوان کلیما در سن ۹۴ سالگی، یکی از آخرین راویان بزرگ «قرن دیوانه» خاموش شد؛ نویسندهای که نوشتن را نه برای شهرت، که، چون یک ضرورت حیاتی میدید و آثارش، آینهای تمامنما از مصالحه اخلاقی و بقای وجدان در جهانی آکنده از جنون بود. میراث کلیما، که نامش در کنار واتسلاو هاول و میلان کوندرا میدرخشد، فراتر از مرزهای چک، به تمام کسانی تعلق دارد که به قدرت کلمه در برابر سرکوب ایمان دارند.
