رویداد۲۴| تحولات یک هفته اخیر، بهویژه در ۲۴ ساعت گذشته، نشان میدهد که فضای امنیتی خاورمیانه در حال عبور از فاز هشدارهای لفظی به مرحلهای نگرانکنندهتر است. اظهارات صریح هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، درباره تلاش اسرائیل برای یافتن «فرصتی برای حمله به ایران» تنها یک موضعگیری دیپلماتیک نیست؛ این سخنان از کشوری بیان میشود که در سالهای اخیر کوشیده میان نقش میانجی و بازیگر امنیتی منطقه توازن برقرار کند و حالا خود نسبت به پیامدهای یک اقدام نظامی جدید هشدار میدهد.
فیدان با تأکید بر اینکه اسرائیل علیرغم آگاهی از تبعات امنیتی، همچنان گزینه اقدام تنشزا علیه تهران را روی میز نگه داشته، عملاً از شکلگیری یک پروژه خطرناک در منطقه پرده برداشت؛ پروژهای که میتواند دومینوی بیثباتی را از غزه تا خلیج فارس به حرکت درآورد. این هشدار زمانی معنادارتر میشود که در کنار آن، تحرکات همزمان آمریکا در منطقه و ادبیات تهدیدآمیز کاخ سفید قرار میگیرد.
در واشنگتن، دونالد ترامپ بار دیگر تلاش کرده با نمایش قدرت نظامی، پیام روشنی به تهران ارسال کند. اعزام ناوهای جنگی و تشدید حضور نظامی آمریکا در آبهای منطقه، اگرچه با ادعای «بازدارندگی» همراه شده، اما تجربه سالهای گذشته نشان داده که چنین آرایشهایی بیش از آنکه صرفاً نمادین باشند، حامل پیامهای عملیاتیاند. ترامپ از یکسو میگوید تمایلی به جنگ ندارد و از سوی دیگر، زبان تهدید و فشار حداکثری را زنده نگه داشته؛ دوگانهای آشنا که پیشتر نیز بارها منطقه را تا آستانه درگیری برده است.
در تهران، پاسخها به این فضا با ادبیاتی صریح داده شده است. مقامات ایرانی هشدار دادهاند که هرگونه حمله مستقیم، بهمنزله ورود به یک «جنگ تمامعیار» تلقی خواهد شد؛ جنگی که محدود به جغرافیای ایران نخواهد ماند. این موضعگیریها بیش از آنکه جنبه تبلیغاتی داشته باشد، تلاشی است برای بالا بردن هزینه هرگونه تصمیم نظامی از سوی واشنگتن و تلآویو.
همزمان، تحلیلهای رسانهای در منطقه و غرب نیز از افزایش خطر «خطای محاسباتی» سخن میگویند؛ وضعیتی که در آن، تراکم ناوهای جنگی، عملیاتهای محدود، پیامهای متناقض سیاسی و فشار افکار عمومی میتواند به جرقهای ناخواسته منجر شود. جنگی که شاید هیچیک از بازیگران ادعا نکنند خواهان آن هستند، اما همه برایش آماده میشوند.
در این میان، نقش ترکیه قابلتوجه است. آنکارا که همزمان از آمادگی برای اعزام نیرو به غزه سخن میگوید و نسبت به تحرکات اسرائیل علیه ایران هشدار میدهد، عملاً از گسترش یک بحران چندلایه در منطقه نگران است. بحرانی که میتواند موازنههای امنیتی را بهطور کامل بر هم بزند و حتی پای بازیگران جدیدی را به میدان باز کند.
مجموع این نشانهها حاکی از آن است که احتمال حمله به ایران، دستکم در سطح محاسبات نظامی و سناریوهای روی میز، بیش از گذشته جدی شده است. با این حال، هنوز دیپلماسی بهطور کامل از صحنه خارج نشده؛ هرچند صدای آن زیر غرش ناوها و تهدیدهای سیاسی، روزبهروز کمرنگتر میشود.