رویداد۲۴ | مازیار وکیلی: سال گذشته سال کم رونقی برای اُسکار بود. تعداد اندک فیلمهای قابل تامل و حضور پرتعداد آثار متوسطی که حتی توجه تماشاگران را هم جلب نکرده بود، باعث شد مراسم اُسکار بدون رمق برگزار شود. امسال اوضاع بهتر است؛ حضور کارگردانان معتبری مانند پل تامس اندرسون، خوآکیم تریه، رایان کوگلر، کلوئی ژائو و گیرمو دل تورو باعث شده وزن اُسکار امسال بالاتر برود و دوستداران سینما با عشق و علاقه بیشتری پیگیر این مراسم باشکوه باشند؛ جشنوارهای که البته برای ایرانیان با احساسات دوگانهای همراه است. حضور جعفر پناهی با فیلم «یک تصادف ساده» از کشور فرانسه در دو بخش اصلی مراسم اُسکار و مستند «راههای دور» ساخته کارگردانان ایرانی باعث شده تا اُسکار امسال برای ایرانیان هم جالب باشد.
هالیوود تقریبا همیشه پایگاهی برای مخالفان محافظهکاران آمریکایی بوده؛ چه آن که بدنه اصلی این نهاد سینمایی را حامیان حزب دموکرات و حتی جریان چپتر این حزب تشکیل میدهند. در انتخاباتی که منجر به پیروزی جو بایدن بر دونالد ترامپ شد اکثر چهرههای سرشناس هالیوود از برنی سندرز سوسیال دموکرات در برابر جو بایدن حمایت کردند و اکثر فیلمهای جریان روشنفکری سینمای هالیوود در سالیان اخیر به مضامین چپ گرایانهای مانند حمایت از اقلیتها، دفاع از محیط زیست و مخالفت با جنگ اختصاص داشتهاند. فیلمهایی مانند «آنورا»، «دفترچه سبز» و صد البته «آوارگان» که همگی برنده اُسکار بهترین فیلم هم شدهاند.
امسال هم در بر همان پاشنه می چرخد. حضور فیلم پوچگرایانه و البته ضد جنگ پل تامس اندرسن به نام «نبرد پشت نبرد»، فیلم «گناهکاران» با محوریت سیاهپوستان آمریکایی (که رکورد نامزدی در اُسکار را شکسته و نامزد ۱۶ جایزه شده است)، «همنت» ساخته کلوئی ژائو کارگردان چپ گرا درباره سویههای تاریک زندگی شکسپیر و صد البته «بوگونیا» که فیلمی هشداردهنده درباره محیط زیست و نابودی کره زمین است، همگی بیانگر این هستند که چپهای هالیوودی دست بالا را در فهرست کاندیداهای اُسکار دارند.
ظاهراً هر وقت که یک محافظه کار آمریکایی در کاخ سفید به قدرت میرسد، گرایشات چپگرایانه هالیوود هم بر دیگر گرایشها می چربد. همانطور که در زمان بوش پسر مراسم اُسکار پر بود از سخنرانیهایی علیه اقدامات این رئیس جمهور آمریکایی، انتظار می رود امسال هم شاهد چنین صحنههای تماشایی علیه ترامپ باشیم.
بیشتر بخوانید:
«یک تصادف ساده» و یک لحظه تاریخی | چرا گلدن گلوب ۲۰۲۶ مهم است؟
سایه سنگین منازعات سیاسی بر «نخل طلایی» جعفر پناهی؛ از استقبال مردم تا عصبانیت رسانه ملی
معیار جوایز اسکار ۲۰۲۶ چیست و کدام فیلمها شانس بیشتری دارند؟
از زمانی که آکادمی تصمیم گرفته که دامنه رایدهندگان به فیلمها را گستردهتر کرده و سینماگرانی از سراسر جهان را درگیر انتخاب بهترینهای مراسم اُسکار کند، شاهد کاندیداتوری فیلمهای غیرانگلیسی زبان زیادی در بخشهای اصلی اُسکار هستیم. همین چند سال پیش بود که بو جونگ هو با فیلم «پارازایت/انگل» توانست تمامی جوایز اصلی مراسم اُسکار را درو کند؛ این به معنای تغییر رویکرد آکادمی نسبت به دو دهه گذشته است. امسال هم دو فیلم «ارزشهای عاطفی» از نروژ با کاندیداتوری در ۹ رشته و «مامور مخفی» از برزیل با ۴ نامزدی، یک بار دیگر نشان دادند که آکادمی قرار است نگاه وسیعی به سینمای جهان داشته باشد.
از بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، رابطه سینمای ایران با اُسکار رابطهای همراه با عشق و نفرت بوده است. در سالهای اولیه انقلاب اسلامی این ارتباط کاملاً قطع بود و مدیران فرهنگی تلاش کردند حضور در جشنوارههای اُروپایی را جایگزین حضور در اُسکار کنند. اما از دهه هفتاد هجری شمسی که ارتباط تدریجی بین سینمای ایران و آمریکا تا حدی برقرار شد، نمایندگان سینمای ایران به آکادمی معرفی شدند و همین تصمیم، سرآغاز اتفاقات جالبی بوده است.
اصغر فرهادی دو بار برنده اُسکار شده و مجید مجیدی هم یک بار کاندیداتوری این مراسم را به دست آورده است. حتی یک انیمیشن کوتاه از سینمای ایران هم موفق شده اُسکار ببرد که این موضوع هم موفقیت و دستاورد بزرگی به حساب میآید. هرچند امسال برای سینمای ایران سال موفقیت آمیزی نبود. «علت مرگ: نامعلوم» به عنوان نماینده سینمای جریان اصلی ایران حتی به فهرست اولیه کاندیداها هم راه پیدا نکرد تا یک بار دیگر مشخص شود که قطع ارتباط سینمای ایران با جشنوارههای جهانی چه پیامدهای وسیعی برای سینمای ایران داشته است. نداشتن سهم از بازارهای جهانی باعث شده فیلمهای جریان اصلی سینمای ایران به خوبی دیده منشده و به شکلی رقتبار توسط اُسکار و جشنوارههای جهانی نادیده گرفته شوند.
اما سینمای زیرزمینی ایران با فیلم «یک تصادف ساده» ساخته جعفر پناهی حضور پررنگی در فصل جوایز داشت و کاندیدای دو جایزه اُسکار هم شده است. البته که برای منتقدان تندرو و بدبین فرهنگی ایران این شائبه وجود داشت که فیلم پناهی در رشتههای بیشتری کاندیدا خواهد شد، اما کاندیداتوری در تنها دو رشته نشان داد در اُسکار کیفیت هم چنان حرف اول را میزند. این که معرفی یک تصادف ساده به عنوان نماینده سینمای فرانسه مایه تاسف است، جای بحث دارد و به نظر میرسد که منتقدان به یک جمعبندی واحد درباره این موضوع نرسیدهاند.
سینمای مستند ایران هم یک نماینده در اسکار امسال دارد. مستند «راههای دور» ساخته سارا خاکی و محمدرضا عینی که درباره نخستین زن عضو شورای روستایی در مناطق محروم ایران است؛ داستان زنی که مصمم است سنتهای مردسالارانه را در هم بشکند و در اوقات فراغت، به دختران آموزش موتورسواری میدهد، از شانس خوبی برای پیروزی در اُسکار امسال بهترین مستند برخوردار است.
سهم سینمای ایران با این دو فیلم از مراسم اُسکار چندان هم اندک نیست. فراموش نکنیم که در بسیاری از سالها همین میزان توجه هم از سینمای ایران دریغ میشد؛ و پرسش اصلی و نهایی که هم چنان سرجای خود باقی است این است که با توجه به موفقیتهای «یک تصادف ساده» آیا باید سینمای زیرزمینی را یک جریان تازه و قدرتمند در سینمای ایران ارزیابی کرد؟
از کی تا حالا کسی که به یک کشور مهاجرت می کنه مانند آلمان یا بریتانیا حتی اگر پناهنده باشه حق برابر با شهروندان هزاران ساله اونجا داره؟ زندگی واقعی بر اساس جامعه شناسی منطق گرایانه پیش میره نه نظریه آفریقا و نظریه گونه های مایر !