رویداد ۲۴| علی باقری کنی در اظهاراتی که کانال خبرگزاری تسنیم منتشر کرده، صراحتاً اعلام کرده است که «مسئولان ایرانی بنایی بر انتقال اورانیوم غنی شده هستهای به هیچ کشوری ندارند» و افزوده که «مذاکرات اصلاً حول چنین امری نیست». این موضعگیری در شرایطی مطرح میشود که همزمان با تشدید تحرکات دیپلماتیک منطقهای و بینالمللی، بار دیگر بحثهایی درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده ایران در محافل رسانهای و تحلیلی مطرح شده است.
اهمیت این اظهارات تنها در نفی یک سناریوی مشخص خلاصه نمیشود، بلکه بیش از آن، یادآور یکی از حساسترین گرههای تاریخی پرونده هستهای ایران است؛ گرهای که در مقاطع مختلف، به یکی از اصلیترین محورهای چانهزنی میان ایران و طرفهای غربی تبدیل شده بود.
بیشتر بخوانید:
موضوع تحویل یا انتقال اورانیوم غنیشده ایران به خارج از کشور، سابقهای طولانی در مذاکرات هستهای دارد. نخستین بار در سالهای پایانی دهه ۱۳۸۰، ایده انتقال بخشی از ذخایر اورانیوم با غنای پایین ایران به خارج، در قالب طرح «مبادله سوخت» مطرح شد. در آن مقطع، پیشنهاد میشد ایران اورانیوم ۳.۵ درصدی خود را تحویل دهد و در مقابل، سوخت مورد نیاز راکتور تحقیقاتی تهران را دریافت کند؛ طرحی که در نهایت به دلیل بیاعتمادی عمیق نسبت به تضمینهای طرف مقابل و اختلافات داخلی، به بنبست خورد.
در سالهای بعد و بهویژه در جریان مذاکرات منتهی به برجام، مسئله کاهش ذخایر اورانیوم غنیشده ایران دوباره روی میز قرار گرفت. بر اساس توافق برجام، ایران متعهد شد بخش قابل توجهی از ذخایر خود را از کشور خارج کند یا رقیقسازی انجام دهد؛ اقدامی که اگرچه در آن زمان بهعنوان گامی اعتمادساز معرفی شد، اما پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۱۳۹۷، از نگاه بسیاری از تصمیمگیران در تهران بهعنوان یک تجربه تلخ و غیرقابل تکرار ارزیابی شد.
از منظر حاکمیت ایران، اورانیوم غنیشده صرفاً یک ماده فنی یا کالای قابل معامله نیست، بلکه بخشی از «قدرت چانهزنی» و سرمایه راهبردی کشور در مواجهه با فشارهای بینالمللی بهشمار میرود. تجربه برجام نشان داد که خروج این سرمایه از کشور، بدون دریافت تضمینهای عینی و پایدار، میتواند دست ایران را در مراحل بعدی خالی کند.
در همین چارچوب، تأکید باقری بر اینکه «مذاکرات اصلاً حول چنین امری نیست»، پیام روشنی به طرفهای خارجی دارد: تهران حاضر نیست بار دیگر وارد بازیای شود که در آن، امتیازهای غیرقابل بازگشت بدهد، اما در مقابل، با وعدههای شکننده و وابسته به تصمیمات سیاسی دیگران مواجه شود.
اظهارات معاون سیاست خارجی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی را میتوان تلاشی برای بستن مسیر گمانهزنیها و مدیریت انتظارات دانست؛ هم در داخل کشور و هم در سطح بینالمللی. در فضای داخلی، هرگونه خبر درباره احتمال انتقال اورانیوم، بهسرعت حساسیتهای سیاسی و امنیتی ایجاد میکند و میتواند بهانهای برای حمله جریانهای منتقد به تیم مذاکرهکننده باشد. در سطح خارجی نیز، این موضعگیری پیامی است مبنی بر اینکه چارچوب مذاکرات، محدود و مشخص است و ایران قصد ندارد وارد مذاکرات فرسایشی بر سر اصول بنیادین خود شود.
تأکید علی باقری بر عدم انتقال مواد غنیشده هستهای را باید در امتداد یک خط ثابت در سیاست هستهای ایران تحلیل کرد؛ خطی که پس از تجربه خروج آمریکا از برجام، بیش از گذشته سختگیرانه و محتاطانه شده است. سابقه مذاکرات نشان داده که تحویل اورانیوم، نهتنها اعتمادساز پایدار نبوده، بلکه در بزنگاههای سیاسی به نقطه ضعف ایران تبدیل شده است. از این رو، پیام تهران روشن است: مذاکره ممکن است، اما نه بر سر انتقال سرمایهای که بازگرداندن آن، به اراده و حسننیت طرفهای دیگر گره بخورد.