رویداد۲۴ | ارتش آمریکا آن چنان پیشرفته و ماهر است که میتواند رئیس یک کشور را از قدرت بیرون بکشد و بدون آنکه حتی یک سرباز بمیرد، او را در یک سلول زندان در شهر نیویورک حبس کند. آمریکا میتواند هر کشوری را که بخواهد با تعرفههای تنبیهی مجازات کند، هر زمان که اراده کند از اتحادهای دیرینه خارج شود، هر کشوری را در هر زمان بمباران کند و آزادانه قایقهایی را که گمان میکند مواد مخدر حمل میکنند، منفجر کند. قدرت عظیم آمریکا یعنی این کشور با هیچ قانونی محدود نمیشود و از هیچ پیامدی هراسی ندارد. کشوری به این اندازه ثروتمند و گسترده که به لطف جغرافیا با دو اقیانوس بزرگ از شر دشمنانش حفظ میشود، چرا نباید هر کاری که میخواهد انجام دهد؟
نیویورک تایمز در یادداشتی گفته ظرف دو هفته گذشته، از زمانی که ترامپ ایالات متحده را وارد جنگ با ایران کرد، این خیال قدرت مطلق با واقعیت سخت برخورد کرده و در حال فروپاشی است.
این رسانه می گوید: این جنگ به دلایلی آغاز شد که توضیح داده نشدهاند و شاید اصلاً قابل توضیح هم نباشند. این جنگ در یکی از گرههای مرکزی اقتصاد جهانی و علیه رقیبی مستقر و مجهز که چیزی برای از دست دادن ندارد در حال انجام است. آمریکا و اسرائیل در نخستین روز جنگ رهبر و دهها تن از رهبران ایرانی را ترور کردند، اما ترامپ بهوضوح تقریباً هیچ فکری درباره آنچه پس از آن رخ خواهد داد نکرده بود. او آتشی گسترده را شعلهور کرده که پایان روشنی برای آن دیده نمیشود. شمار کشتهشدگان تاکنون از هزار نفر فراتر رفته است.
بیشتر بخوانید:
دژاوو در خاورمیانه | به عراق ۲ خوش آمدید
«بالاتر از سیاهی رنگی هست» | روزی روزگاری عراق، مستندی درباره نفرتانگیز بودن جنگ
ایران چگونه حمایت کشورهای دیگر را در جنگ از دست داد؟
برای آمریکا، پیامدها تازه در حال نمایان شدن است. چندین نظامی آمریکایی کشته شدهاند و پنتاگون، که بهطور معناداری اعزام نیروهای زمینی را رد نکرده است، گفته احتمال تلفات بیشتر وجود دارد. با وجود حملات بیوقفه به تأسیسات نظامی ایران، این کشور نیز با قدرتی مداوم پاسخ داده است.
نیویورک تایمز می گوید ایران بارانی از موشکها و پهپادها نه تنها بر اهداف آمریکایی و اسرائیلی، بلکه بر کشورهای خلیج فارس—از جمله امارات متحده عربی، قطر و عربستان سعودی—که میزبان پایگاههای نظامی آمریکا هستند، فرو ریخته است. فرودگاهها، هتلها، مراکز داده و زیرساختهای انرژی هدف قرار گرفتهاند و هرجومرج ایجاد شده است. تنگه هرمز—گلوگاه حیاتی صادرات نفت و گاز—تقریباً بسته شده و بازارهای انرژی جهان را دچار شوک کرده است.
این رسانه تاکید کرده این همان جهانی است که ترامپ تلاش میکند آن را انکار کند—جهانی پیچیده و بههمپیوسته که شبکهای مقاوم اما در عین حال آسیبپذیر در برابر اختلال است. خلیج فارس بیش از هر جای دیگری این واقعیت را نشان میدهد. این منطقه که نمونهای کامل از جهانیشدن است، چهارراهی از پول، انسان و قدرت است و سرنوشت آن نه تنها با اقتصاد آمریکا بلکه با ثروت شخصی ترامپ نیز در هم تنیده شده است. بیش از هر چیز، این منطقه—با پروازهای لغوشده، پالایشگاههای تعطیل و موشکهای رهگیریشده—توهم «آمریکای قلعهمانند» را آشکار میکند.
نیویورک تایمز نوشته: ترامپ برای این جنگ نه از کنگره آمریکا اجازه گرفت و نه از جامعه بینالمللی حمایت خواست. اما شاید تکاندهندهترین نکته درباره رویکرد بیملاحظه او این باشد که ظاهراً اصلاً تصور نمیکرد کشورهای خلیج فارس هدف قرار خواهند گرفت. او در مصاحبهای گفت حملات ایران به متحدان آمریکا در خلیج فارس «احتمالاً بزرگترین غافلگیری» بوده است—در حالی که تقریباً همه کشورهای منطقه به دولت او هشدار داده بودند که ایران قطعاً در صورت حمله آمریکا به آنها حمله تلافیجویانه خواهد کرد!
این بیفکری بخشی از یک الگوی گستردهتر است. دولت ترامپ هیچ توضیح قانعکنندهای برای این جنگ ارائه نکرده و در عوض مجموعهای از توجیههای مبهم و متناقض مطرح کرده است. وزیر امور خارجه آمریکا گفته که آمریکا عملاً به دلیل احتمال حمله قریبالوقوع اسرائیل به ایران وارد جنگ شده است. در عوض ترامپ گفته در واقع او اسرائیل را برای این اقدام تحت فشار قرار داده است. سخنگوی کاخ سفید شاید نزدیکترین توضیح به حقیقت را ارائه داد: «رئیسجمهور احساس میکرد ایران قرار است به آمریکا حمله کند.»
از سوی دیگر، ترامپ بهطرز عجیبی درباره مسیر آینده جنگ نامطمئن به نظر میرسد. او در دیداری با صدراعظم آلمان گفت: «بدترین حالت این است که ما این کار را انجام دهیم و بعد کسی به قدرت برسد که به اندازه فرد قبلی بد باشد.» سپس افزود: «ما نمیخواهیم چنین اتفاقی بیفتد.» گویی برای نخستین بار به این احتمال بسیار واقعی فکر میکرد.
نکته نگرانکننده این است که ترامپ اغلب نوعی بیتفاوتی عجیب به وقایع نشان میدهد؛ گویی قدرتمندترین مرد جهان تنها تماشاگر رویدادهایی است که خود آغاز کرده است و چندان به نتیجه آن علاقه ای ندارد.
بیشتر بخوانید:
سون تزو، استراتژیست محبوب ترامپ کیست؟ | هنر جنگیدن به سبک چینی از فریب تا انعطاف
بازی پرریسک در هرمز؛ گزارش سیانان از مینگذاری ایران و تهدید تازه ترامپ
اما این انفعال ظاهری حقیقتی تاریکتر را آشکار میکند. ترامپ به نظر میرسد باور دارد که او، مانند آمریکای خیالیاش، در سطحی متفاوت از جهان زندگی میکند و کاملاً از پیامدهای رویدادهای جهانی مصون است. پیامدهای ویرانگر اقدامات او نه تنها تقصیر دیگران است، بلکه مشکل دیگران نیز محسوب میشود.
اما این توهم نمیتواند در برابر واقعیت دوام بیاورد. نظم جهانی پس از جنگ جهانی دوم تا حدی بر ایدههایی مانند حقوق بشر و حقوق بینالملل بنا شد، اما در واقع پشتوانه اصلی آن وابستگی متقابل اقتصادی بود. از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون، هیچ درگیریای در یک مرکز حیاتی مالی جهانی رخ نداده بود. جنگهای بزرگ آمریکا پس از آن در کشورهایی در حاشیه اقتصاد جهانی رخ دادند: کره، ویتنام، افغانستان و عراق.
آخرین مداخله بزرگ آمریکا در خاورمیانه سایهای بلند بر جنگ ایران انداخته است—در بسیاری از جهات همان تجربهای بود که زمینه ظهور ترامپ را فراهم کرد. اما خلیج فارس امروز با زمانی که آمریکا پس از حملات یازده سپتامبر به عراق حمله کرد کاملاً متفاوت است. هرچند آن تصمیم فاجعهبار بود، اما در آن زمان این منطقه هنوز به گره حیاتی اقتصاد جهانی تبدیل نشده بود.
البته نفت و گاز همچنان فاکتورهای اصلی هستند. خلیج فارس حدود نیمی از ذخایر اثباتشده نفت جهان را در خود جای داده است و اکنون این منابع در خطر قرار گرفتهاند. تقریباً هیچ کشتیای از تنگه هرمز عبور نمیکند و تولیدکنندگان نفت با کمبود فضای ذخیرهسازی روبهرو شدهاند. افزون بر آن، یکپنجم گاز طبیعی مایع جهان از این تنگه عبور میکند که عمدتاً از قطر صادر میشود. قطر تأسیسات مایعسازی گاز خود را تعطیل کرده و وضعیت اضطراری اعلام کرده است؛ اقدامی که میتواند پیامدهای جدی برای واردکنندگان در اروپا و شرق آسیا داشته باشد.
در کنار این ثروت منابع طبیعی، کشورهای خلیج فارس در دهههای اخیر به سرعت اقتصاد خود را متنوع کردهاند و منطقه را به مرکز مالی، هوانوردی، فناوری و گردشگری تبدیل کردهاند و همچنین به خانه دهها میلیون نفر از سراسر جهان بدل شدهاند. فرودگاههای عظیم و ناوگان بزرگ هواپیماها در دبی، دوحه و ابوظبی این منطقه را به شلوغترین مرکز پروازی جهان تبدیل کردهاند؛ بهطوری که حدود ۸۰ درصد جمعیت جهان در فاصله هشت ساعت پرواز از آن قرار دارند. بسته شدن این فرودگاهها نه تنها صدها هزار مسافر—از جمله بسیاری از آمریکاییها—را سرگردان کرده بلکه ارتباطات حیاتی میان مناطق گستردهای از جهان را قطع کرده است.
در واقع، افراد اندکی به اندازه ترامپ باید اهمیت خلیج فارس را درک کنند. شرکت خانوادگی او میلیاردها دلار قرارداد املاک در این منطقه امضا کرده است. داماد او جرد کوشنر در سال ۲۰۲۲ دو میلیارد دلار از صندوق ثروت ملی عربستان برای شرکت سرمایهگذاری خصوصی خود دریافت کرد. یک شرکت سرمایهگذاری مرتبط با امارات متحده عربی نیز تنها چند روز پیش از مراسم تحلیف ترامپ در سال گذشته، نزدیک به نیمی از شرکت ارز دیجیتال خانواده ترامپ را به مبلغ ۵۰۰ میلیون دلار خریداری کرد. چند ماه بعد، قطر نیز یک هواپیمای بوئینگ ۷۴۷ طلایی و مجلل به او هدیه داد.
حالا نه تنها وضع بهتر نشده بلکه جنگ در معرض تشدید قرار گرفتهاند. آمریکا یک ناو جنگی ایرانی را با حدود ۱۸۰ خدمه در نزدیکی سواحل سریلانکا—بیش از دو هزار مایل دورتر از تهران—هدف اژدر قرار داد. نیروهای ناتو موشکی را که به سمت حریم هوایی ترکیه میرفت سرنگون کردند و نگرانیهایی درباره احتمال فعال شدن ماده پنج پیمان ناتو ایجاد شد. آذربایجان اعلام کرد چند پهپاد از مرزهای آن عبور کردهاند و دستکم دو نفر را زخمی کردهاند. کسی نمیداند گام بعدی چه خواهد بود.
با این حال ترامپ همچنان پیش میرود و حتی در مقطعی اعلام کرد این جنگ ممکن است «برای همیشه» ادامه یابد. در یک نشست خبری پرهیجان، وزیر دفاع وعده داد «مرگ و ویرانی از آسمان در تمام طول روز» بر سر تهران—شهری با حدود ده میلیون جمعیت—فرود خواهد آمد. او گفت: «این جنگ هرگز قرار نبود جنگی منصفانه باشد و نیست. ما در حالی که آنها زمین خوردهاند به آنها ضربه میزنیم، و دقیقاً همینطور باید باشد.»
نیویورک تایمز در پایان نوشته: وقتی این سخنان درباره کشتار نامحدود را شنیدم، یاد سخنان شاعر و متفکر ضد استعمار امه سزر افتادم. او در سال ۱۹۵۰ نوشت: «ساعت بربریت فرا رسیده است—بربر مدرن، ساعت آمریکایی: خشونت، افراط، اتلاف، سوداگری، بلوف، همرنگی، حماقت، ابتذال و آشوب.»
نویسنده در پایان می گوید: اگر جنگ راهی باشد که آمریکاییها از طریق آن جغرافیا را بیاموزند، شاید برای ترامپ نیز درسی باشد. درس ساده این است: مکانهای دیگر و مردم دیگر واقعی هستند، برنامهها و اراده خود را دارند—و اقدامات آمریکا پیامدهایی دارد که نمیتواند آنها را کنترل کند. همه چیز خیالپردازی است.
فک نکنم