رویداد۲۴| سایه سنگین نااطمینانی در سیزدهمین روز جنگ، بیش از هر زمان دیگری بر بازارهای مالی ایران سنگینی میکند. شوکهای پیاپی خبری و نوسانات لحظهای، جامعه را با یک سوال حیاتی و نگرانکننده روبهرو کرده است؛ در این آشفته باز پولمان را کجا پنهان کنیم؟
اختلالات اخیر در سامانه برخی بانکهای بزرگ دولتی از جمله بانک سپه، ملی و تجارت، موجی از نگرانی را میان سپردهگذاران ایجاد کرده است. شایعات مربوط به حملات سایبری و از دسترس خارج شدن موقت خدمات بانکی، بسیاری را به فکر خروج نقدینگی انداخته است. با این حال، کارشناسان معتقدند ساختار بانکی کشور علیرغم این فشارها، همچنان تحت حمایت حاکمیتی است. اما واقعیت این است که در شرایط جنگی، نقدشوندگی حرف اول را میزند. فلج شدن موقت سیستمهای پرداخت نشان داد که تکیه صددرصدی به موجودی کارتهای بانکی در لحظات بحرانی میتواند ریسک بزرگی باشد. حفظ بخشی از دارایی بهصورت نقد (اسکناس) برای مصارف ضروری روزانه، توصیهای است که این روزها در محافل اقتصادی شنیده میشود، نه به معنای ورشکستگی بانکها، بلکه به دلیل احتمال تداوم اختلالات فنی. بگذریم از اینکه با مراجعه به چند دستگاه خودپرداز و درخواست وجه نقد متوجه میشوید که برای این اقدام دیر شده و عملا پول نقدی در دسترس نیست.
تاریخ نشان داده است که طلا، وفادارترین رفیق روزهای سخت است. با طولانی شدن روند جنگ و کمرنگ شدن امیدهای واهی به آتشبس فوری، تقاضا برای سکه و طلا به اوج خود رسیده است. در شرایطی که تورم انتظاری ناشی از هزینههای جنگ، ارزش پول ملی را تهدید میکند، طلا به عنوان یک سپر دفاعی عمل میکند.
اگر سناریوی جنگ فرسایشی پیش برود، طلا همچنان پیشتاز بازارهای موازی خواهد بود. اما خریداران باید هوشمندانه عمل کنند؛ در اوج هیجانات بازار، حباب سکه میتواند به اندازه خود جنگ خطرناک باشد. طلا با اجرت پایین یا شمشهای استاندارد، گزینههای معقولتری برای حفظ ارزش سرمایه در بلندمدت هستند. از سوی دیگر، هرگونه خبر موثق درباره آتشبس میتواند یک ریزش موقت و تخلیه حباب را در این بازار رقم بزند، اما تا زمانی که ریشههای تنش باقی است، مسیر کلی این فلز زرد، صعودی پیشبینی میشود.
در سالهای اخیر، رمز ارزها به عنوان «طلای دیجیتال» معرفی شدهاند، اما شرایط خاص ایران یک متغیر مجهول به این معادله اضافه کرده است: «محدودیت اینترنت». در روزهای اخیر که اختلال در شبکههای جهانی و محدودیتهای داخلی شدت یافته، دسترسی به صرافیهای آنلاین و کیف پولهای سختافزاری برای بسیاری دشوار شده است.
اگرچه رمز ارزها داراییهای فرامرزی هستند و در صورت سقوط ارزش پول ملی، ارزش خود را حفظ میکنند، اما ریسک نقدشوندگی آنها در فضای جنگی ایران بسیار بالا است. بدون اینترنت پایدار، دارایی دیجیتال عملاً غیرقابل دسترس میشود. از این رو، ورود سنگین به این بازار در شرایط فعلی، تنها برای کسانی توصیه میشود که دسترسیهای جایگزین و دانش فنی بالایی دارند؛ برای عموم مردم، این بازار در وضعیت هشدار قرمز قرار دارد.
در این اوضاع و احوال جنگی مهمترین اصل، «تنوعبخشی» است. هجوم یکباره به یک بازار خاص (مثلاً خرید انبوه دلار یا خروج کامل پول از بانک) میتواند منجر به تصمیمات احساسی و ضررهای جبرانناپذیر شود.
واقعیت بازار نشان میدهد که در صورت تداوم جنگ، داراییهای فیزیکی و نقدشونده (مانند طلا و ارزهای معتبر) برتری قاطعی بر داراییهای کاغذی و بانکی دارند. اما نباید فراموش کرد که بازار در شرایط جنگی، با «خبر» جابجا میشود. سرمایهگذاران باید بخشی از نقدینگی خود را برای شکار فرصتها در صورت فروکش کردن تنشها حفظ کنند.
اگر در روزهای آتی سیگنالهای جدی از آتشبس صادر شود، شاهد یک سکته قیمتی در بازار طلا و ارز خواهیم بود که فرصتی برای خروج موقت یا اصلاح سبد است. اما در صورت اصرار طرفین بر ادامه نبرد، بازارهای دارایی به سمت سقفهای جدید حرکت خواهند کرد. در این میان، کاهش توان نظارتی دولت بر بازارها به دلیل تمرکز بر هزینههای نظامی، میتواند فضا را برای سفتهبازی بیشتر باز کند.
توصیه نهایی به شهروندان این است که در این شرایط، هدف اول باید «حفظ قدرت خرید» باشد، نه «کسب سودهای کلان». پناه گرفتن در داراییهای امن و فیزیکی، منطقیترین واکنشی است که میتوان در برابر عدم قطعیتهای سیاسی و نظامی نشان داد.