رویداد۲۴ | رمضان، ماه میهمانی خدا، با همه برکاتش رو به اتمام است و ما به روزهای پایانی این سفر روحانی رسیدهایم. روز بیست و پنجم، در حالی که نوای مناجات و تلاوت قرآن هنوز در فضا طنینانداز است، دعایی عمیق و پرمعنا از دل تاریخ برمیخیزد که گویی قطبنمایی برای هدایت قلب و راهنمایی برای زندگی عملی ماست. این دعا نه تنها یک زمزمه ساده، بلکه درخواستی جامع برای تعیین جهتگیریهای درونی و بیرونی انسان است:
«اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی فِیْهِ مُحِبّا لاَوْلِیآئِکَ، وَمُعادِیا لاَعْدائِکَ، مُسْتَنّا بِسُنَّةِ خاتَمِ أَنْبِیائِکَ، یا عاصِمَ قُلُوبِ النَّبِیِّینَ.»
این کلمات نورانی، ترجمه و تفسیرشان، دریچهای به سوی شناخت عمیقتر مسیر کمال میگشایند. بیایید با هم به عمق این مفاهیم سفر کنیم.
نخستین بخش از دعای روز بیست و پنجم، از ما میخواهد که در این روز، دوست دوستان خدا و دشمن دشمنانش باشیم. «خدایا، مرا دوست دوستانت و دشمن دشمنانت قرار ده!» این جمله، بیش از یک آرزو، یک درخواست برای تغییر بنیادین در جهتگیریهای قلبی ماست. آیا تا به حال به این فکر کردهایم که دلمان به سمت چه کسانی کشیده میشود و از چه چیزهایی گریزان است؟
امام باقر (علیهالسّلام) در حدیثی گرانبها فرمودند: «اگر اراده کردی که بفهمی بهشتی و یا جهنمی هستی، به قلبت مراجعه کن، اگر دیدی اهل طاعت را دوست داری، اهل بهشت و اگر اهل گناه را دوست داری، اهل جهنم هستی و انسان در قیامت با کسی که او را دوست دارد، محشور میشود.» این کلام نورانی به ما یادآوری میکند که محبتهای قلبی ما، در واقع نشاندهنده مسیر نهایی ماست. اینکه دلمان به سمت کسانی گرایش دارد که در راه بندگی و پرهیزکاری قدم برمیدارند، خود نشانی از سلامت روح و آمادگی برای سعادت ابدی است.
شاید بپرسید دوستان خدا چه کسانی هستند؟ آنها تنها شخصیتهای تاریخی یا مقدس در کتابها نیستند. "اولیاء الله" یا یاران خدا، آن بندگان خالصی هستند که هیچگاه از فرمان پروردگار و رسولش سرپیچی نکردند. این دایره شامل انبیا، ائمه معصومین (علیهمالسلام)، شهدا و تمام بندگان مخلصی میشود که زندگیشان را وقف رضایت الهی کردهاند. مقام و مرتبه آنها متفاوت است، اما نقطه اشتراکشان اخلاص و تسلیم در برابر حق است.
بیشتر بخوانید: دعای جوشن کبیر به همراه ترجمه
قرآن کریم، رسول اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) را بهترین الگو معرفی میکند: «قُلْ إِن کُنتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللّهُ» (آل عمران/۳۱)؛ یعنی «بگو (ای پیغمبر) اگر خدا را دوست میدارید، مرا پیروی کنید که خدا شما را دوست میدارد.» و در آیهای دیگر میفرماید: «لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ...» (احزاب/۲۱)؛ یعنی «قطعاً برای شما در (اقتدا) به رسول خدا سرمشقی نیکو است.» این آیات نشان میدهند که دوست داشتن دوستان خدا، راهی برای رسیدن به محبت خود خداست و نقطه اوج آن، پیروی از پیامبر گرامی اسلام است.
دشمنان خدا چه کسانی هستند؟ بیشک، ابلیس، که از همان آغاز خلقت آدم (علیهالسلام) با تکبر خود نافرمانی کرد، سرسلسله این دشمنی است. اما نباید فراموش کنیم که خداوند نیازی به دشمن ندارد؛ این دشمنی در واقع، تلاش ابلیس و پیروانش برای دور کردن انسان از مسیر سعادت است. خداوند برای امتحان و رشد ما، قدرت اختیار و مقابله با وسوسههای شیطانی را به ما داده است.
قرآن صراحتاً میفرماید: «إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُّبِینٌ» (بقره/۱۶۸)؛ یعنی «همانا شیطان برای شما دشمنی آشکار است.» و ما را از پیروی از او برحذر میدارد: «وَلاَ تَتَّبِعُواْ خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ» (بقره/۲۰۸)؛ یعنی «و (از) وسوسههای شیطان پیروی نکنید.» چرا که او «یُخْرِجُونَهُم مِّنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ» (بقره/۲۵۷)؛ یعنی «ایشـان را از نور به سوی تاریکی خارج میکند.» شیاطین، چه از جن و چه از انس، دوستانی دارند که به آنها وسوسه میکنند تا انسان را از راه حق منحرف سازند: «وَإِنَّ الشَّیَاطِینَ لَیُوحُونَ إِلَى أَوْلِیَآئِهِمْ» (انعام/۱۲۱). بنابراین، دشمنی با دشمنان خدا، در واقع مبارزه با هر آنچه ما را از نور الهی دور میکند، میباشد.
بخش سوم و شاید یکی از عملیترین قسمتهای دعا، درخواست «مُسْتَنّا بِسُنَّةِ خاتَمِ أَنْبِیائِکَ» است؛ یعنی «پیرو راه و روش خاتم پیغمبرانت قرار بده.» این جمله نه تنها اشاره به گذشته، بلکه نگاهی عمیق به نحوه زندگی ما در زمان حال دارد. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) بهترین الگو و اسوه حسنه برای تمام ابعاد زندگی بشری هستند و سنت ایشان، نقشه راهی است برای رسیدن به سعادت.
متاسفانه امروزه، در هیاهوی زندگی مدرن، گاه سنتهای نبوی غریب و مظلوم واقع میشوند. سنتهایی که ریشه در فطرت پاک انسانی دارند، به بهانههای مختلف نادیده گرفته میشوند. یکی از بارزترین مثالها، سنت حسنه ازدواج است. پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) با صراحت فرمودند: «النِّکاحُ سُنَّتِی، فَمَن رَغِبَ عَن سُنَّتی فَلَیسَ مِنّی»؛ یعنی «ازدواج سنت من است پس هر کس از آن دوری گزیند و روی گردان شود، از من نیست.».
اما امروز چه میبینیم؟ سختگیریهای بیجا، انتظارات غیرمنطقی و چشم و همچشمیها، این سنت شیرین و الهی را به یک "هیولا" تبدیل کرده است. در حالی که امام سجاد (علیهالسلام) با کلامی زیبا فرمودند که ازدواج پس از توافق دختر و پسر، به اندازه پاک کردن گوشت از یک استخوان آسان است! این نشان میدهد که پیامبران و ائمه، چقدر بر تسهیل و اهمیت این سنت تأکید داشتند. اما با سنتشکنیها، شاهد آسیبهای اجتماعی فراوانی هستیم که گریبانگیر جوانان ما شده است.
دعای روز بیست و پنجم با جمله «یا عاصِمَ قُلُوبِ النَّبِیِّینَ»؛ «ای نگهدار دلهای پیامبران» به اوج خود میرسد. این فراز پایانی، تجلیگاه قدرت الهی در حفظ پیامبران از هر گونه لغزش و خطا است. اگر خداوند دلهای پیامبران را از انحرافات حفظ میکند تا بتوانند الگو و راهنمای ما باشند، ما نیز از او میخواهیم که قلبهای ما را، به برکت پیروی از سنت خاتم انبیاء، از گمراهیها و وسوسههای شیطانی حفظ کند.
دعای روز بیست و پنجم ماه رمضان، در حقیقت یک نقشه راه برای زندگی مومنانه است. این دعا ما را فرامیخواند تا درونیترین تمایلات قلبیمان را با اراده الهی هماهنگ کنیم؛ دوستان خدا را دوست بداریم و از دشمنانش دوری گزینیم، و در عمل، راه و روش پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) را سرمشق خود قرار دهیم. اینها همه، عناصری حیاتی برای ساختن یک زندگی سرشار از معنا، آرامش و حرکت به سوی کمال هستند.