فرارو- تحقیقات نشان میدهند آنچه میخوریم و مینوشیم، فراتر از سلامت جسم، بر سلامت روان و میزان افسردگی تأثیر مستقیم دارد و با انتخاب رژیم غذایی مناسب میتوان مسیر درمان افسردگی را تسهیل کرد.
به گزارش فرارو به نقل از سایکولوژی تودی، افسردگی اساسی یا اختلال افسردگی عمده (MDD) یکی از شایعترین اختلالات روانی است و سالانه حدود ۱۰.۴ درصد از بزرگسالان را درگیر میکند و در طول زندگی بیش از ۲۰ درصد افراد را تحت تأثیر قرار میدهد. متأسفانه، رواندرمانی و داروهای ضدافسردگی بهتنهایی تنها در حدود ۳۸ درصد بیماران باعث رفع کامل علائم میشوند و ترکیب این دو روش تنها بهبود جزئیتری ایجاد میکند.
بنابراین، روشن است که برای بیمارانی که با درمانهای رایج تنها به بهبود جزئی دست مییابند، نیاز به روشهای تکمیلی وجود دارد. خوشبختانه گزینههای متنوعی برای این دسته از بیماران وجود دارد، از جمله داروهای اضافی، تحریک مغناطیسی ترانسکرانیال، درمان الکتروشوک، اسپری بینی اسکتمین و مداخلات سبک زندگی.
مداخلات سبک زندگی معمولاً شامل فعالسازی رفتاری (انجام فعالیتهای لذتبخش، معنادار یا مهارتساز، ورزش منظم و غیره)، بهبود روابط اجتماعی، ارتقای کیفیت خواب و تغییرات تغذیهای است. اخیراً استفاده از غذا و نوشیدنی برای بهبود سلامت روان توجه بیشتری یافته و شاخهای از روانپزشکی تحت عنوان روانپزشکی تغذیهای به سرعت در حال گسترش است.
آنچه میخوریم و مینوشیم برای سلامت مغز حیاتی است، اما آنچه نباید بخوریم نیز اهمیت دارد. محدود کردن غذاهای فوقپردازششده یکی از مهمترین اقدامات برای بهبود سلامت، بهویژه سلامت مغز است. مطالعات نشان میدهد که مصرف بالای غذاهای فوقپردازششده، به ویژه شیرینکنندههای مصنوعی و نوشیدنیهای شیرینشده مصنوعی، با افزایش ریسک افسردگی همراه است.
با اینکه تغییرات غذایی برای درمان طیف وسیعی از اختلالات روانی به کار میرود، تمرکز این بحث بر افسردگی است. شواهد نشان میدهد که تغذیه نقش مهمی در پیشگیری و درمان بالینی افسردگی دارد.
در طی یک پژوهش جدید بزرگسالان مبتلا به افسردگی اساسی با عادات غذایی نامطلوب را با رژیم مدیترانهای اصلاحشده درمان شدند. این مطالعه تصادفی و کنترلشده نشان داد که بهبود کیفیت غذاها با کاهش علائم افسردگی مرتبط است. گروه کنترل تنها حمایت اجتماعی دریافت کردند و توصیهای درباره تغییر رژیم غذایی نداشتند؛ این گروه کاهش مشابهی در علائم افسردگی نشان ندادند.
رژیم مدیترانهای شامل غذاهای گیاهی، چربیهای سالم (بهویژه روغن زیتون فرابکر)، ماهی، مقادیر کم گوشت قرمز و حداقل غذاهای فوقپردازششده است. این رژیم روزانه شامل میوه، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات، آجیل و دانهها به همراه مقدار زیاد روغن زیتون است و غذاها بهآرامی مصرف میشوند.
این رژیم برای بیمارانی که همزمان تحت درمانهای استاندارد مانند رواندرمانی و یا داروهای ضدافسردگی هستند مفید است. غذا بهتنهایی درمان محسوب نمیشود، بلکه بهعنوان درمان کمکی عمل میکند. یکی از دلایل مفید بودن رژیم مدیترانهای، خواص ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی آن است. درصد قابل توجهی از بیماران افسرده دچار التهاب سیستمیک و استرس اکسیداتیو هستند. کاهش التهاب و استرس اکسیداتیو میتواند در پیشگیری و درمان افسردگی نقش مهمی داشته باشد.
بیشتر بخوانید: متفورمین؛ داروی رایج دیابت راز عمر طولانی در زنان
روش دیگر تغذیهای برای افسردگی، رژیم کتوژنیک است. هنوز دادههای کنترلشده کافی برای توصیه عمومی آن وجود ندارد و استفاده از آن باید تحت نظر پزشک و کارشناس تغذیه باشد. این رژیم بهعنوان درمان کمکی مطرح میشود. رژیم کتوژنیک کمکربوهیدرات است و روزانه فقط ۲۰ تا ۵۰ گرم کربوهیدرات دارد، چربی بالایی مصرف میشود و پروتئین بهصورت متوسط است. نمونههای غذایی شامل تخممرغ، گوشت (مرغ و بوقلمون)، ماهی، آووکادو، آجیل و سبزیجات کمکربوهیدرات است.
مغز تنها ۲ درصد وزن بدن را دارد، اما ۲۰ درصد انرژی را مصرف میکند. منبع اصلی انرژی آن گلوکز است. وقتی گلوکز کافی نباشد، مغز از کتونها استفاده میکند؛ این مواد از تجزیه چربی در کبد تولید میشوند و انرژی لازم بدن را تأمین میکنند. افزایش سطح کتونها در خون، کتوز نام دارد.
کتوز میتواند با روزهداری، رژیم کتوژنیک، ورزش طولانی یا در دیابتیها رخ دهد. در افراد افسرده با مقاومت به انسولین، شدت علائم افسردگی با میزان مقاومت به انسولین ارتباط دارد. رژیم کتوژنیک محیطی در مغز ایجاد میکند که التهاب را کاهش، خاصیت آنتیاکسیدانی دارد و فعالیت میتوکندریها را حمایت میکند. میتوکندریها بهعنوان نیروگاه سلول شناخته میشوند و انرژی شیمیایی لازم برای عملکرد سلول را فراهم میکنند.
این رژیم میتواند برای بیماران افسردگی مقاوم به درمان که چاق هستند، مقاومت به انسولین دارند یا سندرم متابولیک دارند، مفید باشد. با این حال، افرادی که داروی GLP-۲ مصرف میکنند، بیماران کلیوی مزمن و افرادی با منعهای پزشکی دیگر نباید بدون نظارت پزشک از آن استفاده کنند.
تغذیه نقش مهمی در پیشگیری و درمان افسردگی دارد و میتواند بهعنوان درمان کمکی مؤثر عمل کند. رژیم مدیترانهای از نظر پژوهشی ثابت شده و برای سلامت عمومی و بهویژه بیماران افسرده مفید است. رژیم کتوژنیک نیز میتواند در موارد خاص کمککننده باشد، اما تنها با توصیه پزشک و نظارت کارشناس تغذیه باید اجرا شود.
در نهایت، غذا نه تنها سوخت بدن بلکه ابزار کمکی درمان روانی است و انتخابهای آگاهانه در تغذیه میتوانند مسیر درمان افسردگی را تسهیل و کیفیت زندگی را بهبود بخشند.