رویداد۲۴| طی روزهای گذشته تصاویر ماهوارهای از یک لکه نفتی در نزدیکی جزیره خارک، گمانهزنیهای زیادی درباره منشأ آن ایجاد کرده بود، حالا مقامهای ایرانی، تحلیلگران محیطزیست و رسانههای منطقهای روایتهای متفاوتی از ماجرا ارائه میکنند؛ روایتی که از «دروغ محض» خواندن ادعای رهاسازی نفت توسط ایران آغاز میشود و به احتمال نشت از خطوط فرسوده یا حتی حمله به نفتکشها میرسد.
سخنان تازه اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه، و همزمان تحلیلهای کاوه مدنی و گزارش رسانههایی، چون میدل ایست نیوز، نشان میدهد پرونده این لکه نفتی هنوز پر از ابهام است؛ ابهامی که در میانه جنگ و تنشهای نظامی در خلیج فارس، بیش از هر زمان دیگری حساس شده است.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، امروز در واکنش به ادعاهای مطرحشده درباره رهاسازی عمدی نفت توسط ایران در آبهای خلیج فارس، این موضوع را «دروغ محض» توصیف کرد.
او با اشاره به نگرانی ایران درباره آسیبهای زیستمحیطی در خلیج فارس، دریای عمان و تنگه هرمز گفت که سابقه این خسارتها به دههها حضور نظامی آمریکا و جنگهای منطقهای بازمیگردد. بقائی همچنین تأکید کرد که محیط زیست دریایی مسئلهای فراملی است و نیاز به سازوکار منطقهای برای حفاظت از تنگه هرمز وجود دارد.
اظهارات بقائی در شرایطی مطرح میشود که طی روزهای اخیر برخی رسانههای غربی مدعی شده بودند ایران به دلیل پر شدن ظرفیت ذخیرهسازی نفت، بخشی از نفت استخراجی را وارد دریا کرده است؛ ادعایی که تهران آن را کاملاً رد میکند.
همزمان با موضعگیری رسمی ایران، کاوه مدنی، پژوهشگر و فعال محیطزیست، نیز در رشتهتوییتی به بررسی تصاویر ماهوارهای و رفتار لکه نفتی پرداخته است. او در این تحلیل که برخلاف برخی روایتهای سیاسی، بیشتر بر جنبه فنی و محیطزیستی ماجرا تمرکز دارد، میگوید: لکه مشاهدهشده در نزدیکی جزیره خارک «به احتمال زیاد منشأ نفتی» داشته، اما هیچ نشانهای وجود ندارد که ثابت کند ایران به دلیل کمبود ظرفیت ذخیرهسازی، عمداً نفت را وارد دریا کرده است.
او تأکید کرده که ایران همچنان ظرفیت ذخیرهسازی نفت دارد و رهاسازی حجم محدودی نفت نیز «هیچ منفعت راهبردی» برای تهران ایجاد نمیکند. به گفته مدنی، ابعاد لکه و نحوه حرکت آن بیشتر با سناریوی نشت از خطوط انتقال فرسوده یا آسیبدیده همخوانی دارد.
بر اساس تحلیلهای منتشرشده، این لکه از زمان نخستین شناسایی کوچکتر شده و به سمت جنوبغربی، یعنی آبهای نزدیک عربستان سعودی، حرکت کرده است. با این حال مدنی معتقد است منشأ نشت احتمالاً مهار یا متوقف شده است.
او البته هشدار میدهد که شرایط جنگی، عملیات نگهداری و کنترل تأسیسات نفتی را دشوارتر میکند و همین مسئله احتمال رخدادهای مشابه را افزایش میدهد.
در میانه این گمانهزنیها، گزارش تازهای از سوی وبسایت ردیابی کشتیها یعنی «تانکر تراکرز» و بازنشر آن در میدل ایست نیوز، روایت دیگری را وارد پرونده کرده است.
طبق این گزارش، منشأ لکه نفتی نه تأسیسات ایران، بلکه سوپرنفتکش اماراتی «بارکه» متعلق به شرکت ملی نفت ابوظبی (ادنوک) بوده است؛ نفتکشی که گفته میشود اوایل ماه مه در نزدیکی تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفته و تصاویر ماهوارهای نیز نشت نفت از آن را ثبت کردهاند.
بر اساس این گزارش، محموله نفتکش بعداً به کشتی دیگری منتقل شده و خود نفتکش اکنون خالی است. همچنین تصاویری از حضور قایقهای تندرو در اطراف این نفتکش منتشر شده که به پیچیدهتر شدن ماجرا دامن زده است.
هرچند هنوز هیچ مرجع بینالمللی مستقلی این روایت را بهطور قطعی تأیید نکرده، اما طرح نام یک نفتکش اماراتی باعث شده فرضیه ارتباط مستقیم لکه نفتی با تأسیسات خارک تا حدی زیر سؤال برود.
آنچه در میان همه این روایتهای متناقض کمتر دیده میشود، خود بحران محیطزیستی است. خلیج فارس یکی از حساسترین اکوسیستمهای دریایی جهان به شمار میرود؛ پهنهای نیمهبسته که هرگونه آلودگی نفتی در آن میتواند آثار طولانیمدتی بر حیات دریایی، آبشیرینکنها و اقتصاد ساحلی کشورهای منطقه بگذارد.
اگرچه برخی تحلیلهای اولیه از احتمال رسیدن این لکه به تأسیسات آبشیرینکن عربستان سعودی خبر میدادند، اما بررسیهای بعدی نشان داد احتمال چنین اتفاقی فعلاً پایین است.
با این حال کارشناسان هشدار میدهند ادامه تنشهای نظامی در منطقه، خطر بروز حوادث مشابه را افزایش میدهد؛ حوادثی که شاید در هیاهوی جنگ و درگیری، کمتر مورد توجه قرار بگیرند، اما تبعاتشان سالها باقی میماند.
در واقع، لکه نفتی خارک فقط یک حادثه زیستمحیطی نیست؛ تصویری است از منطقهای که زیر سایه جنگ، تحریم، تنش و رقابتهای ژئوپلیتیک، حتی دریا و محیط زیستش هم امنیت ندارد.