پشت پرده تصاویر ماهوارهای جنجالی؛ ماجرای لکه مشکوک در خارک چیست؟
رویداد۲۴| جزیره خارک دوباره به کانون توجه رسانههای بینالمللی تبدیل شده؛ اینبار نه بهدلیل حمله نظامی یا تنش در خلیج فارس، بلکه بهخاطر لکهای بزرگ و مشکوک روی آب. تصاویری ماهوارهای که طی روزهای گذشته منتشر شده، از وجود لکهای خاکستری و سفید در آبهای غرب خارک حکایت دارد؛ لکهای که برخی آن را نشتی نفت و برخی دیگر «پسماند نفتکشها» توصیف میکنند. در شرایطی که هیچ مقام رسمی از وزارت نفت یا سازمان محیط زیست توضیح شفافی ارائه نکرده، روایتها درباره منشأ این لکه در حال رقابت با یکدیگرند.
ماجرا از کجا شروع شد؟
خبرگزاری رویترز در گزارشی نوشت تصاویر ثبتشده توسط ماهوارههای «سنتینل» متعلق به پروژه اروپایی «کوپرنیکوس» بین روزهای ۱۶ تا ۱۸ اردیبهشت، لکهای وسیع را در نزدیکی خارک نشان میدهد که «از نظر ظاهری با نفت مطابقت دارد». به نوشته رویترز، «لئون مورلند» پژوهشگر «رصدخانه منازعه و محیط زیست» برآورد کرده این لکه حدود ۴۵ کیلومتر مربع از سطح آب را پوشش داده است.
رویترز همچنین به نقل از «لوئیس گادارد» از مؤسسه دیتا دسک نوشته این آلودگی میتواند «بزرگترین لکه نفتی از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران» باشد. این رسانه تأکید کرده هنوز منشأ دقیق نشت مشخص نیست و تصاویر جدیدتر نشانهای از ادامه نشت فعال را نشان نمیدهد.
اهمیت ماجرا فقط به یک لکه نفتی محدود نیست. خارک قلب صادرات نفت ایران است؛ جزیرهای که بنا بر گزارشهای بینالمللی، حدود ۹۰ درصد صادرات نفت ایران از آن انجام میشود و بخش عمده نفت ارسالی به چین از همین مسیر عبور میکند.
روایت رسمی: عملیات روانی دشمن
در داخل ایران، اما روایت متفاوتی مطرح شد. جعفر پورکبگانی، نماینده بوشهر، گناوه و دیلم در مجلس، در واکنش به تصاویر منتشرشده، ادعای «رهاسازی نفت به دریا بهدلیل پر شدن مخازن» را رد کرد و آن را «بخشی از عملیات روانی دشمن» دانست.
او تاکید کرد که لکههای دیدهشده «مربوط به روغن و پسماند آب توازن نفتکشهای اروپایی» است که بهگفته او «به زیان محیط زیست در دریا تخلیه شدهاند». این نخستین واکنش رسمی در ایران بود؛ واکنشی که با ارائه سند یا جزئیات فنی همراه نبود، اما منشأ آلودگی را به نفتکشهای خارجی نسبت داد.
با این حال، نکته قابل توجه آن است که تاکنون نه وزارت نفت و نه سازمان حفاظت محیط زیست توضیح مستقلی درباره این تصاویر منتشر نکردهاند؛ سکوتی که باعث شده گمانهزنیها همچنان ادامه پیدا کند.
ماجرای مخازن پر خارک
همزمان با انتشار تصاویر ماهوارهای، برخی کاربران و تحلیلگران فضای مجازی مدعی شدند که مخازن ذخیره نفت خارک در آستانه پر شدن قرار دارند و همین مسئله میتواند فشار روی زیرساختهای نفتی را افزایش داده باشد.
نیما منصفی، فعال رسانهای اصولگرا، در رشتهتوییتی تلاش کرد با تحلیل تصاویر ماهوارهای این ادعا را رد کند. او توضیح داد که سقف شناور مخازن نفتی در تصاویر ماهوارهای بسته به میزان ذخیره نفت، رنگ متفاوتی پیدا میکند؛ سفید براق برای مخازن پر، خاکستری برای نیمهپر و تیره برای مخازن خالی.
منصفی با محاسبه تقریبی حجم مخازن نوشت چندین مخزن بزرگ و متوسط خارک همچنان ظرفیت خالی قابل توجهی دارند و بنابراین نمیتوان با قطعیت گفت که ایران بهدلیل پر شدن مخازن، ناچار به تخلیه نفت در دریا شده است. او البته تأکید کرد این برآوردها قطعی نیست و عواملی مانند زاویه خورشید، سایه مخازن و کیفیت تصاویر ماهوارهای میتواند خطا ایجاد کند.
خلیج فارس زیر فشار جنگ و نفت
ماجرای لکه خارک در خلأ رخ نداده است. طی هفتههای گذشته، رسانههای بینالمللی بارها درباره آسیبپذیری زیرساختهای نفتی ایران در جریان تنشهای نظامی هشدار داده بودند. رسانههای خارجی از جمله سیانان و رویترز پیشتر گزارش داده بودند که خارک یکی از اهداف حساس در تنشهای اخیر بوده و هرگونه اختلال در آن میتواند بازار جهانی نفت را متاثر کند.
برخی گزارشها حتی احتمال آسیب به خطوط لوله قدیمی یا زیرساختهای فرسوده نفتی را مطرح کردهاند. نیویورک پست به نقل از تحلیلگران انرژی نوشت یکی از سناریوهای محتمل، «پارگی خطوط لوله قدیمی زیر دریا» است؛ هرچند هیچ سند رسمی برای این فرضیه ارائه نشده است.
از سوی دیگر، کارشناسان محیط زیست هشدار میدهند که حتی یک نشت محدود نفتی در آبهای خلیج فارس میتواند آثار گستردهای بر اکوسیستم منطقه داشته باشد؛ منطقهای که بهدلیل تردد سنگین نفتکشها، جنگ و تحریم، در سالهای اخیر بارها با بحرانهای زیستمحیطی مواجه شده است.
فعلاً هیچکس با قطعیت نمیگوید آنچه در تصاویر ماهوارهای دیده شده دقیقاً چیست؛ نشت نفت از تأسیسات ایران، تخلیه پسماند نفتکشها یا نتیجه آسیبهای جنگی. اما آنچه روشن است، اینکه خارک بار دیگر به نقطهای حساس در معادلات انرژی و امنیت منطقه تبدیل شده است.
در میانه سکوت نهادهای رسمی، تصاویر ماهوارهای حالا بیش از هر زمان دیگری به ابزار روایتسازی تبدیل شدهاند؛ تصاویری که هر طرف تلاش میکند معنای مطلوب خود را از دل آنها بیرون بکشد. اما زیر تمام این روایتها، یک واقعیت همچنان روی آب مانده است: لکهای بزرگ در قلب مهمترین پایانه نفتی ایران.
