رویداد۲۴ | گروه ورزشی- تیم ملی ایران بالاخره بعد از فراز و نشیب های زیاد قرار است راهی جام جهانی شود و حالا اسامی همراهان تیم به دلایل بسیار زیادی که از حوصله جمع خارج است، برای افکار عمومی مهم است. در تمام ادوار گذشته جام جهانی، رسم بر این بوده که فدراسیون فوتبال با همکاری وزارت ورزش و معاونت مطبوعاتی وزارت فرهنگ و ارشاد، تعدادی از خبرنگاران را برای پوشش مسابقات همراه تیم ملی اعزام کند. البته این اعزامها تقریباً همیشه با حاشیه همراه بوده است. در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر، بهجای برخی خبرنگاران منتقد که در حوادث سال ۱۴۰۱ موضعگیری کرده بودند، تعدادی فعال سیاسی و رسانهای نزدیک به جریانهای تندرو، بههمراه افرادی نامشخص (نظیر خانم بیکاز)، راهی قطر شدند. در جام جهانی روسیه نیز برای نخستین بار بحث حذف خبرنگاران منتقد فدراسیون جدی شد. حتی در جام جهانی ۲۰۰۶ آلمان هم سازمان تربیت بدنی وقت برخی خبرنگاران منتقد فدراسیون را اعزام کرد. با این حال، وجه مشترک همه این دورهها، غیرشفاف بودن روند انتخاب خبرنگاران بود. در دوره اخیر، اما روایتهایی از «رانت» و «نورچشمیپروری» نیز به این ابهام اضافه شده است.
فدراسیون فوتبال مدتی است شمشیر را برای رسانههای منتقد از رو بسته است. جوابیههای عصبی همراه با تهدید به پروندهسازی و برخورد قضایی، بخشی از رویه مدیران فدراسیون در واکنش به انتقاد برخی رسانهها بوده است. فدراسیون علاوه بر این رفتارها، از ابزارهای دیگری هم برای بهزعم خود «ادب کردن» رسانهها و خبرنگاران منتقد استفاده میکند؛ از صادر نکردن آیدیکارت پوشش مسابقات گرفته تا دعوت نکردن به مراسمها و حتی حذف نام برخی خبرنگاران از برنامههایی مانند چکاپ پزشکی در ایفمارک.
در ماجرای اعزام خبرنگاران به جام جهانی نیز، فدراسیون در حالی برای ثبتنام رسانهها فراخوان داده بود که از همان ابتدا برخی رسانههای منتقد را کنار گذاشت و اساساً آنها را در جریان برنامه قرار نداد؛ از جمله رویداد۲۴. البته لازم است تأکید کنیم که حتی اگر در جریان هم قرار میگرفتیم، قصد ورود به این فرآیند را نداشتیم، چرا که از رویکرد فدراسیون و سازوکار تصمیمگیری آن آگاه بودیم.
بیشتر بخوانید:
خبرنگاری که رفت سیگار بکشد و برنگشت/ آیا دبیر سیاسی موج پناهنده شده است؟
در دورههای گذشته جام جهانی، خبرنگاران ایرانی میتوانستند مستقلاً از طریق پنل فیفا برای پوشش رسانهای مسابقات ثبتنام کنند و سپس همراه فدراسیون سفر کنند. اما در دوره اخیر، به دلیل شرایط جنگی، اختلال اینترنت و همچنین میزبانی آمریکا، روند ثبتنام با مشکل مواجه شد.
در این مرحله، فدراسیون به رسانهها ــ البته بهجز رسانههای منتقد ــ اعلام کرد خبرنگاران میتوانند ثبتنام اولیه را بهصورت داخلی انجام دهند. برخی منابع خبری میگویند پس از ثبتنام اولیه، خبرنگاران مجرد و همچنین خبرنگاران منتقد فدراسیون حذف شدهاند. گفته میشود حذف خبرنگاران مجرد به دلیل نگرانی از احتمال پناهندگی آنها بوده و این تصمیم توسط نهادی خارج از فدراسیون اتخاذ شده است.
با این حال، رسانهها این امکان را داشتند که در صورت حذف خبرنگار خود، فرد دیگری را معرفی کنند. اما سؤال مهم اینجاست: معیار «خبرنگار منتقد» یا «غیرهمسو» را چه کسی تعیین کرده است؟ برخی منابع میگویند این تفکیک توسط روابط عمومی فدراسیون انجام شده و برخی دیگر معتقدند مدیر رسانهای امیر قلعهنویی نقش اصلی در غربال را داشته است. به همین دلیل هنوز برخی خبرنگاران نمیدانند به دلیل انتقاد از فدراسیون کنار گذاشته شدهاند یا بهخاطر پرسشگری از سرمربی تیم ملی.
در این میان، روایت دیگری هم مطرح شده است. یک منبع مطلع به خبرنگار رویداد۲۴ گفته یکی از مهمترین فیلترهای انتخاب خبرنگاران، وضعیت مالی آنها بوده است. به گفته این منبع، به خبرنگاران اعلام شده که برای دریافت ویزای آمریکا باید با هزینه شخصی یا با حمایت رسانه محل کارشان به ترکیه بروند و آنجا درخواست ویزا بدهند.
همین مسئله باعث شد بسیاری از خبرنگاران به دلیل هزینه سنگین سفر و اقامت چندروزه در ترکیه، از ادامه مسیر انصراف دهند؛ چرا که بسیاری از رسانهها نیز توان پرداخت این هزینهها را نداشتند. در نتیجه، تنها برخی رسانههای دولتی دارای بودجه یا افرادی با شرایط مالی مناسب در فرآیند باقی ماندند.
بیشتر بخوانید:
فدراسیون فوتبال در پاسخ به رویداد ۲۴: بازیهای درونتیمی تصمیم فنی بود، نه ضعف مدیریتی
پاسخ رویداد۲۴ به جوابیه عجیب فدراسیون فوتبال | مشکل از تحلیل رسانههاست یا آشفتگی مدیران؟
ماجرای اعزام خبرنگاران به جام جهانی، شبیه برخی سایتهای اینترنتی شده که همزمان گرفتار فیلترینگ داخلی و تحریم خارجیاند. تازه بعد از عبور از تمام فیلترهای داخلی ــ یعنی مجرد نبودن، منتقد نبودن، داشتن رابطه مناسب با مدیران فدراسیون و توان مالی کافی ــ نوبت به مرحله خارجی میرسد؛ یعنی دریافت ویزا از آمریکا؛ مسئلهای که اساساً خارج از اختیار فدراسیون فوتبال ایران است.
شنیدهها حاکی از آن است که از خبرنگاران رسانههای نزدیک به نهادهای نظامی و امنیتی خواسته شده برای دریافت ویزا اقدام نکنند. همچنین گفته میشود خبرنگارانی که خدمت سربازی خود را در سپاه گذراندهاند، عملاً شانسی برای دریافت ویزای آمریکا ندارند. با این حال، هیچ تضمینی هم وجود ندارد که آمریکا به خبرنگاران رسانههای دولتی یا حتی کسانی که خدمت خود را در ارتش گذراندهاند، ویزا بدهد.
با تغییر کمپ تیم ملی از آمریکا به مکزیک، حالا احتمال دارد برخی خبرنگارانی که بهخاطر ویزای آمریکا از ادامه مسیر منصرف شده بودند، دوباره به فهرست برگردند؛ درست مثل برخی مدیران فدراسیون که با تغییر محل کمپ، دوباره چمدانهایشان را بستهاند.
یک منبع آگاه به رویداد۲۴ گفته بعید است با این حجم از فیلترهای داخلی و خارجی، در نهایت تعداد خبرنگاران و عکاسانی که موفق به دریافت ویزا میشوند، به ۲۰ نفر برسد.
اسمش همراهی با تیم ملی است، اما چه کسی است که نداند چنین سفری، بهویژه در شرایط فعلی اقتصادی، تا چه اندازه میتواند جذاب و ویژه باشد؟ طبیعی است افکار عمومی بپرسد چرا این فرصت نصیب برخی افراد میشود و برخی دیگر کنار گذاشته میشوند؟ چرا بعضی مدیران، فعالان سیاسی و چهرههای رسانهای همواره در فهرست سفرهای خارجی قرار دارند و دیگران نه؟ چرا برخی چهره ها در حد وزیر امور خارجه سفر خارجی می روند و بقیه کنار می نشینند؟
در دوره قبلی جام جهانی در قطر در نهایت این وزارت فرهنگ و ارشاد بود که از طریق معاونت مطبوعاتی اسامی خبرنگاران اعزامی را منتشر کرد. در حالی که انتظار می رفت پیش از این خود فدراسیون خبرنگاران ورزشی اعزامی را رسانه ای کند.
این انتظار در دوره اخیر به دلیل تمام موارد ذکر شده در بالا بیشتر از پیش است. مسیر غیرشفاف انتخاب افراد رسانه ای باید به صورت شفاف در اختیار عموم مردم قرار بگیرد. منتقدان می گویند فدراسیون تلاش کرده به جای خبرنگاران مستقل، «گروه روابط عمومی» همراه خودش به آمریکا ببرد. اینکه مراحل ثبت نام از آغاز تا انتها به چه صورت بوده، اسامی چطور حذف شدند، فرایند دریافت ویزا به چه صورت بوده و... باید توسط فدراسیون شفاف شود.
پرسش های مکرر خبرنگاران رویداد۲۴ از فدراسیون فوتبال از طریق سامانه ملی انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات در چند ماه گذشته همواره بی نتیجه مانده و فدراسیون خود را ملزم به پاسخگویی نمی داند. هرچند این بی پاسخی عجیب نیست اما ما گویا بیکاریم و همیشه تعجب می کنیم.