از گریههای حسابشده حبیب بورقیبه و استعفای نمایشی جمال عبدالناصر تا مظلومنمایی هراسانگیز صدام حسین، این گزارش نشان میدهد چگونه «اشک حاکمان» در بزنگاههای بحرانی، نه واکنشی انسانی، بلکه تکنیکی آگاهانه برای تعلیق عقلانیت سیاسی، بازتولید مشروعیت و تمدید سلطه بوده است.
خیانت یک افسر کاگب در تهران، طومار حزب توده را در هم پیچید و موازنه جنگ سرد را تغییر داد؛ پسلرزههای این زلزله اطلاعاتی از شکنجهگاههای تهران تا واتیکان و خیابانهای لندن را لرزاند.
حسنلی در کتاب خود نشان میدهد که فروغی چگونه با درک عمیق از «رئالپولیتیک» و «حقوق بینالملل»، نه تنها انتقال قدرت را مدیریت کرد، بلکه با ایجاد سدهای حقوقی و فرهنگی، مانع از آن شد که ایران به یکی از اقمار اتحاد جماهیر شوروی بدل شود.
در سی دسامبر ۲۰۰۶، در روز عید قربان، ساعت ۶:۰۷ صبح، صدام حسین، رئیسجمهور پیشین عراق، اعدام شد. سیا در قدرت گیری صدام حسین چه نقشی داشت؟ در این مطلب بخوانید.
ایدئولوژی الکساندر دوگین پاسخی است به بحران هویت روسیه پس از فروپاشی شوروی، اما پاسخی که راهی جز تقابل و جنگ نمیشناسد. این مقاله به تحلیل میراث خطرناک مردی میپردازد که در جستجوی «عظمت گمشده»، آینده روسیه را به گذشتهای خیالی گره زده است.
زبیگنیو برژینسکی یکی از برجستهترین استراتژیستهای جهان است که با درک عمیقش از نیروهای تاریخی شناخته میشود. برژینسکی با تکیه بر نبوغ خود، از دانشگاه هاروارد فارقالتحصیل شد و به قلب کاخ سفید راه یافت تا در رقابتی تنگاتنگ با رقیب دیرینهاش، هنری کسینجر، مسیر جنگ سرد را تغییر داده و نظم نوینی را برای جهان پس از آن ترسیم کند.
یوجین هاسنفوس، قاچاقچی سلاح که ماجرای «ایران–کنترا» را افشا کرد، در ۸۴سالگی درگذشت. او زمانی از گمنامی خارج شد که هواپیمایش هنگام انتقال غیرقانونی سلاح برای شورشیان نیکاراگوئه ساقط شد؛ اتفاقی که به افشای یکی از بزرگترین رسواییهای کاخ سفید و ایران منجر شد.
موشه دایان، با آن چشمبند سیاهی که چهرهاش را به یادماندنی میکرد، شخصیتی بیش از یک فرمانده نظامی یا یک سیاستمدار بود؛ او تجسم پارادوکسهای بنیادین دولت اسرائیل و نمادی از پیچیدگیهای خاورمیانه در قرن بیستم بود. او جنگجویی بیرحم و در عین حال دیپلماتی خلاق بود که توانست بزرگترین دشمن کشورش را به پای میز صلح بکشاند و میراثی چندوجهی از خود بر جای گذاشت که تا به امروز موضوع بحث و جدل است.
سید مهدی هاشمی که روزگاری در نماد آرمانگرایی انقلابی شناخته میشد، با افشای معامله پنهانی تسلیحاتی میان تهران و واشنگتن، افکار عمومی جهان را در بهت فرو برد و از منازعهای عمیق در درون ساختار قدرت پرده برداشت؛ افشای پرسر و صدای او، سرنوشت قائممقامی رهبری را به شکلی بنیادین دگرگون کرد و جهتگیری سیاست ایران را برای دهههای بعد تحت تأثیر قرار داد.
کوروش بزرگ، فرمانروای دودمان هخامنشی، با پیریزی نخستین امپراتوری جهانی تاریخ، مدلی از سلطنت ارائه کرد که آمیزهای پیچیده از نبوغ نظامی، واقعگرایی سیاسی و دستکاری هوشمندانه اسطورهها بود. او نه آن قدیس آرمانی بود که یونانیان میپنداشتند و نه صرفاً یک فاتح کوچنشین؛ او مخترع «امپراتوری» به مثابه یک «ایده» بود.
با مرگ هوشنگ نهاوندی در ۹۳سالگی، یکی از آخرین چهرههای آگاه دربار پهلوی خاموش شد؛ مردی که شاه را از سقوط هشدار داد اما صدایش در هیاهوی چاپلوسی گم شد. سرنوشت او از وزارت تا زندان، روایتی از تراژدی نخبگانی است که میخواستند از درون نظامی بسته، آن را اصلاح کنند.
آریل شارون، ملقب به «بولدوزر»، فردی سرکش و عنانگسیخته در تاریخ اسرائیل بود؛ کسی که با بیاعتنایی کامل به قواعد، چشمانداز سیاسی خاورمیانه را برای همیشه تغییر داد. او نماد کامل آن دسته از رهبرانی است که معتقدند تاریخ نه بر سر میز مذاکره، که با خون و بتن بر روی زمین رقم میخورد. زندگی شارون روایتی است از کاربرد بیپرده زور برای تحمیل خواستههای سیاسی و گروهی است.
در چهارم اکتبر ۲۰۲۵، با درگذشت ایوان کلیما در سن ۹۴ سالگی، یکی از آخرین راویان بزرگ «قرن دیوانه» خاموش شد؛ نویسندهای که نوشتن را نه برای شهرت، که، چون یک ضرورت حیاتی میدید و آثارش، آینهای تمامنما از مصالحه اخلاقی و بقای وجدان در جهانی آکنده از جنون بود. میراث کلیما، که نامش در کنار واتسلاو هاول و میلان کوندرا میدرخشد، فراتر از مرزهای چک، به تمام کسانی تعلق دارد که به قدرت کلمه در برابر سرکوب ایمان دارند.
آنتوان-هانری ژومینی، مردی که میخواست آشوب جنگ را در قالب اصولی علمی و تغییرناپذیر زندانی کند. او برای نخستین بار ادعا کرد پیروزی یک فرمول ریاضی دارد: تمرکز نیرو در نقطهای تعیینکننده.
امام موسی صدر متولد ۱۴ خرداد ۱۳۰۷ در قم، از خاندان سرشناس صدر، با ترکیب تحصیلات حوزوی و دانشگاهی، به یکی از چهرههای اثرگذار شیعیان لبنان تبدیل شد و نهادهایی، چون مجلس اعلای اسلامی شیعیان و حرکت المحرومین را بنیان گذاشت. او در سال ۱۹۷۸ میلادی طی سفر رسمی به لیبی ناپدید شد؛ سرنوشتی که پس از ۴۷ سال همچنان یکی از معماهای حلنشده سیاسی و حقوقی در حافظه جمعی ایران و لبنان باقی مانده است.
او نه شمشیر برداشت، نه فریاد انتقام سر داد. با ایمان به «تنش خلاق»، «کنش بیخشونت» و «عشق به دشمن»، پایهگذار یکی از پرشکوهترین جنبشهای عدالتخواهی تاریخ شد.
فردریک کبیر، نابغهای که هنر جنگهای اشرافی را به اوج کمال رساند. اما همین کمال، نظامی را که ساخته بود، در برابر طوفان انقلاب فرانسه و ظهور «جنگ ملتها» به کلی بیاثر کرد. روایتی از ظهور و افول آخرین استاد جنگ پادشاهان.
پتر کبیر، تزار بلندپرواز روسیه، با ارادهای آهنین و نگاهی رو به آینده، کشورش را از تاریکی قرون وسطا به آستانه دنیای مدرن رساند. او معمار روسیه نوین بود؛ مردی که با شمشیر و قلم، مسیر تاریخ را تغییر داد.
پیش از انقلاب فرانسه، جنگها در اروپا بیشتر به کار پادشاهان میآمد تا ملتها. اما با انقلاب کبیر فرانسه ارتشها مردمی شدند و فرماندهی بهدست کسی افتاد که برای سالها کابوس تمام ملل قدرتمند جهان بود: ناپلئون بناپارت. او کسی که نقشه اروپا را از نو ترسیم کرد، معنای جنگ را تغییر داد، به آن سرعتی دهشتناک بخشید و به ابزار مطلق سیاست بدلش ساخت.
آن لمبتون، ایرانشناس برجسته بریتانیایی و استاد دانشگاه، چهرهای فراتر از یک پژوهشگر دانشگاهی بود. او که از مغزهای متفکر دولت بریتانیا در سیاست ایران به شمار میرفت، نقشی کلیدی در نظریهپردازی و زمینهسازی کودتایی ایفا کرد که مسیر تاریخ معاصر ایران را برای همیشه تغییر داد. این گزارش با تکیه بر یادداشتهای موجود، به تشریح نقش دوگانه لمبتون در جایگاه دانشپژوه و جاسوس امپراتوری بریتانیا میپردازد.
