مذاکره ایران و آمریکا به عنوان یکی از پیچیده‌ترین فرآیندهای دیپلماتیک در روابط بین‌الملل شناخته می‌شود. طی سال‎های گذشته، این مذاکرات روندی متمرکز بر برنامه هسته‎ای ایران، مسائل منطقه‎ای و تحریم‎های اقتصادی داشته‎اند. مذاکرات میان دو کشور، معمولا به همراه واسطه‎های غیرمستقیم صورت گرفته و نقش یک قدرت تعدیل کننده، همواره در میان مذاکرات مشهود بوده است. کشورهای ثالث مذاکره کننده، معمولا از کشورهای عربی نظیر عمان، قطر و عربستان داوطلب می‌شدند. صرف نظر از جلوگیری تشدید تنش و دشمنی‎ها میان ایران و آمریکا، هدف اصلی مذاکرات را می‎توان دستیابی به توافقی پایدار برای محدود کردن فعالیت‎های هسته‎ای ایران، در ازای رفع تحریم‎ها به شمار آورد.

در دوره دوم ریاست‌ جمهوری دونالد ترامپ، مذاکره ایران و آمریکا با ارسال نامه‌ای از سوی ترامپ به رهبر ایران در مارس ۲۰۲۵ آغاز شد. این مذاکره دارای تبصره‎ای با موضوع مهلت 60 روزه ترامپ برای رسیدن به توافق بود. اگرچه مذاکرات دوره دوم ریاست‎جمهوری ترامپ ابتدا روند مثبتی داشت، با این حال طی گذشت چند هفته، چالش‎های جدی میان طرفین بروز کرد. این چالش‎ها بر سر سطوح غنی‎سازی اورانیوم، مکانیسم ماشه و حمایت‎های ایران از گروه‎های نیابتی خود در منطقه بود.

تاریخچه مذاکره ایران و آمریکا پس از انقلاب

شاید بتوان شروع رسمی مذاکره ایران و آمریکا را در سال 2013 و پس از شکل‎گیری توافق موقت ژنو دانست. این مذاکرات پس از برگزاری چندین نشست در وین، به برنامه جامع اقدام مشترک منجر گردید. طبق این توافق، محدودیت‎های شدید بر غنی‎سازی اورانیوم و تعداد سانتریفیوژها در ازای رفع تحریم‎ها اعمال شد. این مذاکرات در سال‎های آینده، به مذاکرات برجام معروف شد.

در می ماه سال 2018، رئیس جمهور ترامپ که در جریان دوره اول ریاست جمهوری خود قرار داشت، از مذاکرات برجام خارج شده و تحریم‎های ثانویه را علیه ایران اعمال کرد. این تحریم‎ها ایران را تحت فشارهای شدید اقتصادی قرار داد و باعث کاش گام‎به‎گام تعهدات ایران در توافقنامه برجام شد. خروج از برجام، هردو کشور را در دستیابی به توافقی امن و پایدار به بن‎بست کشاند. با این حال پس از اتمام دوره ریاست جمهوری ترامپ، افق تاری از توافق میان دو کشور نمایان شد. در سال 2021، مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در وین از سر گرفته شد. با این حال به دلیل کارشکنی‎ کشورهای اروپایی، این صفحه از دفتر مذاکرات نیز به پایان رسید.

مذاکره ایران و آمریکا در سال 2025

با روی‎ کار آمدن مجدد دونالد ترامپ در سمت ریاست جمهوری ایالات متحده آمریکا، بحث مذاکرات مجدد بر سر بازگشت به برجام از سر گرفته شد. در این راستا طرفین متعهد به مذاکره غیرمستقیم با میانجی‎گری عمان شدند. در جریان این مذاکرات، آمریکا اصرار داشت که ایران غنی‌سازی اورانیوم را به طور کامل متوقف کند، در حالی که تهران همچنان بر موضع خود مبنی بر ادامه غنی‌سازی داخلی تا رسیدن به سطحی از خلوص که مانع ساخت سلاح‌های هسته‌ای شود، پافشاری می‌کرد. در حین مذاکرات، واشنگتن اعلام کرد که بر اساس پیشنهادی خاص، ایالات متحده در برنامه انرژی هسته‌ای غیرنظامی ایران سرمایه‌گذاری خواهد کرد.

در آن زمان، مقامات ایرانی بارها اعلام کردند که از ایده کنسرسیوم غنی‌سازی استقبال می‌کنند، اما اصرار داشتند که ایران باید بتواند بر قابلیت‌های غنی‌سازی خود کنترل داشته باشد. با وجود باز شدن چشم اندازه‌ایی روشن در زمینه توافقات هسته‎ای میان دولت ترامپ و پزشکیان، اسرائیل حمله غافلگیرانه‎ای به ایران انجام داد. این حمله که با حمایت مستقیم ایالات متحده آمریکا صورت گرفت، احتمال دستیابی به هرگونه توافق جامع و موثری را میان این دو کشور، به کلی از بین برد.

پیامدهای شکست مذاکرات برای ایران و آمریکا

پس از شکست مذاکرات برجام طی سال‎های گذشته، افق احیای توافق هرلحظه تیره و تار می‌شد. با این حال ضربه نهایی هنگام فعال شدن اسنپ بک، متوجه ایران شد. با فعال شدن مکانیسم ماشه، تحریم‎های سازمان ملل متحد همراه با تحریم‎های ثانویه ایالات متحده آمریکا مجددا بر روی کشور اعمال شد. گران شدن قیمت ارز، طلا و کاهش امکان سرمایه‎گذاری‎های خارجی، از پیامدهای مستقیم شکست مذاکرات برای ایران بود. شکست مذاکرات نه تنها برای ایران، بلکه برای ایالات متحده نیز پیامدهای منفی به دنبال داشت. با بروز این اتفاق، شرکای اروپایی به سمت اتخاذ سیاست‎های مستقل‎تر سوق داده شدند. چرا که چهره سیاسی ایالات متحده به چهره‎ای غیرقابل اعتماد، شکننده و ناپایدار تبدیل شد. 

برای پیگیری لحظه‌ای واکنش‌های دیپلماتیک و تحلیل‌های تکمیلی می‌توانید گزارش‌های تفصیلی را در سایت خبری سیاسی رویداد ۲۴ مشاهده کنید.