استفاده عربستان از قدرت نرم در عراق چه پیامی برای ایران دارد؟

رویداد۲۴- پادشاهی عربستان بخش جنوبی عراق که حیاط‌خلوت ایران محسوب می‌شود را هدف گرفته است.

به گزارش رویداد۲۴ به نقل از اکونومیست، تقریباً حس زمان‌های گذشته را دارد؛ پیش از آنکه صدام در سال 1990 به کویت حمله کند، اعراب حوزه خلیج‌فارس در کرانه شط العرب در جنوب عراق مهمانی می‌گرفتند. بسیاری از آن‌ها در زمین‌های اطراف بصره ویلا داشتند و زنان عراقی را به عقد خود در می‌آوردند. حال، پس از گذشته سه دهه، آن‌ها بازگشته‌اند. عربستان در مراحل پایانی راه‌اندازی کنسولگری در هتل شرایتون بصره است، جاییکه آوازخوان‌های عراقی ترانه می‌خوانند و پیش‌خدمت‌ها می‌رقصند. ماه گذشته ده‌ها شاعر عربستانی برای شرکت در جشنواره ادبی به بصره سفر کردند.

خطوط هوایی میان عربستان و عراق نیز کار خود را از سر گرفته‌اند، و ماهانه 140 پرواز انجام می‌شود. ماه گذشته در کنفرانس کویت، عادل الجبیر، وزیر خارجه عربستان یک میلیارد دلار وام و 500 میلیون دلار اعتبار صادراتی را به حمایت از بازسازی عراق پس از جنگ با داعش اختصاص داد.

عراق در دوره حاکمیت صدام عربستان را تهدید به حمله کرده بود. اخیراً نیز به نظامیان شیعه مورد حمایت ایران اجازه داد اردوگاهی در مرز عربستان برپا کنند. در واکنش به این امر، عربستان که خود را مدافع سنی‌های منطقه می‌داند، متهم به حمایت از مخالفان سنی در عراق است.

اما محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان در حال زدودن این پادشاهی از منطق فرقه‌ای آن است. در سال 2015 او محور ترمیم روابط دیپلماتیک بود و سال گذشته مرزهای این پادشاهی با عراق را بازگشایی کرد. او پول را از سیاست‌مداران سنی به سمت سیاستمداران شیعه تأثیرگذارتر سوق داده است. او حتی میزبان مقتدی صدر و قاسم العراجی، وزیر کشور عراق بود که به ایران نزدیک ست. یکی از مقامات عراقی در این زمینه گفت: «عربستان که نتوانسته در میدان نبرد از ایران پیشی بگیرد، حال می‌خواهد در هزینه کردن از ایران عبور کند.»

در کشوری که اعراب شیعه اکثریت آن را تشکیل می‌دهند، ایران به دنبال افزایش نفوذ خود بوده است. عربستان می‌خواهد با احیای هویت عربی این کشور، ایران را به عقب بزند و عراقی‌ها را مقابل ایران پارسی قرار دهد. 

بخش عمده تمرکز آن بر بصره است که ثروتمندترین استان عراق محسوب می‌شود. پروژه‌هایی که عربستان قصد سرمایه‌گذاری در آن‌ها را دارد شامل کارخانه پتروشیمی رو به نابودی بصره است که می‌تواند به استقلال عراق از محصولات ایرانی کمک کند. 

جنوب عراق مدت‌ها است که در مدار ایران قرار گرفته و حتی بزرگراه‌های آن به نام مقامات عالی‌رتبه ایران نام‌گذاری شده است. اما برخی در تهران عصبانی هستند و به چگونگی حمایت عربستان از اعراب عراق و حتی شیعیان آن در طول جنگ هشت ساله ایران-عراق اشاره می‌کنند. تجار ایران نگران رقابت تازه در بازار عراق هستند.

به همین دلیل، ایران برای نزدیک‌تر کردن هرچه بیشتر عراق به خود، یک منطقه آزاد تجاری در کنار شلمچه راه‌اندازی کرده است. ایران به‌صورت یک‌جانبه الزامات گذرنامه برای عراقی‌ها را برداشته تا به تجارت در خوزستان مرزی رونق داده شود. 

دیگر کشورهای حوزه خلیج‌فارس عراق را فاسد می‌دانند. از سوی دیگر ولیعهد جوان عربستان نیز ممکن است فاقد صبوری استراتژیک لازم برای به نتیجه رساندن طرح‌هایش باشد.