رایزنی پزشکیان و مکرون؛ پاریس می‌تواند ایران و آمریکا را به میز مذاکره بازگرداند؟

رویداد۲۴| در بحبوحه تنش‌های نظامی میان ایران و اسرائیل، فرانسه وارد میدان شده است. امانوئل مکرون در گفت‌وگویی تلفنی با مسعود پزشکیان، از تهران خواسته برنامه هسته‌ای‌اش را شفاف کند. رئیس جمهور فرانسه از ایران خواسته که صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌اش را تضمین کند و وعده داده مذاکرات دیپلماتیک بین ایران و اروپا تسریع خواهد شد. این مواضع نشان می‌دهد پاریس می‌کوشد مسیر دیپلماسی را در حالی باز نگه دارد که موشک‌ها در آسمان خاورمیانه در پروازند.

نقش فرانسه؛ میانجی‌گری یا فشار هدفمند؟

اینطور که به نظر می‌رسد فرانسه به عنوان یکی از اعضای فعال گروه E۳ (فرانسه، آلمان و بریتانیا)، تلاش دارد راهی میان بحران نظامی و دیپلماسی پیدا کند. هرچند تأکید بر «تضمین صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای ایران» نشان می‌دهد که پاریس همچنان بر نگرانی‌های غربی‌ها درباره فعالیت‌های هسته‌ای تهران متمرکز است، اما لحن گفت‌و‌گو و ابتکار برای احیای مذاکرات، از تمایل جدی این کشور برای کاهش تنش‌ها حکایت دارد.

همراهی اروپا با پاریس؛ موفق یا ناکام؟

گفت‌وگوی مکرون با پزشکیان اولین تلاش فرانسه برای احیای دیپلماسی در اوج بحران کنونی نیست. مرور مواضع این کشور در یک هفته گذشته نشان می‌دهد که در برگزاری نشست دیروز ژنو و فراهم کردن فضای گفت‌و‌گو بین عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران و وزرای خارجه سه کشور اروپایی نقش مهمی ایفا کرده است. بنابر گزارش «گاردین» و «فایننشال تایمز»، محور گفت‌و‌گو‌های دیروز حول محور کاهش تنش، توقف عملیات نظامی و بازگشت به میز مذاکره بود.

فرانسه در این نشست تلاش کرد اتحادیه اروپا را به موضع واحدی برساند. اگرچه که این تلاش با چالش‌هایی نیز مواجه بوده است. آلمان موضع سخت‌تری اتخاذ کرده و برخی منابع اروپایی گفته‌اند همچنان اختلاف‌هایی در اولویت‌ها وجود دارد. در این میان، بریتانیا نیز در دوراهی مداخله محدود و حمایت مشروط مردد مانده است.

موانع دیپلماسی اروپایی؛ خط قرمز ایران و بی‌اعتمادی به واشنگتن

لازم به ذکر است که عباس عراقچی در ژنو و در پاسخ به مواضع اروپایی‌ها صراحتاً اعلام کرد که تا وقتی حملات اسرائیل متوقف نشود، هیچ مذاکره مستقیمی با آمریکا انجام نخواهد شد. این موضع تهران باعث شده تلاش‌های دیپلماتیک اروپا به‌نوعی معلق بماند.

همزمان، تحلیلگران غربی معتقدند که ایران تلاش می‌کند از ظرفیت اروپا برای فشار بر آمریکا استفاده کند، اما هنوز اعتمادی به تغییر سیاست‌های کاخ سفید و ترامپ، وجود ندارد. به گزارش «نیویورک تایمز»، مقام‌های ایرانی معتقدند طرح گفت‌و‌گو از سوی اروپا در حال حاضر بیشتر به نفع آمریکا و اسرائیل تمام شده و تهران امتیاز ملموسی دریافت نکرده است.

آیا تلاش فرانسه می‌تواند بر سیاست آمریکا تأثیر بگذارد؟

پاریس راه دشواری را پیش گرفته و در حال حاضر تنها بازیگر غربی است که هم با ایران در تماس است و هم به دنبال ایجاد اجماع در واشنگتن برای پرهیز از حمله نظامی است.

ترامپ در مواضع اخیر خود از بررسی «گزینه دیپلماتیک» خبر داده، اما هنوز از آتش‌بس حمایت نکرده است. به نوشته «پولیتیکو»، تیم سیاست خارجی ترامپ از درون دچار شکاف است و احتمال تأثیرگذاری دیپلماسی اروپایی بستگی به این دارد که کدام جناح در کاخ سفید غلبه پیدا کند.

ناگفته نماند که خود ترامپ نیز خیلی به مواضع و تلاش‌های فرانسه اهمیتی نمی‌دهد. شاهد این مدعا اظهارات او در بازگشت از اجلاس G۷ است که وقتی مکرون گفته بود وی به خاطر برقراری آتش بس، زودتر رفته؛ سخنان مکرون را تکذیب کرد و به شکلی که او را تحقیر کند، گفت: او ادم خوبی است، اما دنبال جلب توجه است!

دیپلماسی فرانسه در مرز فرصت و ناکامی

با همه اینها شاهدیم که فرانسه تلاش می‌کند در بحران فعلی نقشی بیش از یک ناظر ایفا کند. هم تماس مستقیم با مقامات ایرانی، هم فشار به شرکای اروپایی برای هماهنگی بیشتر و هم تلاش برای حفظ کانال دیپلماسی با آمریکا، همگی از ابتکار عمل‌های پاریس است. موفقیت این تلاش‌ها، اما مشروط به توقف درگیری‌ها، انعطاف ایران، و مهم‌تر از همه، اراده‌ای واقعی در کاخ سفید برای بازگشت به مسیر مذاکره است. در شرایط فعلی، ابتکار فرانسه بیش از آنکه تغییردهنده معادلات باشد، نشانگر عمق نگرانی اروپا از تشدید بحران در خاورمیانه است.