هشدار صریح گروسی به تهران؛ بنبست با آژانس تا کجا ادامه پیدا میکند؟
رویداد۲۴| رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در حاشیه نشست مجمع جهانی اقتصاد در داووس، صریحتر از گذشته درباره بنبست میان تهران و آژانس سخن گفت. او با اشاره به بازرسی از ۱۳ سایت هستهای اعلامشده ایران، تأکید کرد که آژانس تاکنون موفق به دسترسی و بازرسی از سه تأسیسات کلیدی نطنز، فردو و اصفهان نشده است؛ سایتهایی که به گفته او در جریان حملات ماه ژوئن هدف بمباران قرار گرفتهاند.
گروسی در گفتوگو با رویترز، بدون محکوم کردن این حملات، توپ را به زمین تهران انداخت و مدعی شد ایران باید گزارشی روشن درباره آنچه در این تأسیسات رخ داده و سرنوشت مواد هستهای موجود در آنها ارائه کند؛ بهویژه حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد که آژانس مدعی است فاصلهای اندک تا غنای تسلیحاتی دارد.
مدیرکل آژانس هشدار داد: «این وضعیت نمیتواند برای همیشه ادامه پیدا کند» و تصریح کرد در نقطهای ممکن است ناچار شود اعلام کند هیچ تصویری از محل نگهداری مواد هستهای ندارد؛ وضعیتی که به گفته او میتواند به معنای نبود هرگونه تضمین درباره جابهجا نشدن یا پنهانسازی این مواد تلقی شود.
تهدید دیپلماتیک؛ فشار نرم یا مقدمه یک تصمیم سخت؟
بخش حساس اظهارات گروسی، جایی است که او صراحتاً از احتمال اعلام «عدم پایبندی ایران» به تعهداتش ذیل معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای سخن میگوید. او با اشاره به اینکه اعضای انپیتی نمیتوانند «منوی انتخابی» داشته باشند، تلویحاً هشدار داد که ادامه این وضعیت، آژانس را به سمت گزارشدهی منفی سوق خواهد داد.
این موضعگیری، در رسانههای غربی بهعنوان یک اولتیماتوم دیپلماتیک غیررسمی تعبیر شده است؛ هشداری که بیش از آنکه فنی باشد، بار سیاسی دارد و میتواند در شورای حکام یا حتی در معادلات بزرگتر دیپلماسی هستهای اثرگذار شود.
واکنش ایران؛ خونسردی رسمی، نگرانی پنهان
در داخل ایران، واکنشها محتاطانه بوده است. سخنگوی وزارت امور خارجه تأکید کرده تماسهای ایران با آژانس «بهصورت متعارف» در جریان است و تهران همچنان خود را عضو متعهد آژانس میداند. این موضع، نشانه تلاش ایران برای جلوگیری از تشدید تنش در سطح رسمی است، هرچند سکوت درباره اصل اتهامات و تمرکز بر روند گفتوگو، نشان میدهد تهران تمایلی به افتادن در زمین بازی فشار رسانهای آژانس ندارد.
همزمانی معنادار؛ آژانس و دیپلماسی ایران–آمریکا
نکته قابل توجه در اظهارات گروسی، اشاره مستقیم او به تلاشهای موازی برای دستیابی به توافقی گستردهتر میان ایران و آمریکا است؛ تلاشی که به گفته رویترز با محوریت نماینده ویژه آمریکا، استیو ویتکاف، در جریان است. گروسی صراحتاً گفت نمیتواند این واقعیت «دنیای واقعی» را نادیده بگیرد و حتی برای آن آرزوی موفقیت کرد.
این همزمانی، از نگاه تحلیلگران، تصادفی نیست. آژانس تلاش میکند نقش خود را هم بهعنوان نهاد فنی حفظ کند و هم اهرم فشار سیاسی را در لحظه حساس مذاکرات فعال نگه دارد؛ بدون آنکه مستقیماً متهم به کارشکنی در مسیر دیپلماسی شود.
چرا نطنز، فردو و اصفهان مهماند؟
اصرار آژانس بر این سه سایت، تنها به دلیل آسیبدیدگی آنها نیست. این تأسیسات در قلب برنامه غنیسازی ایران قرار دارند و هرگونه ابهام درباره وضعیت آنها، میتواند بهانهای برای افزایش فشارهای سیاسی، احیای پرونده در شورای حکام یا حتی فعال شدن سازوکارهای تنبیهی باشد. از همین رو، ناتوانی آژانس در دسترسی به این مراکز، بیش از آنکه یک چالش فنی باشد، به یک مسئله حیثیتی و سیاسی برای مدیرکل تبدیل شده است.
دیدار قریبالوقوع با عراقچی؛ گرهگشایی یا تعویق بحران؟
گروسی در پایان اعلام کرد که طی چند روز یا چند هفته آینده با سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، دیدار خواهد کرد. این دیدار میتواند آخرین فرصت برای مهار تنش پیش از ورود پرونده به فاز جدید باشد؛ فازی که در آن، گزارشهای فنی جای خود را به تصمیمهای سیاسی خواهند داد.
در مجموع، آنچه امروز در داووس گفته شد، نه صرفاً یک هشدار فنی، بلکه نشانهای از بازگشت پرونده هستهای ایران به نقطه حساس فشار و چانهزنی است؛ جایی که هر تأخیر، میتواند هزینهای فراتر از میز مذاکره داشته باشد.
