ماجرای فتوای جهاد آیت الله سیستانی در صورت تهدید جان رهبری چیست؟ آیا نجف وارد معادله تقابل آمریکا و ایران میشود؟
رویداد۲۴| برخی رسانهها و کانالهای تلگرامی مدعی شدهاند که آیتالله سید علی سیستانی در پیامی غیرعلنی هشدار داده در صورت حمله ایالات متحده به ایران و آسیب رسیدن به سید علی خامنهای رهبر انقلاب، «دستور جهاد» علیه نیروهای آمریکایی مستقر در عراق صادر خواهد شد. این ادعا بهسرعت در شبکههای اجتماعی بازنشر شد و بهدلیل حساسیت جایگاه دو مرجع برجسته شیعه، بازتاب سیاسی گستردهای پیدا کرد. با این حال، تا لحظه تنظیم این گزارش، دفتر رسمی آیتالله سیستانی هیچ بیانیهای در تأیید چنین موضعی منتشر نکرده است.
خبر یادشده بر پایه نقل قول از «منابع آگاه» و با اشاره به پیامی شفاهی در دیدار میان نماینده مرجعیت نجف و سفیر ایران در بغداد منتشر شده است. اما نه متن مکتوبی از این پیام ارائه شده و نه نقلقول مستقیمی از دفتر آیتالله سیستانی در دست است. همچنین رسانههای معتبر بینالمللی و اغلب منابع رسمی عراقی تاکنون چنین موضوعی را تأیید نکردهاند.
در سنت اطلاعرسانی دفتر مرجعیت نجف، مواضع مهم معمولاً از طریق بیانیههای رسمی و شفاف اعلام میشود. سکوت دفتر سیستانی در قبال این ادعا، پرسشهایی درباره دقت و اعتبار آن ایجاد کرده است. در فضای پرتنش منطقهای، انتشار اخبار مبتنی بر منابع ناشناس میتواند بخشی از رقابتهای سیاسی و جنگ روانی نیز تلقی شود.
جایگاه مرجعیت نجف و سابقه صدور «جهاد»
آیتالله سیستانی طی دو دهه گذشته نقشی محوری در تحولات عراق ایفا کرده، اما همواره کوشیده است مرجعیت نجف را از درگیریهای مستقیم ژئوپلیتیکی دور نگه دارد. مهمترین نمونه صدور حکم جهادی از سوی او به سال ۲۰۱۴ بازمیگردد؛ زمانی که با پیشروی داعش در عراق، فتوای «جهاد کفایی» برای دفاع از کشور صادر شد. آن فتوا در چارچوب دفاع از خاک عراق و در برابر یک تهدید فوری داخلی تعریف میشد.
از همین رو، صدور احتمالی حکمی که ماهیتی فرامرزی داشته و به تقابل مستقیم با نیروهای آمریکایی در پی حملهای احتمالی به ایران منجر شود، تغییری بنیادین در رویکرد سنتی مرجعیت نجف به شمار میرود؛ تغییری که بدون اعلام رسمی و صریح، بعید به نظر میرسد.
تفاوت رویکرد نجف و تهران
مرجعیت نجف که آیتالله سیستانی نمایندگی آن را بر عهده دارد، از نظر نظریه سیاسی با مدل حاکم بر جمهوری اسلامی ایران تفاوت دارد. در حالی که رهبری ایران بر پایه نظریه «ولایت فقیه» تعریف میشود و آیتالله خامنهای در جایگاه رهبر سیاسی ـ مذهبی کشور قرار دارد، حوزه نجف سنتاً بر فاصله نسبی روحانیت از ساختار اجرایی حکومت تأکید کرده است.
با این حال، در شرایط تهدید خارجی، امکان همگرایی مواضع میان مراجع شیعه وجود دارد. پرسش این است که آیا این همگرایی میتواند به سطح اعلام «جهاد» علیه یک قدرت خارجی برسد یا نه؟
پیامدهای احتمالی یک موضعگیری تأییدشده
اگر چنین موضعی واقعاً اتخاذ و بهطور رسمی اعلام شود، میتواند موازنه امنیتی عراق را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد. حضور نیروهای آمریکایی در عراق در چارچوب همکاریهای امنیتی با دولت بغداد تعریف شده و هرگونه فراخوان مذهبی علیه آنان، دولت عراق را در موقعیتی بسیار پیچیده قرار میدهد. افزون بر آن، چنین اقدامی میتواند دامنه بحران احتمالی میان واشنگتن و تهران را به صحنه عراق گسترش دهد و تنشهای منطقهای را تشدید کند.
به هر روی، فعلا ادعای هشدار آیتالله سیستانی درباره اعلام «جهاد» در صورت حمله آمریکا به ایران، فاقد تأیید رسمی از سوی دفتر ایشان است و بر پایه منابع غیرعلنی مطرح شده است. با توجه به حساسیت موضوع و پیامدهای گسترده آن برای عراق و منطقه، هرگونه داوری قطعی نیازمند انتشار بیانیهای رسمی یا تأیید از سوی منابع معتبر مستقل است.
