پاره کردن برجام پایان رژیم ایران نیست

رویداد۲۴- در آستانه یک بحران بین‌المللی قرار داریم که به‌طور غیرعادی می‌توانید تاریخ آن را در تقویم خود علامت بزنید: در ماه اکتبر، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا قصد دارد نقض برجام از سوی ایران را اعلام کند- تصمیمی که امکان اعمال دوباره تحریم‌های اقتصادی سخت علیه هر کسی که با ایران تجارت داشته باشد را برای آمریکا فراهم می‌کند.

به گزارش رویداد۲۴ به نقل از لس‌آنجلس تایمز، این یک ایده بد است. توافق هسته‌ای بی‌نقص نیست –این توافق به برنامه هسته‌ای ایران خاتمه نمی‌دهد و فقط برای چند سال آن را محدود می‌کند- اما بهتر از هیچ‌چیز است. پیش‌ازاین توافق، این باور وجود داشت که تهران کمتر از یک سال تا ساخت تسلیحات هسته‌ای فاصله دارد که این امر اسرائیل و عربستان را تهدید می‌کند. به لطف برجام، آن مشکل دستکم به تعویق افتاده است.

این مسئله باعث نشد که ترامپ برجام را بدترین توافق تاریخ نخواند و به معاونان خود دستور ندهد که مدارکی برای بی‌اعتبار اعلام کردن آن ارائه کنند. محتمل‌ترین زمان برای این تصمیم ماه اکتبر است؛ دفعه بعدی که او باید به کنگره اعلام کند آیا ایران به برجام پایبند بوده یا خیر.

ماه گذشته بود که ترامپ به وال‌استریت ژورنال گفت: اگر دست من بود، 180 روز پیش عدم پایبندیشان را اعلام کرده بودم. فکر نمی کنم که در آینده پایبند بمانند.

ترامپ هیچ دلیل خاصی برای اعلام عدم پایبندی ایران به توافق ابراز نکرده- چراکه چنین دلیلی وجود ندارد. معاونان خود او ماه گذشته گفتند درحالیکه ایران تا مرز توافق هم پیش رفته، هیچ‌یک از اقداماتش «نقض اساسی» -استاندارد قانونی که امکان بازگشت تحریم‌ها را فراهم می‌کند- نبوده است.

زمانی که ترامپ با این هشدار روبرو شد که نمی‌تواند به‌راحتی از توافق کناره‌گیری کند، او رکس تیلرسون، وزیر خارجه آمریکا را مورد سرزنش قرار داد چراکه خبرهای بدی برایش آورده بود. وی به کارمندانش دستور داد که تحقیقات جدیدی را آغاز کنند- تحقیقاتی که بهانه‌ای که می‌خواهد را برایش فراهم کند.

این رویکرد «آلیس در سرزمین عجایب» سیاست خارجی ترامپ است: اول قضاوت و حکم، بعد مدرک. به نظر نمی‌رسد این رویکرد کارآمد باشد.

مهم نیست که رئیس‌جمهور آمریکا چه فکری می‌کند، این مسئله مشکل‌ساز خواهد شد. مقامات ایالات‌متحده می‌گویند ایران با دقت تعهدات خود در توافق هسته‌ای را اجرایی کرده: کاهش ذخایر اورانیوم و محدود کردن برنامه غنی‌سازی.

ضمن اینکه هیچ‌یک از شش کشور حاضر در این توافق با ترامپ موافق نیستند. بوریس جانسون، وزیر خارجه انگلیس ماه گذشته گفت: این توافق کارآمد است و به عقیده ما بهترین گزینه برای جامعه جهانی محسوب می‌شود.

در نتیجه اگر ترامپ بخواهد در ماه اکتبر نقض برجام از سوی ایران را اعلام کند، اکثریت جهان – از جمله انگلیس، آلمان و فرانسه- او را مقصر پیامدها خواهند دانست، نه تهران را.

این مسئله مانع اصلی گام بعدی ترامپ مبنی بر  اعلام دوباره تحریم‌های اقتصادی علیه تجار خارجی که با ایران معامله می‌کنند، خواهد بود. 

اگر آمریکا به‌عنوان مسئول برهم خوردن توافق جلوه کند، دیگر کشورها از همراهی با تحریم‌های یک‌جانبه ترامپ امتناع خواهند کرد و این امر تحریم‌ها را به‌طور گسترده بی‌اثر می‌کند.

الیزابت روزنبرگ از مرکز امنیت جدید آمریکا که در دولت اوباما روی تحریم‌ها کار می‌کرد گفت: هیچ‌کس دیگری خواهان شکست توافق نیست. اگر آمریکا به‌تنهایی از آن خارج شود، چه کسی تحریم‌های جدید را اجرا خواهد کرد؟ به‌راحتی شاهد خواهید بود که رهبران اروپایی تصمیم به دفاع از شرکت‌های خود خواهند گرفت.

در این میان یک جایگزین وجود دارد که ترامپ می‌تواند امتحان کند؛ دیپلماسی. او می‌تواند خواستار اجرای سختگیرانه تر توافق شود، به دنبال تحریم‌های بین‌المللی سنگین‌تر به دلیل آزمایش‌های موشکی ایران باشد. و همچنین او می‌تواند مذاکرات را برای توافق جدیدی که محدودیت‌های برنامه هسته‌ای ایران را بعد از 2026 هم حفظ می‌کند را آغاز کند.

اما باوجودی که این گزینه‌ها از سوی معاونان ترامپ پیشنهاد شده، او این گزینه‌ها را پیگیری نکرده است. در عوض ترامپ همچنان به دنبال اجرای وعده انتخاباتی بدی است که حال باید درایت رها کردنش را داشته باشد.

پاره کردن توافق هسته‌ای باعث سقوط رژیم ایران نخواهد شد، بلکه دولت ترامپ را مقابل اکثریت جهان، شامل چین، روسیه و متحدان اروپایی‌اش قرار خواهد داد.

محتمل‌ترین بازندگان این اقدام متحدان غربی آمریکا خواهند بود. و محتمل‌ترین برندگان ولادیمیر پوتین از روسیه خواهد بود که همین حالا هم از شکاف میان آمریکا و متحدان ناتوی آن سود می‌برد.