راست و دروغ، هویت خبر نیست
رویداد۲۴-دورانی که در روزنامه خدمت میکردم نورپردازی نمای ساختمان خبر را برای تأیید به جلسه آورده بودند. نورپردازی ترکیبی از سایهروشن بود، با شگفتی گفتم چرا سایهروشن طراحی شده است با متانت فرمودند ساختمان برای خبر طراحی شده و هماهنگ با هویت خبر (راست و دروغ) است. یک لحظه خودم را در جایگاه متهم تصور کردم و سعی کردم بردبار باشم. یادم آمد در منطق گفتهاند جمله تام اگر راست و دروغ را تحمل کند، خبر است. با خودم گفتم اهل منطق گفتهاند ما دنبال مفاهیم هستیم بحث از الفاظ برنامه ما نیست در مورد خبر مفهوم را کنار گذاشتهاند و تعریف غلط از خبر ارائه کردهاند که چالش بزرگی است. با این همه روشن است راست و دروغ تعریف خبر نیست.
به دلایل ذیل توجه فرمایید
در فلسفه برای راست و دروغ قضایا ملاک ذکر کردهاند. ملاک راست و دروغ در قضایای خارجی انطباق قضیه با عالم عین و خارج است و ملاک راست و دروغ در قضایای ذهنی انطباق با ذهن است نتیجه اینکه احتمال راست و دروغ در همه قضایا وجود دارد آنچنان که جملات خبریه راست و دروغ را تحمل میکنند، جملات انشائیه هم راست و دروغ را تحمل میکنند. جمله من زید را میکشم. امیدوارم مردم حسن را انتخاب کنند. خدا مردم را هدایت کند. در هر سه جمله ما میتوانیم ذهن گوینده را بخوانیم ممکن است دروغ گفته باشد. گوینده نمیخواهد زید را بکشد، میخواهد او را تهدید کند یا نمیخواهد حسن انتخاب شود میخواهد محبت او را به دست آورد همینطور نمیخواهد مردم هدایت شوند، میخواهد مخاطب او را آدم خوش نیتی بداند. با توجه به این بیان احتمال راست و دروغ تعریف خبر نیست چون این تعریف نه شامل افراد است و نه مانع اغیار. چون جملات انشائیه داخل در تعریف خبر میشوند در حالی که خبر نیستند و خارج از تعریف هم نیستند احتمال راست و دروغ دارند.
پس خبر چیست؟ خبر رویداد است، خبر حادثه است، خبر از جنس وجود است. خبر همواره راست است. اگر رویدادی نباشد دروغ است و دروغ نیستی است، عدم است.حکما فرمودهاند: از نیستی نمیشود خبر داد از معدود مطلق نمیتوان خبر داد.
نتایجی که از این همه به دست میآید فشرده میکنم:
الف: تعریف مشهور برای خبر، خبر را بیاعتبار میکند کسی که پذیرفته راست و دروغ خبر است نسبت به خبر و هشدارهای خبری توجه بایسته ندارد.
ب: خبر چون رویداد است و در تحولات و تصمیمهای انسان تأثیر میگذارد دستیابی به خبر از حقوق انسان است. آنگونه که انسان حق دارد نفس بکشد، حق دارد از رویدادهای جهان خبر داشته باشد تا از هشدارهای خبری استفاده کند.هیچکس نمیتواند مانع این حق شود و شاید دستیابی به خبر از حقوق حیوانات باشد. وقتی سلیمان به وادی مورچهها رسید، مورچهای فریاد کرد داخل خانههایتان شوید و خبر داد که سلیمان و لشکریانش میآیند مباد شما را در هم شکنند، آنها نسبت به زندگی شما بیتوجهاند.
سلیمان خندید و گفت: خدایا توفیقم ده که شکرگزار باشم. (1)
ج: رسانههای خبری به دلیل اینکه مسئولیت خبررسانی را پذیرفتهاند باید همه خبرها را با جزئیات و کامل در اختیار مردم قرار دهند.
تیترهای خبری و بزرگ و کوچک کردن تیترها باید متناسب با ارزش خبر باشد. گاهی موضعگیری سیاسی و گروهی و تحلیل جای خبر را میگیرد، به نظر این آفت خبررسانی است.
معتقد نیستم که نباید موضعگیری و تحلیل داشت آنچه آفت است اینکه اصل خبر و رویداد در میانه موضعگیریها به فراموشی سپرده شود و مردم از خبر و جزئیات آن آگاه نشوند و در میانه تحلیلها و موضعگیریها سرگردان بمانند و در نهایت مردم با اطلاع از رویدادها باید به تحلیل و موضعگیری در خور دست یابند و در نتیجه به رشد و تکامل انسانی و سیاسی برسند.
1.ترجمه آیه 18 سوره نمل .
