عظیم ترین عقوبت از دیدگاه امام محمد باقر علیه السلام

 یکی از بیماری هایی که موجب می شود تا افراد در مواجهه با حق، دست به مقابله و رویارویی بزنند ابتلا به بیماری قساوت قلب است. این موضوع توسط خداوند متعال در آیه 74 از سوره بقره ذکر شده است: «ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً  وَإِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهَارُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاءُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ » پس از بیان الطاف الهی به قوم بنی اسرائیل و در مقابل؛ بی توجهی آنان به این همه لطف در آیات پیشین، این آیه به بیماری فراگیری که در میان آن جمعیت و قوم وجود دارد اشاره می کند و دلیل اصلی ابراز بهانه های بنی اسرائیلی و عدم پذیرش حق و مقابله با حقیقت را در میان آنان نمایان می سازد. خداوند متعال، ابتلا به بیماری «قساوت قلب» را یکی از دلایل عدم پذیرش حق می داند و سخت شدن دلهای افراد را با سختی سنگ ها مقایسه نموده و سختی برخی قلب ها را بیشتر از سنگ ها برمی شمارد چراکه از دل برخی از سنگ ها، نهرها بجوشد و یا برخی از آنها بشکافند و آب از درون آنها خارج شود و برخی از آنها به دلیل آنکه تمامی موجودات عالم، دارای قوه تسبیح هستند از خوف خداوند، از بلندی سقوط می کنند؛ در حالیکه دلهای برخی از افراد، به مقابله با حق و آنچه برآمده از حق است می پردازد.

در مفردات راغب ذکر شده است که قساوت، همان سختی دل است که نتیجه آن، عدم پذیرش حق خواهد بود. بدین معنا که فرد مبتلا به قساوت قلب، حرف حق را نمی پذیرد و بر دیدگاه باطل و رفتار باطل خود، پای فشاری می کند. این بیماری، آنچنان خطرناک و هلاک کننده است که در کلام نورانی امام محمد باقر(ع) به عنوان عظیم ترین عقوبت ذکر شده است.

امام باقر(ع) در کلامی نورانی می فرماید: «إنَّ للّه ِ عُقوباتٍ في القُلوبِ والأبدانِ : ضَنْكٌ في المَعيشَةِ و وَهنٌ في العِبادَةِ، وما ضُرِبَ عَبدٌ بِعُقوبَهٍ أعظَمَ مِن قَسوَةِ القَلب» از کلام امام(ع) اینگونه برداشت می شود که گاهی اوقات و نه در تمامی ایام و نه در مورد همه افراد، خداوند متعال عقوبت هایی را در بدن ها و قلب ها قرار می دهد که یا برآمده از امتحان الهی است و یا ناشی از عملکرد خود انسان. منظور از بدن، جسم ظاهری و منظور از قلب، باطن و درونیات است. عقوبت هایی از قبیل تنگی در معیشت و سختی در زندگی و یا سستی در عبادت. اما هیچ بنده ای عقوبت نشده است به امری بزرگتر و عظیم تر از قساوت قلب. 

از کلام امام محمد باقر(ع) برمی آید که ابتلای به این بیماری، بمثابه ابتلا به سخت ترین بیماری ها است. البته این بیماری در نتیجه اعمال و رفتار خود انسان است که به مرور زمان و بر اثر تکرار، ایجاد می شود. لذا برای عدم ابتلا به این بیماری و یا در جهت درمان آن، باید عواملی که موجب بیماری می شود را شناخت و از انجام آنها، خودداری نمود.

عواملی از قبیل «زیاد صحبت کردن»، «اصرار بر گناه»، «غفلت»، و «دور پنداشتن مرگ»، از جمله مواردی هستند که موجب ابتلا به بیماری قساوت قلب می شوند و در نتیجه انسان را از پذیرش حق، باز می دارند که البته تشریح هر کدام از آنها، فرصتی ویژه را طلب می کند.